.
selectNL•
maandag 16 november 2009.
selectNL•
maandag 16 november 2009
Een team van glaciologen heeft ophet kleine Noord-Atlantische eilandJan Mayen onverwacht een grotekolonie ijsberen ontdekt. In recente jaren was de populatie op hetNoorse eiland juist gedaald tot hetniveau van enkele individuen, ondermeer omdat zachte winters hetzee-ijs rond het eiland hebben doensmelten – en daarmee de berenhebben afgesneden van hun favo-riete jachtvelden. De onderzoekers,aanwezig om metingen te verrichtenop de gletsjer van het vulkaaneiland,zeggen tijdens een helikoptervluchtmeer dan 50 ijsberen te hebbengezien, zowel volwassen exemplarenals jongen. Vermoedelijk zijn dedieren afgelopen zomer op het pak-ijs in de knel gekomen tijdens een westerstorm, die ze op ijsschotsen vanuit de omgeving van Groenlandheeft doen afdrijven naar het afgele-gen eiland.
02
•
Newsbites
Wat de precieze voorwaarden zijnis nog niet bekend gemaakt. Pre-mier Balkenende heeft laten wetenonder andere samen met de Duitsebondskanselier Merkel en de Deensepremier Rasmussen – in decembergastheer van de beslissende VN-kli-maatconferentie – ook een groteremissiedoel voor de EU te willen verkennen. Door bereidheid te tonentot 40 procent emissiereductie zoektNederland aansluiting bij de nieuwegroene kopgroep van Europa. OokDuitsland, Zweden, Denemarkenen Noorwegen hebben het 40-doelal omarmd.Nederland komt bovendien tege-moet aan de oproep van maar liefst450 internationale milieuorganisa-ties, verenigd in het Climate ActionNetwork (CAN) en vrijwel alle ont- wikkelingslanden die gezamenlijkoproepen tot de 40 procent emissie-reductie voor Annex 1, de groep vanindustrielanden onder het VN-kli-maatverdrag.Als Annex 1 kiest voor 40 procent,moeten landen als China en Indianaar equivalente inspanning hun uit-stoot per eenheid BNP met tenminste30 procent verlagen, eveneens in deperiode tot 2020. Volgens dit IPCC-criterium ligt China ruim op kop: bij voortzetting van het huidige ener-giebesparingsbeleid van de Chineseoverheid zal dat land in 2020 bij dehuidige economische productie nogmaar half zo veel broeikasgassen inde atmosfeer brengen als momenteel.
Hoe ver moet de uitstoot omlaag omonder 2 graden te blijven?
Nieuwe wetenschappelijke inzichtendringen aan op steeds grotere emis-siereducties voor het jaar 2020, maaronder alle rapporten lijkt een Euro-pees doel voor 40 procent een mini-male vereiste:
Ñ
IPCC, 2007: industrielanden moe-ten hun uitstoot tussen 1990 en 2020met 25 tot 40 procent verlagen omeen kop of munt kans te behoudenonder 2 graden te blijven. (Dit bereik valt praktisch te realiseren wanneerde VS 25% doet en overigen landen, waaronder EU en Japan, 40% – deinspanningen t.o.v. ‘business as usu-al’ komen dan grofweg overeen.)
Ñ
Hansen* et al. 2008: feedbacks– ‘versnellers van de opwarming’– zoals methaan uit de smeltendetoendra of CO
2
uit verdrogende bos-sen verdubbelen totale gevoeligheidklimaatsysteem. Uitstoot moet dus50 tot 80 procent omlaag en de CO
2
-concentratie moet worden gestabili-seerd op niet meer dan 350 ppm.
Ñ
Klimaatcongres, maart 2009: bre-de bijval voor onderzoek Hansen enerkenning dat IPCC-rapport risico’snog heeft onderschat tijdens grootinternationaal wetenschapscongresin Kopenhagen, waaraan 2.500 kli-maatexperts deelnamen.
Ñ
Schellnhuber*, september 2009: we zitten gevaarlijk dicht in de buurt van ‘tipping-points’ in het klimaat-systeem. Voor een 2 uit 3 kans omonder 2 graden te blijven moetenalle landen in hoog tempo volledigCO
2
-neutraal. Landen met hoogsteper capita emissie moeten eerst. Zomoeten de VS in 2020 100 procentreduceren, Duitsland in 2025, Italiëin 2030 en zelfs China al vanaf 2035‘negatieve emissies’ bereiken.
* - James Hansen (directeur NASAGoddard Institute for Space Studies) en Hans Joachim Schellnhuber (pro- fessor Potsdam Instituut voor Klimaat- onderzoek) behoren tot de meest gere- nommeerde klimaatwetenschappers. Door hen geleid onderzoek staat in hoog aanzien bij collega-klimatologen en relevante wetenschappelijke institu-ten.
Waarom eigenlijk 2 graden?
‘We moeten klimaatverandering be-perken tot ten hoogste een gemiddel-de temperatuurstijging van 2 graden,ten opzichte van preïndustrieel ni- veau.’ Het is het klimaatdoel waar deEuropese Unie als eerste toe besloot,later de Obama-regering en in julidit jaar tijdens de G8+5 in L’Aquilla,Italië, ook de verdere internationalegemeenschap een krul onder zette.De grens is uit praktische overwe-gingen geboren. Door allerlei vertra-gingen in het klimaatsysteem lijkt hetinmiddels onmogelijk om een ambi-tieuzer doel te realiseren, alhoeweldaar openlijk toe wordt opgeroepen,recentelijk zelfs door VN-chef BanKi-moon.In de publieke beeldvorming lijkt2 graden weinig, zegt Pier Vellinga,professor klimaatverandering aanWageningen Universiteit. “Maar wemoeten ons goed realiseren hoe ver-strekkend de gevolgen zijn. Ten eer-ste gaat het om een gemiddelde. Bo- ven land en met name rond de polen wordt deze opwarming nog aanzien-lijk uitvergroot. Als gevolg daarvanzal bij ‘slechts 2 graden’ al het zee-ijsop de Noordpool wegsmelten. Ookzal naar verwachting een derde vanalle biodiversiteit deze snelle veran-dering niet overleven. Het product van miljoenen jaren evolutie gaatdaarmee in slechts één eeuw voor-goed verloren.” Het laat volgens Vel-linga zien waar we met het 2 gradendoel voor tekenen. “Het is simpelwegde beste optie waar we in Kopenha-gen nog direct op kunnen inzetten.”Dat neemt niet weg dat een groei-ende groep landen en milieuorga-nisaties inmiddels oproepen tot 1,5graden. “Als we in Kopenhagen eengroene revolutie creëren en de mens-heid als geheel in de komende 10 jaarschouder aan schouder gaat werkenaan de transitie naar een koolstof-arme economie... ja, dan is ook ditnog mogelijk”, zegt Vellinga. “350 isdaarvoor het codewoord. We moe-ten dan zo snel mogelijk terug naareen CO
2
-concentratie van hooguit350 parts per million (ppm).” Omdat te realiseren moeten we echterna Kopenhagen direct doorschake-len en binnen zeer korte termijn eennetto negatieve uitstoot van broei-kasgassen creëren. “En zelfs voordat scenario is 40 procent reductiemisschien wel de meest logische eer-ste stap”, aldus Vellinga.De meest opmerkelijk oproep voor een nieuw internationaal kli-maatdoel van 1,5 graden komt van AOSIS, de Alliantie Van Kleine Ei-landStaten. Veel atolstaten in de In-dische en Grote Oceaan verwachteneen opwarming van meer dan ander-halve graad simpelweg niet te overle- ven. Dit zal uiteindelijk resulteren ineen zeespiegelstijging die de meestekoraaleilanden van de kaart zal ve-gen. Voor die tijd neemt ook de erosieal toe, daar de beschermende koraal-riffen door koraalverbleking en verzu-ring van de oceanen – ‘dat andere ef-fect’ van een toenemend CO
2
-niveau– dreigen af te sterven. Mariene bio-logen steunen daarom de oproep totterugkeer naar een CO
2
-concentratie van 350 ppm, daar dit tevens verdere verzuring voorkomt.
Nederland bereid tot 40 procentuitstootverlaging
Ñ
40% is nodig ominternationaal klimaatdoel van 2 graden nog te halen
Ñ
Nederland wil ruimtecreëren voor doorbraak inVN-onderhandelingen
Door
ROLF SCHUTTENHELM
DEN HAAG – Het kabinet heeft gis-teren bij monde van milieuministerCramer en minister-president Balke-nende laten weten bereid te zijn toteen grotere verlaging van de uitstootin de periode naar 2020 ‘als ook an-dere industrielanden vergelijkbaarambitieuze emissiedoelen stellen’.Deze nieuwe Nederlandse inzet voor de klimaatonderhandelingen was onderwerp van discussie tijdenseen speciale bijeenkomst van deMinisterraad afgelopen zaterdag.De afsluitende persconferentie werdpas op zondagavond gehouden.“We wilden er intern eerst he-lemaal over uit zijn dat dit de bestekeuze is voor Nederland”, aldusCramer. “Het ging er niet om zo-maar een meerderheid van stemmente bereiken, maar alle ministers enministeries in lijn te krijgen met hetnieuwe voorstel. En dat is uiteinde-lijk gelukt.”Cruciale voorwaarde is dat eenNederlandse verdieping uitnodigendmoet zijn naar het buitenland. Hetkabinet heeft daarom nadrukkelijknog geen concrete toezegging gedaan voor het ambitieuze emissiedoel,maar wil daarentegen deze week,tijdens een speciaal klimaatoverlegmet de Zweedse premier FredrikReinfeldt, de huidige EU-voorzit-ter, aangeven tot 40 procent bereidte zijn als ook andere geïndustriali-seerde landen een nieuwe stap naar voren doen.
Ñ
40% minimaalvereiste voor2 graden
ÉÑ
Groeiende steunvoor klimaatdoel1,5 graden
É
Nederland
•
03
IJsbeerkolonieontdekt op Jan Mayen
Voor Nederlanders is het zo klaarals een klontje dat Amsterdam de
meest door etsers gedomineerde
hoofdstad ter wereld is. Maar buitenNederland is die status niet meer zo
vanzelfsprekend, nu het etsvriende
-lijke Kopenhagen ook steeds vakerdie titel toebedeeld krijgt. Reden voor het Amsterdamse gemeente-
bestuur om ink te gaan investerenin betere etspaden, gratis be
- waakte stallingen en een mogelijke
terugkeer van het witte etsenplan.
Burgemeester Job Cohen vindt datde gemeente nalatig is geweest endat iedereen alleen maar kan win-nen van nieuwe investeringen in de
ets: “Amsterdammers houden vanetsen. En wat willen wij nog meer?
Het levert de gemeente schonelucht op en een gezonde bevolking!”Hij voelt weinig voor het kopiëren van het Kopenhaagse model. “Die verplichte helmen bijvoorbeeld, datpast niet bij de mentaliteit van de
etsende Amsterdammers.”
Amsterdam
etshoofdstad
af?
Private investeerders in wind- enzonne-energie hebben verheugdgereageerd op de plannen vanminister Verhoeven van Economi-sche Zaken om alsnog het Duitse
feed-in
tarief ook in Nederland toete passen. Dit subsidiemodel garan-deert particuliere producenten vangroene stroom, zoals boeren metzonnepanelen, een vast terugwin-tarief voor een overschot aanschone elektriciteit, dat zij kunnenafstaan aan het reguliere stroomnet.Het voordeel zit er voor ons vooralin dat we weten waar we aan toezijn, melden de ondernemers. “Methet Duitse model kun je precies uit-rekenen wanneer je voor het eerst winst kunt maken. Bij de oosterbu-ren kun je het verschil meteen zien.In elk boerendorp zie je daken volmet zonnepanelen.” In Nederland wordt het
feed-in
tarief eind 2010geïntroduceerd.
Groeneinvesteerdersblij met Duitssubsidiemodel
Wistjedat...
Ñ
het nieuwe klimaatverdrag het
Kyoto-protocol opvolgt? Het nieuwe
verdrag moet zorgen voor eenaanzienlijk grotere verlaging van deuitstoot tot 2020.
Ñ
Japan inmiddels de interna-
tionale klimaatkoploper is? Het
emissiedoel van de nieuwe regering,-25% tussen 1990 en 2020, is eendiepere verlaging ten opzichte vande huidige uitstoot dan het huidige30%-doel van de Europese Unie.
Ñ
Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de VN, vindt dat de mondi-ale temperatuurstijging niet tot 2graden, maar tot 1,5 graad beperkt
moet worden?
Ñ
vorig jaar het absolute smelt-
record bracht voor de Noordpool?
Niet alleen het ijsoppervlak neemtsnel af, het ijs wordt ook steedsdunner. Daarom werd direct in 2008het extreme smeltrecord van 2007 al weer gebroken.
Ñ
voor Noorwegen 40 procentreductie in 2020 nog maar het begin
is? In 2030 willen de Noren al vol
-ledig klimaatneutraal zijn.
Ñ
op zaterdag 24 oktober meerdan 5200 acties werden uitgevoerddoor 350.org – een internationaal
actienetwerk? In Nederland dansten
honderden mensen de Charleston ophet Museumplein in Amsterdam, inde vorm van een reusachtige 350 – de veilige grens voor de CO
2
-concentratie.
Ñ
premier Balkenende één van deeerste regeringsleiders was die heefttoegezegd in persoon naar Kopen-
hagen te komen? Alleen Gordon
Brown en Rasmussen, de Deensegastheer, waren hem voor.
Ñ
Portugal binnen 2 jaar een net- werk van maar liefst 1.300 elektri-sche oplaadpunten langs openbare
wegen heeft? Het land wekt boven
-dien al 33 procent van de energie-behoefte uit duurzame bronnen op.
Ñ
Denemarken marktleider is in
de productie van windturbines?
Wereldwijd wordt bijna de helftdoor Deense bedrijven gebouwd,zoals Vestas. De Deense windindu-strie verschaft werk aan zo’n 20.000mensen, alhoewel recentelijk eenfabriek in Groot-Brittannië moestsluiten, vanwege het uitblijven vannieuwe orders.
Ñ
Noord-Amerikaanse klimaat-activisten hun pijlen richten op
de Canadese teerzandindustrie?
President Obama wil juist meer vande onconventionele oliebronnengebruikmaken, maar milieuorga-nisaties noemen dit onverenigbaarmet klimaatdoelen. Teerzandoliebevat relatief veel koolstof en stootbij verbranding dus extra CO
2
uit.Ook vereist de winning relatief veelenergie en zorgt deze voor aantas-ting van de Canadese taigawouden.
Ñ
klimaatbeleid ook geld oplevert?
Adviesbureau McKinsey rekendeonlangs uit dat de Amerikaanse uit-stoot tot 2020 met 25% omlaag kanzonder één dollar verlies te leiden.Sterker nog: deze emissiereductiekan volledig gerealiseerd worden
middels verbeterde energie-efciën
-tie. Daarmee blijft zelfs extra geld inkas.
Ñ
NASA weer nieuwe hitterecords
voorspelt voor de komende jaren?
Alhoewel de laatste jaren allemaalbinnen de 10 warmste ooit gemeten vallen, werd de hitte nog getemperddoor een uitblijven van krachtigeEl Niño’s en een rustige fase in dezonnecyclus. Zodra dit normaliseert wordt de voortzettende klimaatver-andering nog krachtiger zichtbaar,stelt het nieuwe onderzoek, datgepubliceerd werd in GeophysicalResearch Letters.
Ñ
China al meer doet om deuitstoot te verlagen dan nodig is volgens het 450 ppm-scenario van
het nieuwe klimaatverdrag? Volgens
dit verdrag moeten opkomendeeconomieën, zoals China en India,de groei van hun uitstoot richting2020 met 30% verlagen – overeen-komend met 40% emissiereductie voor geïndustrialiseerde landen.China ligt echter al op koers vooreen halvering van de uitstoot pereenheid BNP.
Ñ
het nieuwe emissiedoel voorNederland en andere Europese kop-lopers, 40 procent uitstootverlagingin 2020, nog onderdoet voor deplannen van verschillende eiland-
staten? Zo maakte Tuvalu deze
zomer bekend al in 2020 volledigklimaatneutraal te willen zijn –dat is dus 100% emissiereductie.
Ñ
vertragingen in de VN-klimaaton-derhandelingen, zoals gesteggel overde Amerikaanse klimaatwet, ook
voordelen kunnen hebben? Sommige
analisten denken dat in Kopenhageneen akkoord op hoofdlijnen moet worden bereikt. Daarmee bestaat eenkans om de juiste getallen en eind-doelen af te dwingen – en de preciezelastenverdeling en ambtelijke invul-ling later af te spreken.
Ñ
Kopenhagen over veel meergaat dan alleen industriële
emissiedoelen? Zo staat ook het
stoppen van ontbossing hoog op deagenda – en klimaathulp aan armelanden, die het zwaarst getroffen worden door klimaatverandering.
Ñ
de klimaattop al over 20 dagen
begint?
Ñ
en de grootste vreedzame kli-maatdemonstratie ooit op zaterdag12 december 2009 in het centrum
van Kopenhagen zal plaatsvinden?
Voetballers WK vliegenCO
2
-neutraal
JOHANNESBURG – Alle voet-balteams die in 2010 meespelen inhet WK in Zuid Afrika, kopen eenklimaatneutraal vliegticket. Hiermeegeven ze gezamenlijk het signaal af zich bewust te zijn van de hoge CO
2
-uitstoot. Reizen per vliegtuig, maarook per auto, bus of (in minderemate) de trein, versterkt het broei-kaseffect en klimaatverandering. Bijeen groot evenement als de wereld-kampioenschappen voetbal, wordt veel gereisd. Extra aandacht voorde gevolgen hiervan is nodig alduseen woordvoerder van de FIFA, deinternationale voetbalfederatie. De verschillende teams kiezen zelf de
gecerticeerde compensatieprojec
-ten uit, die allen in zuidelijk Afrikaliggen. De KNVB laat weten dat deuitstoot van de Nederlandse voetbal-lers, hun begeleiders en de meege-nomen bagage wordt gecompen-seerd door te investeren in projecten voor biogascentrales en een grootbosbeschermingsinitiatief van PeaceParks. Beide projecten verminderende CO
2
-uitstoot ten gevolge vanontbossing. Wereldwijd veroorzaaktontbossing bijna 20 procent van de jaarlijkse uitstoot. In Kopenhagenmoet dit jaar worden besloten deontbossing volledig te stoppen.
Nederlandseklimaatheldgewild
BONN – Hij wordt door zijn vele vrienden en weinige vijandengeroemd om zijn harde werk en zijndiplomatieke talenten. De Neder-lander Yvo de Boer is als hoofd vanhet UNFCCC belast met het orga-niseren van de grote klimaatconfe-rentie in Kopenhagen, zijn derde indie functie, na de VN-top op Baliin 2007 en het Poolse Poznan in2008. De taak van De Boer is omsterk verschillende partijen, vanhet rijke westen tot ontwikkelings-staten, ontbossers, oliestaten engrootverbruikers van steenkool aandezelfde onderhandelingstafel tebrengen – en ze daar te houden tot18 december, hopelijk voor midder-nacht, een nieuw klimaatakkoordis bereikt. De Boer spreekt zelf van het ‘meest complexe verdragooit’, maar vervult zijn functiemet verve. Allerlei instanties azendaarom inmiddels op de talentvol-le diplomaat. Zo zou de Neder-landse overheid hem een graag wil-len als ambassadeur in China. DeBoer zegt niets te voelen voor eenoverstap. “De wereld laten samen- werken rond klimaatverandering isde grootst denkbare diplomatiekeuitdaging. Dat is nu zo en dat zalook in 2010 zo zijn.”
Nederland gaat voor 40.
Illustratie: Suzanne de Lang.
Leave a Comment