• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
HERRI ALDIZKARIAK: BALANTZEA ETA ETORKIZUNEKO ERRONKAK Mikel Irizar/2003.07.21
0.Aurkezpena ezinbestean
Artikulu hau irakurri ala ez erabakitzeko, begiratu diozu egilearen izenari. Eta ezduzu ezagutu. Izenaren ondoan ez da ageri sinesgarritasuna emango lioken titulurik.Hala ere, ataka gainditu eta honaino iritsi zarenez, sentitzen dut aurkezpen hau zor dizudala, gaian murgildu aurretik.Ez naiz aditu tituluduna, hau da, unibertsitate irakaslea. Ez eta herri aldizkariensektoreko profesionala, hedabide bateko arduraduna edo. Zerbait izatekotan arituanaiz, eta luze gainera.
 Arrasate Press
aldizkariaren lehen alean hasi nintzenmaiztasunez idazten, 1988an, eta ia etenik gabe jarraitu dut gaur arte. Harenondorengo
Goienkaria
n astero idazten dut zutabe bat oraindik. Eta
 Argia
k sekulako poza eman dit berriki sartu nauenean bere azken orriko artikulugileen artean.Honainoko bidean, beste saltsa batzutan ere sartu naiz, hala nola saioak aurkezten
 Arrasate Telebista
n eta
 Euskal Telebista
n, edo iritzi emaile
 Euskadi Irratia
n. Duelagutxi, 1999an, aritu nintzen gaurko gaiari berariaz lotzen zaion jardunean, bi urteznire ohiko lana utzi nuenean
Goiena
kooperatiba sortzeko, Debagoiena eskualdekohedabide guztiak bilduta. Hemendik aterako ditut erreferentzia gehienak.Aritua naiz, beraz, eta ez aditua. Edo, aritzeak aditzea ekar lezakeen neurrian bakarrik aditua. Eta ez dut inor ordezkatzen, neu naiz hemengo iritzien erantzule bakarra.
1.Euskarazko herri prentsaren ibilbidea eta ekarpenak 
Idatzi dira atalak, unibertsitate tesietan eta ikerketetan, euskarazko herri prentsarenhistoriaz. Agian falta da bilduma lan sistematizatua, baina ez da hori gaurko gaia.Zertzelada batzuk emango ditut hemen, oinarria izan dezagun gaiaren ondorengogarapenerako. Horretarako erabiliko dut, nire esperientziaz aparte, argitaratu gabekolantxo bat. Egilea da Joxe Aranzabal,
 Arrasate Press
eko sortzaile eta lehenzuzendaria, eta idatzia dago 2000ko udaberrian, uda hartan hitzaldi bat ematekoLondresen, hango Basque Studies unibertsitate departamenduak antolatutakoikastaroan.Baziren aurrekariak, bakoitza ama batena. Baina gizarte eta kazetaritza fenomenomoduan, euskarazko herri prentsa (EHP) sortu zen 1988ko abenduaren 2an,
 Arrasate Press
astekariaren lehen zenbakiarekin. Honen sorrerak eragin zuenhurrengo urteetako loraldia: 1989an sortu ziren hamaika aldizkari, 1990ean hamar,1991n bost, 1992an bost, 1993an zazpi, 1994an lau, 1995ean lau eta 1996an sei.Handik aurrera, kopurua egonkortu egin da 50 aldizkariren bueltan.EHPren sorrera ulertzeko, Joxe Aranzabalek aipatzen ditu bost faktore:
 
‘Auto edizioaren sorreraAuto edizioaren iraultza 80. hamarkadaren erdialdean hasi zen. Alde batetik ordenagailu berriak agertu ziren, ordura arte denbora mordoa eskatzen zutenlanak askoz ere bizkorrago eta merkeago egiteko gauza zirenak. Bestetik,Hewlett-Packard eta Apple etxeek laser inprimagailuak kaleratu zituzten.Ordura arte, gutxi batzuen eskuetan zegoena, oinezkoon eskura jarri zuten. (...)
 Arrasate Press
iraultzaren trenean igo zen. (...) Geroztik sortu diren herrialdizkari gehienak auto edizioan oinarritzen dira eta euretariko gehienek Macintosh sistema eragilea darabilte.Euskararen batasuna
 Arrasate Press
sortu zenerako euskara batua finkatua zegoen eta harenerabilera zabalduta zegoen, bai irakaskuntzan nola administrazioan etakomunikabideetan ere.Euskara taldeak 80. hamarkadaren erdialdean ere gerora Euskal Herrian hedatuko ziren euskarataldeen eredua sortu zen Arrasaten: AED. Bere helburua Arrasateeuskalduntzea zen. Hasieran lanik handiena kontzientziazio lana izan bazuenere, gerora, heldu ahala, funtzio berriak hartzen joan zen. Euskarazkohedabideak sustatzea, adibidez.
 Arrasate Press
AEDren babesean sortu zen.Gerora ere, Euskal Herrian sortu diren herri aldizkari asko eta asko antzekotaldeen itzalpean plazaratu dira. (...)Herri erakundeen irekitasunaUdalak eta foru aldundiak demokratizatu ondoren, eta Eusko Jaurlaritza zein Nafarroako Gobernua sortu eta gero, euskararekiko eta euskal kulturarekiko jarrera irekiagoak azaldu ziren erakunde horietan. Kasu askotan ontzat hartuzuten euskarazko herri komunikabideak sustatzea, euskara elkarteekinlankidetzan. Udaletako teknikari eta euskara arduradun askok zerikusi handiaizan zuten jarrera aldaketa honekin. Geroztik, asko dira euskarazko herri prentsaren barruan ekimen pribatuarekin batera herriko aldizkarietan partehartzen ari diren udalak.Euskal kazetari berriak agertzea80. hamarkadan kazetari belaunaldi berriak agertu ziren. Harrezkero, gurealdizkarietan lan egin zezaketen kazetari profesional euskaldunak hartukogenituen. Ordura arte euskal kazetaritza larru gorritan zegoen.’Aipu luzea ekarri dut, agerian jartzen dituelako gero jorratu beharko ditugun puntunagusiak: teknologia, oinarri soziala, erakundeak eta gizartea lankidetzan, profesionalak...Bistan denez, 90. hamarkadan EHPk ondo baliatu zituen bere indar guneak etaaukerak, eta lortu zuen arrakasta erabatekoa. Euskara hutsez izanda iritsi zen milioierdi irakurlerengana, eta irabazi zuen doaneko prentsaren esparrua ia erabateuskararentzat. Gehienetan desagertu edo euskaldundu egin behar izan zutengaztelaniazko aldizkariak eta elebidunak. Euskararen historian mugarri behar lukegertakari honek. Noiz lortu da, edozein esparru irekian, euskara horrela nagusitzea
 
gaztelaniari lehia irabazita? Eta, bide batez, non dago koska? Joxe Aranzabalek aipatzen ditu hastapenetan lankide izan zuen Iñaki Mendigurenen hitzok:‘Honetarako laster ikusi zen ordura arteko ohiko ereduetatik urrundu beharrazegoela, ezin zela aldizkaria betiko gutxiengo euskaltzale militante edokulturzalearentzat bakarrik planteatu, euskarari eta euskal kulturari buruzkodiskurtso ideologiko eta kontzientziatzailea zuzenean egin gabe, euskaldunengehiengoa erakarri eta irabazi behar zela euskara idatzira. Beraz, aldizkariherrikoi, sinple, praktiko, irakurterraza egin behar zen; albiste erakargarri etaartikulu laburrekin, argazki eta elementu grafiko askorekin, etab.’Hizkuntzari egindako ekarpen nagusi honek lagun izan ditu beste batzuk, hiru behintzat garrantzi handikoak. Lehena izan da nabarmentzea hurbilekoinformazioaren eginkizun zentrala etorkizuneko gizartean. Hedabide globalek goitik  behera ezartzen duten uniformetasuna orekatzeko, behar da hedabide lokalentokikotasuna, pertsonaren eta munduaren artean iraun dezaten tarteko maila etamultzoek. Eta herri prentsari esker areagotu egin da hurbilekoaren estimua, indartuegin da giza multzo ohikoen kohesioa, trinkotu egin dira oinarrizko komunitateak.EHPren ekarpenetan ezin ahaztu publizitatea euskaratzeko izan duen eragina.Hastapenetan, herriko dendariak izan ziren bezero nagusiak eta interes komertzialak  bezainbat jokatuko zuten bestelako arrazoiek. Baina egoera honek bilakaera azkarraizan zuen, eta, gaur egun, ez da zaila Debagoieneko
Goienkaria
n ikustea DHLmunduko garraio enpresarik handienaren iragarkia. Eta sektorearen datu bateraturik ez dago, baina esango nuke euskarazko herri aldizkariek urtean fakturatzen duten publizitatea ez dela ibiliko oso aparte 2 milioi eurotik.Azken ekarpen bat ere aipatu nahi dut. Prentsa orokorra dago talde ekonomiko edoideologikoen esku, ia salbuespenik gabe. Eta bakoitzak jokatzen du bere taldeareninteresen arabera. Hau zilegi da, baldin eta betetzen bada oinarrizko arau bat:irakurleak jaso behar du informazio osoa, eta iritzi ataletan emango zaizkiointerpretaziorako pistak. Zoritxarrez, prentsan ohikoa da informazioa galbahetik  pasatzea eta iritziz betetzea. Horrela, gai baten alde guztiak ezagutzeko behartutagaude erostera hiruzpalau egunkari. Hau ez da gertatzen herri prentsan. Hemen patroiak dira oinarri sozial zabala eta plurala duten elkarteak, euskara dute intereskomun bakarra. Gainera, informazioa kontrastatzea oso erraza zaio irakurleari,nekez sar dakioke porrurik. Azkenik, EHPk jasotzen du gehienetan Udalen dirulaguntza, eta hauen kolore politikoa ezberdina izaten da herritik herrira eta,denboran zehar, aldakorra herrian bertan. Hala ere, herri prentsak ez du arazorik izankoloreekin, lerratu gabea den seinale. Konbentzimenduz diot: Euskal Herrian den prentsarik zintzoena da herri prentsa.
2.Diagnosia
Ekarpen guztiak dira onak, bestela ez lirateke ekarpen, baina bestelakoa da emaitzaeuskarazko herri prentsaren diagnosia egitean. Lau multzotan bilduko ditutsektoreari ikusten dizkiodan indar guneak, ahul guneak, aukerak eta arriskuak.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...