Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
İslam Coğrafyacılarında Yedi İklim Anlayışı - Murat Ağarı

İslam Coğrafyacılarında Yedi İklim Anlayışı - Murat Ağarı

Ratings: (0)|Views: 366 |Likes:
Published by fireharmonie

More info:

Published by: fireharmonie on Nov 13, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/11/2010

pdf

text

original

 
195
Ýslam Coðrafyacýlarýnda Yedi Ýklim Anlayýþý
MURAT AÐARI YRD. DOÇ. DR., YÜZÜNCÜ YIL Ü. TARÝH BÖLÜMÜe-mail: muratagari@yyu.edu.tr
abstractThe Understanding of Seven Districts in the Works of Muslim Geographers.
In thisarticle, information on Seven Climates in the books of Muslim Geographers would be evaluated. Atthe same time, peculiarities of Geographic Schools of Iraq and Belh would also be introduced at thearticle. Eight geographers, Ibn Hurradadbih, Yaqubi, Ibn al-Faqih, Ibn Rusta, Qudame b. Cafer, fromthe Geographic School of Iraq, and Istakhri, Ibn Khawqal, Maqdisi, from the Geographic School of Belh, would be studied on.
key words:
Seven Climates, School of Iraq, School of Balh
Giriþ
 Yedi iklim teorisi, ilk dönem Ýslam coðrafyacýlarýnýn bildikleri ve eserlerindeiþledikleri bir konudur. Kýsaca “yaþanabilir dünyayý yediye bölme teþebbü-sü” diyebileceðimiz bu teori sayesinde deðerlendirmeleri daha pratik yap-ma imkanýna kavuþmuþlardýr. Teorinin iki farklý kullanýmý söz konusudur.
 A. Kozmolojik Yedi Ýklim Teorisi
Ýslamî coðrafya metinlerinde tanýmlayýcý coðrafya ile sembolik coðrafya çoðuzaman iç içedir. Bu yüzden modern anlamda bilimsel coðrafyanýn neredebitip, yönleri, daðlarý, ýrmaklarý, adalarý vb., semavî dünyanýn sembolleriolarak kullanan “kutsal” coðrafyanýn nerede baþladýðý pek belli deðildir.
1
 AÜÝFD 47 (2006), sayý 2, s. 195-214
1S. Hüseyin Nasr,
 Ýslam’da Bilim ve Medeniyet,
Ýst. 1991, 98.
 
196AÜÝFD 47 (2006), sayý II
 Ancak bu sembolizm coðrafî açýdan 7 rakamý üzerine kuruludur. Zira Kur’-ân’da yerin ve göðün yedi kat olduðu dile getirilmektedir. Bu husus ilerle-yen süreçte Ýslam coðrafyacýlarý üzerinde etkili olmuþtur. Konu ile ilgili ayetlerþunlardýr: Yedi gök, yer ve bunlarda bulunanlar O’nu yüceltirler. O’nu öv-güyle yüceltmeyen hiç bir þey yoktur. Fakat siz onlarýn yüceltmelerini anla-mazsýnýz. O halimdir çok baðýþlayýcýdýr.
2
 Andolsun ki üstünüzde yedi tanetabaka yarattýk. Biz, yarattýðýmýzdan habersiz deðiliz.
3
 Yedi göðü ve yerdende bir o kadarýný yaratan Allah’týr. Allah’ýn gücünün her þeye yettiðini ve Allah’ýn ilminin her þeyi kuþattýðýný bilmeniz için, Allah’ýn buyruðu bunlararasýnda iner durur.
4
 Yedi göðü ve yerden de bir o kadarýný yaratan Allah’-týr. Allah’ýn gücünün her þeye yettiðini ve Allah’ýn ilminin her þeyi kuþattýðý-ný bilmeniz için, Allah’ýn buyruðu bunlar arasýnda iner durur.
5
 Yedi göðükat kat yaratan O’dur. Rahman’ýn yaratmasýnda bir düzensizlik göremezsin.Gözünü bir çevir bak, bir çatlaklýk görebilir misin? Gözünü tekrar tekrarçevir bak; göz umduðunu bulamamýþ ve bitkin bir halde sana dönecektir. Andolsun ki, en yakýn göðü ýþýklarla donattýk, onlarla þeytanlarýn taþlanma-sýný saðladýk ve onlara çýlgýn alev azabýný hazýrladýk.
6
 Ayetlerde dile getirilen 7 rakamý astrolojik bir sembolizme dönüþmüþ veyedi göðe karþýlýk gelen yedi iklim teorisi ortaya konmuþtur. Ancak bu teoriKur’ân öðretisi ile baþlayan bir teori deðildir. Genel olarak kabul edildiðinegöre, astronomik coðrafya diyebileceðimiz kýsma ait ilk verilerin büyük birihtimalle Halife Mansur zamanýnda Cundiþapur mektebi yolu ile Baðdat’a vasýl olan Siddhanta (Müslümanlar bu kelimeyi Sind Hind’e çevirmiþlerdir)gibi, Hind astronomi eserleri vasýtasý ile Þark’tan geldiðini gösteren bir çok emareler bulunmaktadýr.
7
Her ne kadar Doðu etkisi söz konusu ise de,coðrafî kozmolojinin oluþumunda Batlamyus’un etkisini göz ardý etmemek gerekmektedir. Ýbn Hurdazbih’in eserinde bulunan basit bir takým astrono-
2
 Kur’ân,
 
17/44.3
 Kur’ân,
 
23/17.4
 Kur’ân,
65/12.5
 Kur’ân,
65/12.6
 Kur’ân,
67/3-5.7J. H. Kramers, “Coðrafya”,
 Milli Eðitim Bakanlýðý Ýslam Ansiklopedisi (ÝA),
Eskiþehir 1997, 3/204Bu delillerle ilgili olarak þu görüþler dile getirilmektedir: “Bunun bir delilini yedi iklimin en eskitasvirlerinde her iklime ait memleketin doðudan itibaren sayýlmaya baþlamasý teþkil etmekte-dir. Diðer bir delil ise tûl derecelerinin þarkî bir nýsfinnehara göre sayýldýðýný gösterir bakiyele-rin mevcudiyetidir. Bundan baþka bir arz kubbesinin (Kubbetü’l-Arz) mevcudiyetine itikat Hindmenþelidir. Esasen bu kubbeye içinde bir rasathane bulunan Ujijani adlý Hind þehrinin yanlýþokumasý ile Arin adý verilmesi de bunu ispat etmektedir. Bilindiði gibi “arzýn kubbesi” telakkisiOrtaçað Arap coðrafyasýna Ýslam yolu ile geçmiþtir. Nihayet astronomi ve coðrafyada tul ve arzcedvellerine verilen zic tabiri, bu Ýran-Hind ilminin bir yadigarý olsa gerektir.” Bkz: J. H. Kra-mers, “Coðrafya”,
 ÝA,
3/204-205
 
197
mik gözlemlere dayalý bilgiler Batlamyus eksenli bilgilerdir. Bunun sebebi,Ýbn Hurdazbih’in Batlamyus’a ait “Geographica” adlý eseri tercüme etmesi-dir. Ýbn Hurdazbih, bu tercüme hakkýnda eserinin baþýnda þunlarý söyle-mektedir: “Batlamyus, sýnýrlarý açýklar ve arzýn nitelikleri hakkýnda bazý açýk-lamalarda bulunur. Ben de bunlarýn anlaþýlabilmesi için çevirisini yaptým:Onun yanlýþlarýný görerek daha doðru tespite çalýþtým. Zira sizlerin arzuladý-ðý þekilde geniþ ve uzakta olanýn görünürmüþ gibi yakýn olmasýný arzula-dým. Bu nedenle bunlarý yazdým.”
8
Batlamyus’un eserini ilk tercüme edenÝbn Hurdazbih deðildir. Muhammed b. Musa el-Harizmî
9
Kitabu Sûreti’l- Arz adlý eserinde
10
 Yunan iklim bölgelerine uyan tarifler vermiþtir.
11
Kozmoloji ile coðrafya arasýndaki iliþki sadece yedi iklim teorisi ile sýnýrlýdeðildir. Örneðin, Ýhvânü’s-Safa, “Risaleler”
12
adýný taþýyan eserinde
13
ast-rolojik olarak aþaðýdaki þekilde dörde bölme geleneðine uyar:- Koç, Aslan, Yay: Ateþ, sýcak, kuru, Doðu- Boða, Baþak, Oðlak: Toprak, soðuk, kuru, Güney - Ýkizler, Terazi, Kova: Hava, sýcak, nem, Batý- Yengeç, Akrep, Balýk: Su, soðuk, nem, Kuzey Bu bölümleme, Ýbn Hurdazbih’in aþaðýda vereceðimiz bölümlemesinebenzer nitelikler taþýr:- 1. Bölge:
 
Bu bölgenin çoðu kesimleri sýcak ve kurudur. Özelliði hava vekan’dýr. Mevsimlerden ilkbahar’a, insan ömründen çocukluða, tatlardan tat-lýya, yýldýzlardan Ay ve Zühre’ye karþýlýk gelir. Bölgesi Doðu, rüzgarý Gü-ney’dir. Saati 1., 2. ve 3.’dür. Beden kuvvetlerinden tabiî ve sindirici kuv- vet’tir. Burçlarý ise Hamel (Koç), Sevr (Boða) ve Cevzâ (Ýkizler)’dýr.- 2. Bölge:
 
Bu bölgenin çoðu kesimleri nemli ve sýcaktýr. Özelliði ateþ veöd’dür. Mevsimlerden yaz’a, insan ömründen gençliðe, tatlardan acýya, yýl-dýzlardan Merih ve Güneþ’e karþýlýk gelir. Bölgesi Teymen, rüzgârý Sabâ’dýr.Saati 4., 5. ve 6.’dýr. Beden kuvvetlerinden nefsânî ve hayvanî kuvvet’tir.Burçlarý ise Sertan (Yengeç), Esed (Aslan) ve Sünbüle (Baþak)’dir.
Ýslam Coðrafyacýlarýnda Yedi Ýklim Anlayýþý
8Ýbn Hurdazbih,
el-Mesâlik ve’l-Memâlik,
tah: F. Sezgin, Leýden, 1306-1889 (Frankfurt, 1992), 13.9Muhammed b. Musa Harizmî. Ýslam dünyasýnda cebir ilminin kurucusu kabul edilen matema-tikçi, astronom ve coðrafyacý. Daha geniþ bilgi için bkz: Ýhsan Fazlýoðlu, Harizmî, Muhammed b.Musa”,
 ÝA,
16/224-22710Harizmî, Muhammed b. Musa,
 Kitabu Sûreti’l-Arz,
neþr: Hans Von Mzik, Leipzig 1926.11S. Maqbul Ahmed, “Coðrafya”,
Türkiye Diyanet Vakfý Ýslam Ansiklopedisi (DÝA),
Ýstanbul 1998,8/51.12Ýhvânü’s-Safâ,
 Resâil-i Ýhvânu’s-Safâ,
Beyrut 1957.13Ýhvânü’s-Safâ,
 Resâil,
I/77dinî, felsefî, siyasî ve ilmî amaçlarý olan, faaliyetlerini gizli olarak sürdürmüþ organize bir topluluðun adýdýr. Daha geniþ bilgi için bkz: Enver Uysal, “Ýhvân-ý Safâ”,
 DIA,
22/1-6.

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
steve_y liked this
steve_y liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->