A social history of Media – Asa Briggs & Peter Burke
Media en publieke sfeer in het vroegmoderne Europa
Al in de dertiende, veertiende en vijftiende eeuw ontwikkelde Italiaanse stadsstaten zoals Florence of Venetië zich tot een burgerlijke cultuur, waarin gewone burgers al een politieke rol speelden en degeschreven tekst politieke invloed kon uitoefenen.
De Reformatie
De Duitse stadsstaat of ‘vrije stad’ Neurenberg of Straatsburg vormden het milieu van de Reformatie,het eerste grote conflict waarin gedrukt materiaal een belangrijke rol speelde.De Reformatie was een sociale beweging, een collectieve onderneming, die in eerste instantie de kerkwilde hervormen, in plaats van een nieuwe te stichtten.Maarten Luther wilde dat iedereen rechtstreeks toegang had tot God en zorgde daarom voor devertalingen van de Bijbel in de eigen landstaal.In de eerste jaren van de Reformatie werden er discussies gevoerd over de functie en de macht vanpaus en Kerk en over de aard van godsdienst, waarbij de elite de steun van het volk nodig had.Mondelinge overdracht volstond toen niet, dus maakte de elite gebruik van publieke debatten enpamfletten.De betrokkenheid van de mensen bij de Reformatie was zowel een oorzaak als een gevolg van debetrokkenheid van de media.De uitvinding van de boekdrukkunst ondermijnde de informatiemonopolie van de Middeleeuwse kerk,waardoor de paus voor een keuze kwam te staan: het afschaffen van de kennis- en boekdrukkunst óf de vernietiging van hemzelf door de boekdrukkunst.
Het media-offensief
In de eerste periode (de jaren 1520, 1530)
na het stichten van de protestantse kerken –
de lutherse,calvinistische en zwingliaanse
– voerden de protestanten een media-offensief dat op een satirische,oneerbiedige en ondermijnende manier, door middel van prenten en teksten, rituelen en straattheater,de katholieke kerk belachelijk maakte.Toch was het de boekdrukkunst – en dan voornamelijk Luthers vertaling van de Bijbel in het Duits –wat het volk bereikte en er voor zorgde dat de Reformatie in een permanente revolutie veranderde.Omdat er geen standaard Duits bestond, combineerde Luther de verschillende dialecten en maaktezijn Bijbel zo bereikbaar voor iedereen én droeg hiernaast bij aan de standaardisering van hetgeschreven Duits.e universiteit van Wittenberg
(waar Luther woonde en lesgaf)
was het communicatiecentrum van hetlutheranisme. Van hieruit bereikten predikanten en gedrukt materiaal makkelijker het noordoosten vanDuitsland, waarin de verspreiding van pamfletten cruciaal was voor de ontwikkeling van deReformatie.Toch moeten we de rest van het mediasysteem niet negeren. Omdat zoveel mensen niet kondenlezen, laat staan schrijven, is het logisch dat de mondelinge communicatie bleef domineren in hettijdperk van de drukpers.De verslagen van pogingen om ketterij te onderdrukken laten ons zien hoe belangrijk de discussies inhet openbaar over ketterse ideeën waren, en welke rol het boek of het pamflet speelde in het uitlokkenvan zulke discussies.Het blijkt dat kiezers die van mening veranderden niet rechtstreeks door de boodschappen van eenboek of pamflet werden beïnvloed, maar veel meer door de ‘persoonlijke invloed’ van plaatselijke‘opinieleiders’.Een ander belangrijk middel om tot de ongeletterde door te dringen, was het gebruik vanafbeeldingen. Een vriend van Luther,
Lucas Cranach
, maakte schilderijen waarin het eenvoudigeleven van Christus wordt afgebeeld tegenover de pracht en praal van de paus.Toch verzwakte een aantal van deze prenten
(waarin de hervormer als een soort heilige werd weergegeven)
tegelijkertijd de protestantse boodschap.
2
Leave a Comment
lekker dankje, laten we hopen op een goed eind!