Chương 2

Đô thị hoá và quá trình phát triển đô thị

2.1. Công nghiệp hoá và đô thị hoá

2.1.1. Công nghiệp hoáLà đẩy mạnh sản xuất ở mức độ cao, áp dụng quy hoạch công nghiệp vào sản xuất,ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ ở thành thị và nông thôn. Đô thị hoágắn liền với công nghiệp hoá. Công nghiệp hoá là phải tạo ra một nền kinh tế hàng hoá đadạng và áp dụng trình độ công nghệ tiên tiến, kết hợp với kỹ thuật truyền thống tạo ra cácsản phẩm có chất lượng cao, mở rộng công nghiệp hoá và hiện đại hoá (CNH-HĐH)nông nghiệp và nông thôn phải gắn chặc chẽ với sự phát triển kinh tế đô thị và các khucông nghiệp.CNH - HĐH là đẩy nhanh tiến bộ, áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật (KHKT)vào tất cả các ngành sản xuất.2.1.2. Đô thị hóa- Là quá trình tập trung dân cư vào đô thị, là sự hình thành nhanh chống các điểmdân cư đô thị trên cơ sở phát triển sản xuất và phát triển đời sống.- Quá trình đô thị hoá là quá trình công nghiệp hoá (CNH) nên có thể nói rằng đôthị hoá là bạn đồng hành với CNH.- Quá trình đô thị hoá là quá trình biến đổi sâu sắc về cơ cấu sản xuất, cơ cấu nghềnghiệp, cơ cấu tổ chức sinh hoạt xã hội, cơ cấu tổ chức không gian kiến trúc biến đổi từnông thôn đến thành thị.- Tỉ lệ dân số là thước đo về đô thị hoá nhưng tỉ lệ % dân số đô thị không phản ánhđầy đủ mức độ đô thị hoá của cả nước bởi vì sự bùng nổ dân số cộng với sự phát triểnyếu kém của công nghiệp sẽ làm cho quá trình đô thị hoá và CNH sẽ mất cân đối.- Quá trình đô thị hoá cũng là quá trình phát triển về kinh tế xã hội, văn hoá vàkhông gian kiến trúc. Nó gắn liền với tiến bộ khoa học kỹ thuật và sự phát triển của cácngành nghề mới- Quá trình đô thị hoá chia làm 3 thời kỳ+/ Tiền công nghiệp (trước thế kỷ 18)Các đô thị phân tán, qui mô đô thị nhỏ, cơ cấu đơn giản, mang tính chất hành chính,thương nghiệp và tiểu thủ công nghiệp+/ Công nghiệp (giữa thế kỷ 20)Các đô thị phát triển mạnh, cuộc cách mạng công nghiệp làm cho nền văn minh đôthị phát triển mạnh và nhanh chóng, tạo ra những đô thị cực lớn có cơ cấu đô thị phức tạpcác thành phố mang nhiều chức năng khác nhau như thủ đô, thành phố cảng các đô thịthời kỳ này phát triển thiếu kiểm soát.+/ Hậu công nghiệpPhát triển của công nghệ tin học làm thay đổi cơ cấu xản xuất và phương thức sinhhoạt của đô thị, cơ cấu tổ chức phức tạp quy mô đô thị lớn. Hệ thống tổ chức dân cư đôthị phát triển theo kiểu cụm chùm và chuỗi.8

2.2. Quá trình phát triển đô thị trên thế giới và các loại hình đô thị hiện nay

2.2.1. Thời kỳ cổ đại (từ 30.000 đến 1000 năm trước công nguyên)Thời kỳ tiền sử là giai đoạn tính đến năm 500 sau công nguyênThời kỳ phát triển mạnh là bắt đầu từ 9000 năm trước công nguyênThời kỳ này về hình thức và quan niệm xây dựng đô thị đã hình thành.a/ Quan điểm về dân cưXây dựng các điểm dân cư tập trung có quy mô nhỏ, (thường là 1 bộ lạc). Các điểmdân cư được xây dựng dọc theo ven sông (nguồn nước là yếu tố cơ bản để tồn tại)- Về kinh tế là sản xuất nông nghiệp và thương mại là động lực chính- Về XH là nền tảng dân tộc và tôn giáo- Về an ninh quốc phòng là coi trọng xây dựng các điểm dân cư ở những nơi dễdàng quan sát kẻ địch tấn công. b/ Cấu trúc đô thị- Đô thị cổ Ai Cập thể hiện rõ tính chất quyền lực và tôn giáo. Tập trung xây dựnglăng mộ theo kiểu kiến trúc tháp là điển hìnhĐô thị thời kỳ này có hình chữ nhật xây dựng vào khoảng 3500 trước công nguyên.Thành phố Kahan là một ví dụ cho cơ cấu một thành phố là phân rõ khu chủ nô và nô lệ;khu ở cho người giàu (nhà có vườn với diện tích 600m

/lô đất). Nhà ở cho người nghèo lànhững khu nhà thấp tầng. Cấu trúc đô thị này chịu ảnh hưởng về mặt tôn giáo, thành phốđược xây dựng theo dạng đa tâm và thờ thần mặt trời.

Hình 1

: Thành phố Kahan, cổ Ai cập

1- Cung điện, cơ quan tư pháp 2- Nhà ở quý tộc

- Đô thị Hy Lạp cổ đại Thành phố bàn cờ của (Hyppođamus) (khoảng 500 nămtrước công nguyên tại Miletus) Hệ thống đường theo ô bàn cờ với 2 hướng chính là NamBắc và Đông Tây. Khoảng cách giữa các đường với nhau là 30 - 50m.Kích thước các ô phố là 47,2m x 25,4m. Tuyến đường chính là 7,5m đi qua trungtâm. Tuyến Nam Bắc là 3-4m có độ dốc lớn dành cho đi bộ. Các Thành phố có các trungtâm và quảng trường chính: là nơi tập trung các đền thờ mang tính tâm linh và nhà ở củacác quan toà cao cấp.9

Quảng trường chính là nơi tập trung các sinh hoạt về thương mại và hành chính củathành phố. Nhà thần học lớn nhất của Hy Lạp cổ đại là Plato (428- 328 TCN) và Aristole (384- 422TCN) đã đóng góp nhiều cho lí luận về đô thị và kế thừa tư tưởng của Hypprođamus+/ Quan điểm của Plato là dựa trên cơ sở hướng gió, nguồn nước và khai thác tàinguyên thành phố phải cách xa biển 14 km mỗi thành phố phải có cảng. Trung tâm thành phố có đền thờ, khu dân cư xây dựng bao quanh trung tâm. Thành phố không có thành,khu thương mại xây dựng ngoài thành phố.+/ Quan điểm của AristoleSức khoẻAnh ninh quốc phòngỔn định chính trị (hành chính và kinh tế)Thẩm mĩ Các chức năng đô thị phân chia dựa trên 3 thành phần lao động là tri thức, binh línhvà thợ thủ công.

Hình 2:

Thành phố Mile - Cổ Hy Lạp

-Đô thị La Mã cổ đại được hình thành từ thế kỷ III trước CN và hưng thịnh nhấtvào thế kỷ thứ II, I và đến tận năm 30 trước CN. Chịu ảnh hưởng của nền vănminh Hy Lạp.Thành phố với rất nhiều quảng trường và nhóm quảng trường cùng với hệ thốngcác công trình công cộng như nhà hát, đấu trường, nhà tắm, mậu dịch, chợ, cung điện,nhà thờ đài kỉ niệm.10