Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Các công thức chế biến hành tinh

Các công thức chế biến hành tinh

Ratings: (0)|Views: 49|Likes:
Published by hiepkhachquay
Các quan trắc về những hành tinh ngoại đang định hình quan niệm của chúng ta về cách thức các hệ hành tinh hình thành và tiến hóa. Michael R Meyer mô tả cái đang xào nấu ở đâu đó trong thiên hà của chúng ta – và cả ngoài thiên hà nữa.
Các quan trắc về những hành tinh ngoại đang định hình quan niệm của chúng ta về cách thức các hệ hành tinh hình thành và tiến hóa. Michael R Meyer mô tả cái đang xào nấu ở đâu đó trong thiên hà của chúng ta – và cả ngoài thiên hà nữa.

More info:

Published by: hiepkhachquay on Nov 10, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/09/2009

pdf

text

original

 
1
Các công th
 
c ch
bi
n hành tinh
Các quan trc v nhng hành tinh ngoi ang nh hình quan nim ca chúng ta v cách thc các h hành tinh hình thành và tin hóa. Michael R Meyer mô t cáiang xào nu  âu ó trong thiên hà ca chúng ta – và c ngoài thiên hà na.
Các th gii t á, kiu a cu ging như các hành tinh nhóm trong trong h mt tri cachúng ta có th va phong phú, va a dng trong phn còn li ca vũ tr, như các minh han tưng  ây. (nh: NASA/JPL-Caltech)
Ai tng s dng soda thay cho bt ni khi làm bánh u bit mt s tht ơn gin:công thc pha ch là c mt vn . iu ó cũng úng i vi s hình thành hành tinh.Các hành tinh cu thành t nhng cht liu kt tp trong mt ĩa quay tròn xung quanhnhng ngôi sao tr - v cơ bn “phn tha còn li” khi bn thân các ngôi sao hình thànhqua s co sp hp dn ca ám mây khí và bi ang quay tròn. Do ó, cái ĩa sinh ra hànhtinh y ban u phi có t s khí-trên-bi bng vi môi trưng gia các sao: khong chng100 trên 1, tính theo khi lưng. Tương t, có v tht hp lí là thành phn cơ bn ca cáiĩa y phi phù hp vi thành phn cơ bn ca ngôi sao, phn ánh các iu kin ban u linơi c bit ó trong thiên hà. Nhưng chúng ta thy mt s a dng ln  thành phn hóa hc ca các hành tinhtrong h mt tri ca chúng ta, là hàm ca c khi lưng hành tinh và khong cách tính tMt tri ra (hai bin t chúng không hoàn toàn c lp nhau). Hãy xét h mt tri nhómtrong, nơi là vương quc ca các hành tinh “t á” – Ha tinh, Trái t, Kim tinh và Thytinh. Trong chng mc chúng ta có th nói, Kim tinh, Trái t, Ha tinh và nhng vt th b m ca nhng thiên thch á rơi xung Trái t u có mt thành phn ging nhau.Thy tinh là mt k lp d vi thành phn giàu st và nghèo silicate mt cách d thưng:ngưi ta nghĩ nó là lõi ca mt hành tinh ã mt lp bao và lp v ngoài trong mt cucchm trán giàu năng lưng vi mt tin hành tinh khác. Nhưng c nhng hành tinh t ákia cũng biu hin nhng khác bit kì l  t s ca nhng nguyên t nht nh so vi Mt
 
2
tri. T s cacbon trên silicon trên Trái t, chng hn, là nh hơn so vi trên Mt tri n20 ln. Nhng khác bit y có th mang li nhng manh mi quan trng v s hình thànhh mt tri ca chúng ta.Mc tinh và Th tinh thì  xa bên ngoài, ln lưt quay  bán kính bng 5 và 10 lnkhong cách trung bình gia Trái t và Mt tri (mt ơn v thiên văn, hay AU). Chúngcũng khác hoàn toàn vi nhng anh em t á ca chúng. Ging như Mt tri, nhng hànhtinh “khí khng l” này ch yu là hydrogen và helium. Tuy nhiên, các phép o phc tpca trưng hp dn ca Mc tinh, suy lun t phi thuyn bay trên qu o, cho thy nócha hơn 30 khi lưng Trái t các nguyên t nng hơn helium. iu này có nghĩa làMc tinh – hành tinh ln nht ca h mt tri nng khong 318 ln Trái t – giàu hơn Mttri  nhng nguyên t này n 3 ln. iu tương t cũng úng i vi Th tinh.Bên ngoài Th tinh trong h mt tri nhóm ngoài là Thiên vương tinh và Hi vươngtinh. Nhng cái gi là nhng k khng l băng giá này hình thành  bán kính ti ó ngưita cho rng cacbon, nitrogen và oxygen u ngưng tu t pha khí  hình thành nên băng  th rn. Hai hành tinh xa xôi này cu thành t hydrogen và helium  t l i khái bng icác nguyên t nng. iu này cho thy lõi ca chúng ưc to ra ngay sau khi ĩa khí t óMc tinh và Th tinh hình thành bay hơi ra phía ngoài. S kin này ưc cho là xy ra lúchơn 10 triu năm sau khi s cô c tin sao u tiên hình thành t ám mây phân t angquay tròn, ang co li  tr thành Mt tri.Các nhà thiên văn có th thu ưc nhiu manh mi khác cho s hình thành và tinhóa ca h mt tri t vic nghiên cu thành phn ca các v tinh hành tinh, các hành tinlùn trong vành ai Kuiper nm ngoài Hi vương tinh, các sao chi, nhng mnh vn khác,và chính bn thân Mt tri. Nhưng sut thp niên va qua, chúng ta cũng ã bt u hcưc thêm nhiu iu v các hành tinh nm ngoài h mt tri ca chúng ta, ang quayxung quanh nhng ngôi sao va ging như Mt tri va kì l (Xem bài “
 i tìm nhng th  gii m 
i” ca Alan Boss,
 Physics World 
tháng 3/2009). iu này có nghĩa là ln u tiênchúng ta ã có th nghiên cu các h hành tinh tin hóa c lp vi h hành tinh ca chúngta. Cái chúng ta ang tìm kim là  trong gian bp này, các thành phn pha ch cho nhngloi bánh khác nhau ưc gi riêng bit, và mang li nhng loi bánh có hương v rt khácnhau.
Quyn sách ‘n công gia chánh’ hành tinh
Mc dù quyn
Thú vui bp núc vi các hành tinh
cho n nay vn chưa ưc vitxong, nhưng chúng ta tht s có mt s gi ý t các “bp trưng” làm bp hành tinh thucngân hà. Công thc c in làm món hành tinh có th c ra như sau.Bt u vi mt ĩa khí và bi, ban u chng 10-20% khi lưng ca ngôi sao tr.Cái ĩa s nóng nht  bán kính nh (vài ln bán kính ca ngôi sao) và lnh nht  bánkính ln nht (thưng hơn 10 AU) do các tác dng kt hp ca s gii phóng th năng hpdn và s chiu x gia các sao.  gn ngôi sao, cái ĩa s ch có cht khí, vì các ht bi sthăng hoa. Rìa bên trong ca vùng ch có cht khí này i vào tương tác vi ngôi sao tr, vìáp sut t ca lưng cc sao cnh tranh vi áp sut khí ang c rơi lên ngôi sao. Bên ngoàivùng này, khí và bi s trn ln vi nhau. Mt  khi lưng mt trong ĩa (o bng cáchly tích phân dc theo chiu dày ca ĩa) có kh năng s ln nht ti rìa ca vòng bên trongvà s gim nh theo bán kính tăng dn. Nu cái ĩa  nng, bn có th quan sát thy các sóng mt  xon c ang pháttrin, không hn không ging như các xon trông thy  nhng thiên hà có nhng cánh tayxon c rõ rt. ng lo lng gì c. iu này tht ra có th giúp thu thp các ht cht rn
 
3
cn thit  hình thành nên nhng mng hành tinh ln, hay thm chí lõi ca nhng hànhtinh khng l, như mô t dưi ây.
nh gin  ca ĩa tin hành tinh ang quay xung quanh mt ngôi sao tr th hin nhng vùng khác nhau,nơi các hành tinh có th hình thành.  bán kính nh nht (< 0,05 AU), khong trng hình thành trong ĩaang quay tròn do các tương tác t vi ngôi sao tr. ĩa bên trong (0,05 < r < 0,1 AU) gm ch yu là chtkhí vì nhit   nhng bán kính này làm cho các ht bi b thăng hoa. Nm ngoài vùng này là phn ĩangoài, nơi bi và khí trn ln vào nhau. Các cht bi t sn st trong ĩa  bán kính lên ti 1 AU.  ngoàina, s bi t ch có th xy ra trong mt lp mt,  li mt “vùng cht”  phía trong ca ĩa. ưng băngtuyn, nơi cacbon, nitrogen và oxygen ngưng t, nm ngoài 3 AU. nh: C P Dullemond, 2001
 ApJ 
 
560
957)
Tip theo, xy ra chuyn ng khuy hn lon khi h tri qua s bi t sn st. Cơ ch mang li s nht cn thit không hoàn toàn rõ ràng. Tuy nhiên, nu cái ĩa b ion hóa mc, thì lí thuyt cho thy mt s mt cân bng c hu trong các ĩa Kepler ca chtkhí dn – gi là s mt cân bng magneto-quay (MRI) – có th to ra s xáo trn cn thit. Nu cái ĩa dày v mt quang tính (như a s như th khi bn bt u), thì mt “vùng cht”có th hình thành trong mt phng gia ca ĩa t chưa ti 1 AU cho n hơn 190 Au, nơiMRI không th hot ng do s ion hóa thp. Tuy nhiên, b mt ĩa phi b ion hóa mc  cho phép s bi t sn st: a s cht liu chuyn ng vào trong hưng v phíangôi sao trong khi mt s cht liu chuyn ng ra phía ngoài, làm bo toàn xung lưnggóc. Trong sut quá trình pha trn này, các ht bi nh va chm và dính vào nhau, hìnhthành nên nhng vt th ln hơn theo thi gian. Khi iu này xy ra, cái ĩa s tr nên kémtrong sut hơn, vì các ht ln có t s khi lưng trên din tích b mt ln hơn so vi cácht nh.Mt khi các vt th nh t ti 1m ưng kính, chúng có th b y vào ngôi sao  gia qua mt hin tưng gi là “lưi kéo cht khí”. Hin tưng này xy ra vì cht khí  trong ĩa mt phn ưc nương  bi áp sut cht khí, cho nên nó quay tròn chm hơn sovi các tng á cui lân cn. Vì th, nhng tng á này cm thy mt “cơn gió ngưc” t phía cht khí, làm mt xung lưng góc và xon c v phía mt im cht ny la  gnngôi sao. Nu quá nhiu vt cht rn b mt, thì bn s không th làm ra hành tinh camình. Kiu pha bt này không dành cho nhng ngưi yu bóng vía! Nhưng ít nht cũng có mt cách tránh ưc vn  trên. Ken Rice thuc trưng ihc Edinburgh  Anh, Anders Johansen thuc trưng i hc Leiden  Hà Lan, và các nhàkhoa hc hành tinh khác, ã  xut rng các bp trưng hành tinh có th s dng lưi kéocht khí làm li th ca mình. H nơi nào có s tăng cưng mt  trong cht khí, các nhà

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->