Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Marek Wichrowski - Polska etyka medyczna w latach 1945 - 1980

Marek Wichrowski - Polska etyka medyczna w latach 1945 - 1980

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 844|Likes:
Published by Marek Wichrowski
Medical ethics in Poland, bioethics, history of Polish bioethics
Medical ethics in Poland, bioethics, history of Polish bioethics

More info:

Published by: Marek Wichrowski on Nov 15, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/30/2009

pdf

text

original

 
prof. Marek Wichrowski
Zakład Historii Medycyny i Filozofii
 Warszawski Uniwersytet Medyczny
(artykuł opublikowany w:
 
Medycyna Nowożytna. Studia nad kulturą medyczną,
 Warszawa 2003, tom 10, zeszyt 1-2, s.169
 – 
184.)
Polska etyka medyczna w latach 1945 - 1980"
Primum non nocere,
przede wszystkim
nie szkodzić. Jest to głos roztropności,rozwagi, ostrożności. A z tą przestrogąharmonizuje w pełni druga, również wświecie lekarskim szczególnie często powtarzana: zastępować terapię profilaktyką, bardziej z polska:zastępować czynności leczniczeczynnościami zapobiegawczymi (...) I wzupełności zgodnie z tym wskazaniem pozostaje trzecia dyrektywa, w którejsformułowaniu poeci współzawodnicząz lekarzami. Lekarze doradzająszybką interwencję zaraz w początkachchoroby, póki się
 
ona nie rozpanoszyław ustroju, nie wzrosła w siłę. A poetastarożytny woła:
 principiis obsta, seromedicina paratur 
, czyli mniej więcej tosamo, z tą różnicą, że postulat odnosi się
nie do choroby specjalnie, lecz do
wszelkiego stopniowo narastającegozłą, które łatwiej opanować w faziezaczątków niż później."
 
Tadeusz Kotarbiński
Medytacje o życiu godziwym
 
Kształtowanie się refleksji etycznej nad medycyną pozostawało w cieniukatastrof i przemian społecznych, jakie miały miejsce w P
olsce lat
czterdziestych. Druga wojna światowa przerwała między innymi rozwójdwóch znaczących kierunków: polskiej filozofii medycyny oraz filozoficznej
 
szkoły lwowsko
-warszawskiej.1 
W tej pierwszej powstały dzieła z zakresuetyki medycznej, które w pewnym stopniu prefigurowały współczesną bioetykę. Władysław Biegański w 1899 roku opublikował niezapomniane,
kantowskie z ducha
 
Myśli i aforyzmy o etyce lekarskiej
, które kształtowaływrażliwość moralną lekarzy dwóch następnych pokoleń.
2 
Polską filozofię ietykę medyczną ugruntowały dzieła takich lekarzy
-
filozofów, jak: TytusChałubiński (1820
-1889), Edmund Biernacki (1866-1908) i ZygmuntKramsztyk (1848-
1920). Na początku lat dwudziestych w pięciu wiodącychwydziałach medycznych istniały Katedry Historii i Filozofii Medycyny. Wżadnym innym kraju filozofia i etyka medycyny nie posiadała tak 
ugruntowanej instytucjonalnie pozycji -
w świecie anglosaskim filozofięmedycyny uznano jako niezależną dziedzinę dopiero w połowie latsiedemdziesiątych! Autorzy polscy założyli w1924 roku słynne
 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny.
 
Równolegle istniała filozoficzna szkoła
lwowsko-warszawska,
tórej osiągnięcia wpisywane są w nurt światowej
filozofii analitycznej. Z kolei -
należy mocno podkreślić
- analiza filozoficzna
 jest głównym narzędziem roztrząsań bioetycznych prowadzonych od połowy
XX wieku.
Druga Wojna Światowa przerwała rozwój i częściowo zniszczyła dwiedostojne tradycje: lekarską i filozoficzną. Wprawdzie w okresie powojennymżyć będą jeszcze ostatni przedstawiciele polskiej szkoły filozofii medycycy
(przede wszystkim Ludwik Fleck zm.1961 i Tadeusz Bilikiewicz zm. ),
niemniej ciągłość tradycji zaburzono w sposób nieodwracalny. Jednocześnieczęściowo zerwane zostały w końcu lat czterdziestych kontakty ze ś
wiatem
zewnętrznym, europejską filozofią i etyką medyczną. Kluczowe znaczenie wczasach powojennych miało jednak instytucjonalne
 
 przerwanie łączności pomiędzy filozofią a medycyną. Na początku lat pięćdziesiątych z wydziałówmedycznych uniwersytetów uczyniono odrębne uczelnie
- tzw. Akademie
Medyczne. Stalinowskiemu rządowi przyświecał jasny cel polityczny, jakim było przerwanie obiegu idei między wydziałami uniwersyteckimi.Rozwiązano także wydziały teologiczne lub uczyniono z nich odrębne
uczelnie (Akademia Teologii Katolickiej).
 Divide et impera
. W Akademiach
Medycznych stworzono kadłubkowe Zakłady Filozofii, bardziej dbając o
fu
nkcje "ideologiczne" niż o nauczanie etyki i filozofii medycyny. Pomimoowych, świadomie zaplanowanych antyinteligenckich działań, polska etykamedyczna pozostała najciekawszą z głoszonych w krajach satelickich bloku
1
Por. The Polish School of Philosophy of Medicine. From Tytus Chalubinski (1820-1889) toLudwik Fleck (1896-1961), compilated, translated and Introductions by Ilana Lowy,
Dordrecht 1990; J.Woleński, Filozoficzna szkołą lwowsko
-warszawska, Warszawa 1985.
2
 
T.Bilikiewicz, Poglądy filozoficzne Biegańskiego (w:) Władysłąw Biegański, Lekarz i
filozof (1857-
1917), Poznań 1971, s. 127
-145.
 
sowieckiego3
. Na stosunkowo wysoki poziom rozważań z lat 1945
-1980
wpływ wywarło szereg czynników. Przede wszystkim należy pamiętać o tym,że nie powiodło się zglajchszaltowanie filozofii
polskiej a komunistyczne
władze w aktach wściekłości decydowały się nawet na rozwiązywanie"niesłusznych" instytutów (np. rozpędzenie Instytutu Filozofii UniwersytetuWarszawskiego w 1970 r.). Komunizm w Polsce był zawsze relatywnie słaby
(nawet w latach 1949 - 1954
) i nie powodował zniszczeń intelektualnych,takich jakie notowano np. w uczelniach byłego NRD. Do Polski docierała zZachodu w zasadzie bez przerwy literatura filozoficzna, którą komentowano.Cenzura tekstów (może z wyjątkiem filozofii polityki)
 
nie była dotkliwa.Istniały w miarę niezależne uczelnie katolickie (nade wszystko Katolicki
Uniwersytet Lubelski). Zezwalano na wydawanie unikalnych serii (Biblioteka
Klasyków Filozofii czy Myśli i Ludzie). Owe przyczółki wolności myśli nie pozostawały bez związku ze światem medycznym, który wprawdzie zostałoddzielony murem instytucjonalnym od Uniwersytetu, ale mógł korzystać zrelatywnej swobody. Niestety z różnych przyczyn dotychczas nie nastąpiłoodrodzenie szkoły filozofów
-
lekarzy. Jeśli w zachodnich
uniwersytetach
medycznych istnieją od lat siedemdziesiątych profesjonalne Instytuty
Bioetyki, w Polsce etyka medyczna nadal nie jest zorganizowana ani nawetnie posiada periodyku naukowego.4 
 Nie zamierzam tutaj analizować tegozjawiska, które jest wprawdzie następstwem zaszłości powojennych, alesytuuje się poza przyjętymi ramami chronologicznymi.Celem moim jest przedstawienie głównych trendów i postaci, jakie pojawiły
w polskiej etyce medycznej lat 1945 - 1980.
Terminus post quem -
koniecwojny
-
 jest oczywisty i nie wymaga komentarza.
Terminus ante quem
wyznacza rok 1980, kiedy zaczyna kiełkować w kraju nowoczesna bioetyka.
Wtedy pierwsze seminarium filozoficzne z etyki medycznej prowadzi wInstytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego docent Zbigniew Szawarski.
Jednocześnie w okresie tym ukazują się pi
erwsze prace nowoczesnej bioetyki
katolickiej (np. ks. Tadeusz Ślipko). Zarazem w latach 80. powoli znikają
sztywne bariery granic -
 pracownicy naukowi wyjeżdżają na stypendia doośrodków zachodnich (np. Uniwersytet Oksfordzki i kierowany przez prof.
Zbign
iewa Pełczyńskiego projekt Oxford Hospitality Scheme), gdzieuprawiana jest bioetyka. Z punktu widzenia współczesnej bioetyki polskiej
prace z lat 1945-
1980 stanowią więc jej prehistorię.
 
3
Por. History of Medical Ethics (w:) Encyclopedia of Bioethics, ed. W.T.Reich, London1985, s. 1594-1609.
4
 
 Na początku lat 90. czasopismem z dużym działem bioetycznym b
 
 Medicus
, redagowany
 przez tworcę Warszawskiego Hospicjum dla Dzieci, dr. Tomasza Dangla. Zdołaliśmy wydaćsiedem numerów
 Medicusa
.

Activity (2)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->