• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
G
host fishing, die verspeelde netten en vislijnen die door blijven vangen zon-der dat die vangst ooit nog bovenwa-ter komt. Veel vissen raken in de netten ver-strikt of bijten zich vast in de haken wat weerkrabben en kreeften aantrekt. Allemaal dierendie een pijnlijke en nutteloze dood sterven.‘Honderden scheepswrakken op de bodem van de Noordzee zijn zo veranderd in maca-bere vissenkerkhoven, zeggen Ben Stiefelha-gen en zijn partner Klaudie Bartelink. ‘DeNoordzee is,’ zo geven ze aan, ‘het meest on-zichtbare natuurgebied van Nederland. De vele vaak prachtige wrakken zijn rijke oasesdie zijn begroeid met anemonen. De wrakkenzijn de kraamkamers en schuilplaatsen vanhet onderwaterleven.’
ONVEILIGER
Maar helaas voor dat onder- waterleven worden die wrakken steeds on- veiliger. Ze raken langzamerhand volledig be-dekt met oude visnetten en vislijnen. Het zijnde verspeelde netten van viskotters en de vis-lijnen van de sportvissers die daar de oorzaak  van zijn. ‘En van een eveneens populaire vis-methode door het plaatsen van staand wantnetten rondom een wrak,’ weet Stiefelhagen.‘Door de scherpe wrakdelen scheuren deze warrelnetten regelmatig af. De netten blijvenonderwater dan nutteloos doorvissen. Ieder-ter geborgen. Het staat nu in het oorlogsmu-seum in Overloon. De eigenlijke naam van deRem III was de Delft. De vissersboot werd inde tweede wereldoorlog door de Duitsers inbeslag genomen en voorzien van een groot ka-non om als zogenaamde voorpostenboot voorde kust te kunnen patrouilleren. Op zoek naarde vijand. En als er vanuit Engeland bom-menwerpers overkwamen moest die informa-tie worden doorgegeven aan de stellingenlandinwaarts. Maar een echt oorlogsschip zo’n vissersboot, nee dus. En een gemakkelijkeprooi voor de geallieerden.
TIEN JAAR
Het doel van het project Duik deNoordzee schoon is met ervaren duikers denetten, lijnen, vishaakjes en vislood te verwij-deren en de honderden verstrikte dieren los tesnijden. Hij liep al langer met de idee vandeze actie, de 56-jarige Ben Stiefelhagen. Tien jaar geleden al schreef hij het eerste artikelover de vissenkerkhoven op de wrakken. En nuzijn er deze zomermaanden naar schatting500 kg vistuig van de wrakken geborgen enhonderden dieren bevrijd. ‘Samen met en-thousiaste, ervaren duikers,’ zegt hij. En ver- volgt: ‘De belangstelling is groot.’ In totaal on-geveer 50 vrijwilligers. Ze varen vanuit tweehavens met duikcharters om langs de Noord-en Zuid-Hollandse kust onderwater te gaan.een die wel eens op de Noordzee gedokenheeft kan zich het beeld herinneren van vis-sen, krabben en kreeften die hierin vastzittenen zo een tragische dood sterven. Buiten datdie netten en lijnen een gevaar vormen voorhet onderwaterleven, vormt dit soort vervui-ling ook een gevaar voor duikers.’Het duo van duikschool Get Wet – Stiefelha-gen is eigenaar, Bartelink naast onderwijs-kundige ook instructeur - kijkt niet meer toe.Ze grepen dit Jaar van de Oceanen aan vooreen schoonmaakactie. Duik de Noordzeeschoon. Nog een druppel op de gloeiendeplaat maar als het aan Stiefelhagen en Barte-link ligt wordt dat (veel) meer.
OUDE VISSERSBOOT
Hun actie ging vrij-dag 12 juni van start ging met een eersteschoonmaakpoging van de Rem III. Het wrak ligt op zo’n twaalf mijl uit de kust bij Noord- wijk en dankt zijn naam aan die ligging: hetderde wrak gerekend vanaf het inmiddels ver-dwenen Rem-eiland waarvan ooit de eerste opNederland gerichte commerciële televisie werd uitgezonden.Het schip ligt op twintig meter diepte en is on-geveer veertig meter lang. Het kanon is ereen paar jaar geleden vanaf getrokken en la-
48
ONDERWATERSPORT
NOVEMBER 2009
 
Projecttegen
ghostfishing
Er hangt voor kapitalen aan vistuig aanroestige spanten van de vele wrakkenop de bodem van de Noordzee. En het isbekend: onschuldig zijn deze netten enlijnen bepaald niet. Ze vangen nog dag-in-dag-uit, vele jaren, soms decennialang, kabeljauw en andere vissen,krabben en kreeften. En niet dekleinsten. Vangst die is gedoemd omlangzaam weg te rotten.
FOTO’S:
KLAUDIE BARTELINK, COR KUYVENHOVEN
 
 goed genoeg om een duikje te wagen. Schippers- vrouw Paula meldt de autoriteiten dat de Aquilade haven verlaat. Even te voren hebben zes dui-kers hun zware dubbelsets aan boord gesjouwd. Duiken op de Noordzee kan op een goede dag
ten en lijnen. Dus begon ik dieren los te snij-den. Ik had een doel.’ En Stiefelhagen: Om deNoordzee te beschermen is het belangrijk omdeze zichtbaar te maken. ‘We willen ook ma-rinebiologen en Imares Wageningen betrekkenbij het project om de Noordzee nog meer inkaart te brengen en zodoende mee te helpenaan de ontwikkeling van marine parken.’De zorg over de toekomst van de oceanen enzeeën is reëel. De documentaire The end of theline, waarover Onderwatersport in de uitgave van juni van dit jaar aan de vooravond van deNederlandse première tijdens World OceanDay in Rotterdam uitgebreid berichtte, maaktedat nog eens heel erg duidelijk. De film overhet wereldwijde probleem van overbevissingmaakte ook diepe indruk op Bartelink. Zegtdat ‘we nu de vissen van onze kinderen enkleinkinderen eten’ en noemt als voorbeelddat inmiddels al 93 procent van de kabeljau- wen wordt gevangen voor ze kunnen paaien.‘Vroeger zaten er hele scholen kabeljauw opeen wrak, nu vind je maar een enkele. Deze vissen kunnen twee meter lang worden, maartegenwoordig is de kabeljauw die in de winkelligt gemiddeld zeventig centimeter groot.’ Enook: ‘Als we zo doorgaan leven er rond 2050alleen nog maar kwallen in de oceanen.’
GPD
Ze vertelde dit alles ook tijdens de eersteschoonmaakactie op de Rem III aan Annet van Aarsen die voor de GPD, de groep van grote pro- vinciale dagbladen met een gezamenlijke op-lage die die van de Telegraaf verre in de scha-duw stelt. Uit haar reportage:
(…) Het is een zonnige middag en buitengaats staan de golveneen krappe meter hoog: de omstandigheden zijn
Stiefelhagen: ‘We hebben veel waardering ge-kregen en we hebben het idee dat het de men-sen bewust maakt van hoe we met onze Noord-zee omgaan.’ Hij zoekt ook bewust publiciteit.TV/Radio West, LLink, BNN, WebRegio.tv, Hol-landdoc, Greenpeace, Vissenbescherming, di- verse kranten, Vroege Vogels radio en tv. Zijn38-jarige partner Klaudie Bartelink, behalveduikinstructeur bij Get Wet ook documentaire-maakster, filmt onderwater. Beiden zijn be-trokken geweest bij een film voor de WorldOcean Day van 8 juni in Rotterdam. ‘Tijdens deresearch en de interviews met de diverse orga-nisaties die zich bezig houden met de Noordzeezijn we ons nog meer bewust geworden datduurzaamheid begint in je eigen achtertuin.We kunnen als Nederlanders wel heel hard roe-pen dat het in de wereld allemaal anders moet,maar wij hebben besloten om ons fysiek in tespannen voor ons eigen grootste natuurgebied:het Nederlandse deel van de Noordzee, ander-half keer zo groot als Nederland.’
ELK JAAR MINDER
Bartelink duikt in-middels alweer zo’n zes jaar in die Noordzee.Zag in het begin naar eigen zeggen alleenmaar de mooie dingen. ‘Maar hoe vaker ik erkwam, hoe meer het opviel. Zeker toen ik ook onder water ging filmen. Ik zag het elk jaarminder worden. Zag ook die warboel van net-
ONDERWATERSPORT
NOVEMBER 2009
49
 
kinderlijk gemakkelijk zijn, maar meestal zijn zulke expedities zwaarder dan een doorsnee duikin binnenwater. Soms zitten alle omstandighedentegen: dan gaan de duikers zeeziek te water,moeten ze vechten tegen de stroming omdat dekentering anders valt dan van te voren was be-rekend en is het zicht onder water slecht door al- genbloei. Het moeilijkste moment komt bij zulkeduiken als ze weer aan boord moeten klimmen:als de duiktrap vanwege de golfslag anderhalf,twee meter heen en weer klapt. Maar zo heftig zijn de omstandigheden deze dag niet (…)
Ben Stiefelhagen organiseerde al eerder schoon-maakduiken op de Noordzee, maar dit jaar pakthij het met Bartelink groter aan. Dank zij hulp van sponsor Oracle en het Scheveningse schip-persechtpaar Willem en Paula Schouwenaar - zijstellen hun boot de Aquila gratis ter beschikking– maakten ze deze zomer met een wisselendegroep Noordzee-duikers een aantal duiken om verschillende wrakken te ontdoen van vistuig.‘Het is een druppel op een gloeiende plaat en ik  weet dat er telkens weer nieuw vistuig bij komt,’ weet Bartelink. ‘Maar we hopen dat door onzeactie mensen meer gaan nadenken. En dat col-lega-duikers straks - als ze een duikje maken -gewoon ook hun mes pakken om verstrikte die-ren los te snijden. Het is een kleine moeite.’
DAGEN
Stiefelhagen en Bartelink hebben ditduikseizoen, van mei tot en met septemberiedere week wel enkele dagen – tot drie per week – aan het project besteed. Stiefelhagenorganiseerde de doordeweekse schoonmaak-dagen, en Bartelink filmde. Samen gingen ze– uiteraard – ook mee op iedere schoonmaak-dag, gaven lezingen en stonden ze de media te woord. Ook buiten het seizoen wordt er aan deactie Duik de Noordzee schoon gewerkt. Daar-naast zijn er dus de circa vijftig ervaren wrak-duikers en onderwaterfotografen die zich in-zetten. Door de sponsoring zijn er voor die vrijwilligers, de deelnemende duikers, geenkosten aan verbonden. Voorwaarde is wel datze over ruime Noordzee-ervaring beschikken.‘Er moet,’ aldus Stiefelhagen, ‘wel onderwatergewerkt worden. En het werken met hefbal-lonnen is niet geheel zonder risico, verder vraagt het verplaatsen en lossnijden van grotenetten teamwork en overleg. Het zijn dus bestuitdagende duiken, voor een zeer goed doel.’
Uit het verslag van Annet van Aarsen: (…)Be-nedendeks neemt oud-marinier Ben Stiefelhagenhet duikplan door (…) Het is de bedoeling datde eerste twee duikers een lijn uitleggen over het schip, zodat iedereen de weg terug naar de stijg-lijn kan vinden, en bij de ankerketting een grote
ren, e.d. Het onderwaterleven op de Noordzeeis niet zo vanzelfsprekend.’ Toch hoopt hij metBartelink op meer middelen in de toekomst.‘Met een groter budget kan de uitvoering verder worden uitgebreid, kunnen we veel meer tijd vrij maken voor het oprichten van een stichting, voor de duikdagen, media, lezingen, website enhet maken van film- en fotomateriaal. ‘Ook deduikcharter die nu alleen de brandstof vergoedkrijgt, kan dan een vergoeding krijgen.’
Uit het verslag van Annet van Aarsen: (…)Alshet wrakanker op zijn plek ligt en de Aquila vlak bij de twee boeitjes aan het eind van de lijn zijn eigen anker heeft laten vallen, is het tijd om van boord te springen. Het is vlak voor de ken-tering en de stroming is er bijna uit (…) Het wa-ter is helder, het wrak heeft nog steeds duidelijkherkenbare vormen en staat rechtop in het zand. Een grote school steenbolken flitst nerveus heenen weer. Opvallend zijn de grote trossen eieren diede pijlinktvissen her en der hebben opgehangen(…) Zo begint een werk van snijden en zagen, voorzichtig, want het risico om zelf aan de haakte worden geslagen is levensgroot. Meteen is alduidelijk dat het wrak onmogelijk in één duikontdaan kan worden van alle vistuig en -netten. Het wrak hangt vol met lijn en kunstaas, vooraloranje met gele rubberen inktvisjes (…) . Her ender snijden ze een krabbetje los. Maar vaker zijnblauwe zak ophangen die aan het einde van deduik vol met lijnen en resten van visnet naar bo- ven zal worden gebracht. Het tweede paar dui-kers neemt ook zo’n zak mee. Ben en Klaudie, dieals laatste te water gaan, zullen aan het einde van hun duik een paar hefballonnen vullen metlucht en de buit ’omhoog schieten’ (…)
Ben Stiefelhagen en Klaudie Bartelink proberendoor via de media aandacht te vestigen op hetprobleem van ghost fishing niet alleen meer voorlichting te geven en duidelijk te maken water op de Noordzee-bodem gebeurt omdat dat al-les kan bijdragen aan de bescherming van onsgrootste natuurgebied, ze hopen zo ook viaextra sponsoring meer middelen te genererenom het project - er wordt momenteel jaarlijks
5.000 aan besteed, exclusief het aantal ar-beidsuren - groter te doen groeien. Het is totnog toe nog een particulier project, maar de wens is een stichting hiervoor op te zetten. Denieuwe website www.duikdenoordzeeschoon.nlis er als voorbereiding op al gekomen.
NIET POPULAIR
‘Soms,’ zo zegt Stiefelha-gen, ‘krijgt het project een beetje sponsoring vanbedrijven, maar de Noordzee is niet erg popu-lair. Bij bedrijfsinitiatieven maatschappelijk ver-antwoord ondernemen gaat de voorkeur meeruit naar de medemens: gehandicapten, oude-
50
ONDERWATERSPORT
NOVEMBER 2009
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...