• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
ΑΡΧΑΪΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
Εισαγωγικές Επισημάνσεις
1.1.
Ζητήματα
 
Ο περιορισμένος χώρος αυτού του σημειώματος δεν επιτρέπει μια εκτενήεισαγωγή στο λογοτεχνικό γένος της λυρικής ποίησης
.
Είναι όμως απαραίτητο να επισημανθούν
 ,
έστω και εξαιρετικά συνοπτικά
 ,
ορισμένα ζητήματα πουείναι καίρια για την κατανόηση της λυρικής ποίησης
.
Πολλά και σημαντικάπροβλήματα αναφύονται κατά τη μελέτη της
 ,
προβλήματα που οφείλονται αφενός στην εξαιρετικά αποσπασματική κατάσταση στην οποία μαςπαραδόθηκαν τα ποιήματα
 ,
και αφετέρου στην πολύ μακρά χρονική περίοδοπου καλύπτουν τα λυρικά αποσπάσματα
(7
ος
 
–5
ος
αιώνας π
.
Χ
.).
Επιπλέον
 ,
η γεωγραφική κατανομή των εκπροσώπων της λυρικής ποίησης είναι ευρεία
 ,
 καθώς δεν περιορίζεται τοπικά
(
όπως λ
.
χ 
.
η δραματική ποίηση
),
αλλά καλύπτει ένα μεγάλο μέρος του ελληνόφωνου μεσογειακού χώρου
.
Τέλος
 ,
η μεγάληποικιλία των τραγουδιών
 ,
οι διαφορετικές περιστάσεις για τις οποίες γράφτηκαν αλλά και οι διακριτές προθέσεις του κάθε ποιητή δυσχεραίνουν τοέργο του μελετητή
 ,
ο οποίος βρίσκεται αναγκαστικά σε αμηχανία
 ,
ότανπροσπαθήσει να ενοποιήσει τα χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού γένους
.
Σταπροηγούμενα ζητήματα έρχεται να προστεθεί και η επιβίωση του όρου
«
λυρικός
»
και η χρήση του από τη λογοτεχνική κριτική για τον χαρακτηρισμόέργων της σύγχρονης ποίησης
.
Θα εξετάσουμε αναλυτικότερα κάποια από ταπαραπάνω θέματα επισημαίνοντας τη συμπλοκή πολλών ειδολογικώνχαρακτηριστικών με τον νεοτερικό χαρακτήρα του λόγου που αρθρώνεται απότους λυρικούς ποιητές
1.2.
Διάκριση επιμέρους ειδών
 
Είναι απαραίτητο για την καλύτερη κατανόηση της φύσης της λυρικήςποίησης να διατυπώσουμε ορισμένες εισαγωγικές επισημάνσεις
.
Οι προσπάθειες να καθοριστούν με ακρίβεια κριτήρια για τον διαχωρισμό τωνεπιμέρους ειδών του λογοτεχνικού αυτού γένουςαποδεικνύονται επισφαλείς
.
 Ο κανόνας των εννιά λυρικών που συντάχθηκε από τους Αλεξανδρινούςφιλολόγους
(
Αλκαίος
 ,
Σαπφώ
 ,
Ανακρέων
 ,
Αλκμάνας
 ,
Στησίχορος
 ,
Ίβυκος
 ,
 Σιμωνίδης
 ,
Πίνδαρος και Βακχυλίδης
 
)
συνταιριάζει τρεις μονωδικούς και έξι χορικούς ποιητές που καλύπτουν ένα ευρύ χρονικό φάσμα
.
Εξαιρεί από τοσώμα του τους ποιητές που δημιουργούν σε ιαμβικά και ελεγειακά μέτρα
.
 Προφανώς αυτό υπαγορεύτηκε από το κριτήριο ότι οι συνθέσεις σε ίαμβο και ελεγεία προορίζονται κυρίως για απαγγελία∙ μάλιστα οι ελεγείεςσυνοδεύονταν απόαυλόκαι όχι απόλύρα
 
 ,
που ήταν το όργανο της αδόμενης
Σελίδα
1
από
16
 
ποίησης
.
Κατά συνέπεια
 ,
σύμφωνα με αυτή τη διάκριση
 ,
ο όρος λυρικόςπροορίζεται μόνο για τις συνθέσεις που κατά την εκτέλεσή τους συνοδεύονται από λύρα
.
Έτσι όμως βασικοί εκπρόσωποι της λυρικής ποίησης
(
Αρχίλοχος
 ,
 Σόλων
 ,
Καλλίνος
 ,
Τυρταίος
 ,
Μίμνερμος
 ,
 Θέογνης
 
)
εξαιρούνται 
.
 Η διάκριση
 ,
από την άλλη
 ,
ανάμεσα σεχορικόκαι μονωδικό άσμα
 ,
παρόλοπου γίνεται με βάση την ύπαρξη ή μη χορού
 ,
τις διαφορετικές περιστάσειςκατά τις οποίες άδονταν τα τραγούδια και την ιδεολογία των συνθέσεων
 ,
μεκανένα τρόπο δεν οριοθετεί ποιητικές περιοχές απόλυτα διακριτές μεταξύτους
.
Ποιητές που συνέθεταν μονωδίες
 ,
μπορεί να συνέθεταν και χορικάάσματα για τις γιορτές της πόλης τους και το αντίστροφο
.
Τέλος
 ,
τα πολλάυποείδη των λυρικών ασμάτων
(
ύμνος
 ,
 προσόδιον
 
 ,
διθύραμβος
 ,
  νόμος
 
 ,
 επινίκιον
 ,
 σκόλιον
 ,
υμέναιος
 ,
θρήνος
)
δηλώνουν με κάθε δυνατή έμφαση ότι κάθε όψη της ιδιωτικής και της δημόσιας ζωής της αρχαϊκής και κλασικήςΕλλάδας συνοδευόταν από μουσική και τραγούδι 
 ,
γιατί δεν αποκλείεται έναςποιητής να καλλιεργεί περισσότερα από ένα υποείδη
.
 
1.3.
Ο όρος λυρικός
 Ο όροςλυρικός
 
 ,
ο οποίος εισάγεται κατά την αλεξανδρινή περίοδο
 ,
 δηλώνει σαφώς ότι οι φιλόλογοι θεωρούν τη χρήση της λύρας απαραίτητοστοιχείο για να οριοθετηθεί το λογοτεχνικό γένος
.
Βέβαια οι λυρικοί 
(
σύμφωνα με την αλεξανδρινή κατάταξη
)
ποιητές δεν συνέθεταν μόνο για λύρα και 
 ,
επιπλέον
 ,
δεν χρησιμοποιούσαν πάντα λύρα
.
Εν τούτοις
 ,
οόρος αυτός πέρασε στις σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες και χρησιμοποιείται στην ορολογία της λογοτεχνικής κριτικής
.
Χαρακτηρίζει κυρίως ποίηση προσωπική που δεν προορίζεται απαραίτητα νατραγουδηθεί 
 ,
πόσο μάλλον να συνοδεύεται η εκτέλεσή της από λύρα
.
 Μπορεί η σύγχρονη χρήση του όρου να είναι ελαστική και να μηνπαραπέμπει στο αρχαϊκό λυρικό γένος
 ,
είναι 
 ,
όμως
 ,
αξιοσημείωτο ότι δηλώνεται τουλάχιστον η επιθυμία να αναγνωριστεί μια έστω μακρινήσυγγένεια με τους αρχαίους προκατόχους της
(
επιθυμία που μπορεί ναχρονολογηθεί από την εποχή του Ρωμαίου ποιητή της εποχής τουΑυγούστου Ορατίου
)
 
(Bowra
 
1983:
 
17
‐
18).
 
1.4.
Νέες συνθήκες της ποιητικής παραγωγής
 Η ποιητική παραγωγή αυτού του λογοτεχνικού γένους καλύπτει τουλάχιστον δύο αιώνες
(650
 
–
 
450
π
.
Χ
.),
αγκαλιάζει όλον τον μεσογειακόχώρο που η αποικιστική δραστηριότητα των Ελλήνων κάλυψε
 ,
και αναφέρεται σε διαφορετικές περιστάσεις και περιβάλλοντα
.
Παρόλη τηντοπική
 ,
χρονική και ειδολογική ανομοιογένεια ο αρχαϊκός λυρισμόςκατόρθωσε να προβάλλει τις δικές του ποιητικές και ιδεολογικές αρχέςέναντι του κυρίαρχου έπους και να αρθρώσει 
 ,
εντέλει 
 ,
τον δικό τουμοναδικά πειστικό λόγο
.
Στη θέση των άχρονων επικών αξιών μπαίνει ο
Σελίδα
2
από
16
 
άνθρωπος
 ,
το μακρινό ηρωικό παρελθόν αντικαθίσταται από το παρόν
 ,
 και όταν ακόμη χρησιμοποιείται γίνεται αποσπασματικά
 ,
υπαινικτικά και παραδειγματικά για το παρόν
.
Η έκφραση της συγκίνησης σε ορισμέναποιήματα
(
λ
.
χ 
.
στη Σαπφώ
 ,
τον Αλκαίο
 ,
τονΜίμνερμο
 
)
έχει δώσει εξαίσιαδείγματα γραφής
.
Τα συναισθήματα
 ,
που προσυπογράφονται από τουςδημιουργούς τους
 ,
κυριαρχούν στις μικρές αυτές ποιητικές συνθέσεις
.
 Ακόμη και σε ποιήματα πολιτικού και πολεμικού χαρακτήρα
(
βλ
.
Σόλων
 ,
 Καλλίνος
 ,
 Τυρταίος
 
)
η προσωπικότητα του ποιητή διαγράφεται μεαυταρέσκεια που υπονοεί τις νέες αρχές και τα ήθη της αρχαϊκής εποχής
 ,
 όταν αποκρυσταλλώνεται σταδιακά η μορφή της πολιτικής και κοινωνικής μονάδας της πόλης‐κράτους
.
Ο αρχαϊκός καλλιτέχνης βγαίνει από την ανωνυμία και υπερήφανα υποστηρίζει το έργο του
.
Αυτό μαςθυμίζει τις επιγραφές που χάραζαν οι αρχαϊκοί καλλιτέχνες στις βάσειςτων αγαλμάτων ή στα αγγεία που κατασκεύαζαν για να παινέψουν τοδημιούργημά τους και τον εαυτό τους
.
Διαβάζουμε στη βάση ενός πήλινουαγγείου από την Ακρόπολη
(
περ
.
 
500
π
.
Χ
.,
αρ
.
 
1348)
τον τελευταίο στίχοενός επιγράμματος
 ,
στο οποίο δυστυχώς το όνομα του αγγειοπλάστη και του ζωγράφου έχουν χαθεί 
:
 
ἄνδρες ἐποίεσαν σοφίαισιν καλὸν ἄγαλμα
(…
 κατασκεύασαν
το όμορφο αυτό αγγείο με την τέχνη τους
).
 
Σχέση με την παράδοση
2.1.
Προέλευση του λογοτεχνικού γένους
 
Η λυρική ποίηση δεν εμφανίστηκε ούτε ξαφνικά ούτε χωρίς προηγούμενα ίχνηστο λογοτεχνικό στερέωμα της αρχαϊκής Ελλάδας
 ,
όπως η γραμμική κατάταξη τωνποιητικών γενών
(
έπος
 ,
λυρική ποίηση
 ,
δράμα
)
θα μας οδηγούσε εσφαλμένα ναεικάσουμε
.
Είναι αλήθεια ότι η ακμή του λογοτεχνικού αυτού γένους
(650–
 
450
π
.
Χ
.)
 έπεται της ακμής της επικής ποίησης
 ,
η οποία σε αυτήν την περίοδο δεν παράγει  νέα δείγματα γραφής
 ,
αλλά αντίθετα αναπαράγει μέσω των ραψωδικώναπαγγελιών τις μεγάλες ομηρικές δημιουργίες
.
Όμως
 ,
τραγούδια της δουλειάς
 ,
του γάμου
 ,
του έρωτα
 ,
θρησκευτικά τραγούδια και επινίκιοι ύμνοι ήταν γνωστοί ακόμηαπό την εποχή του Ομήρου και 
 ,
προφανώς
 ,
και πριν από αυτή
.
Ίχνη της λυρικήςπαράδοσης βρίσκονται στα ομηρικά έπη
:
στην ασπίδα του Αχιλλέα μαρτυρείται ένα τραγούδι του γάμου
(
υμέναιος
)
και ένα για τον τρύγο
(
λίνος
)
 
(
Ιλιάδα Σ
492
‐
495
 και 
569
‐
570
αντίστοιχα
),
ενώ η νύμφη Καλυψώ τραγουδά υφαίνοντας στοναργαλειό της
(
Οδύσσεια ε
61
‐
62).
Η Ανδρομάχη
 ,
η Εκάβη και η Ελένη θρηνούν τον νεκρό Έκτορα απαντώντας στο θρηνητικό τραγούδι των αοιδών ως
εξαρχόντωντων θρήνων
(
Ιλιάδα Ω
720),
όπως θρηνεί και η Θέτις με τις Νηρηίδες τον Πάτροκλο
(
Ιλιάδα Σ
50
‐
51)
∙ η νεαρή Ναυσικά αρχίζει να τραγουδά
(
άρχετο μολπής
 ,
 Οδύσσειαζ
101
 
)
όταν παίζει τόπι με τις φίλες της
.
Τέλος
 ,
οι Αχαιοί εξευμενίζουν τονΑπόλλωνα ψάλλοντας έναν παιάνα
(
Ιλιάδα Α
472
‐
474).
 
Σελίδα
3
από
16
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...