Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
Str. 1
Ispitna pitanja iz Poslovnog prava - I dio1)Pojam države i prava.1. POJAM DRŽAVEU širem značenju
država je posebnim sistemom pravila (pravom) uređena društvena organizacija samonopolom fizičke prinude koja određeno stanovništvo na određenom teritoriju drži pod suverenomvlašću sa ciljem da u datom društvu održi postojeći način proizvodnje i političke odnosa koji su uinteresu vladajuće klase.Elementi države su: teritorij, stanovništvo–državljani i postojanje suverene vlasti
U užem smislu
pod pojmom države se podrazumjeva
državna organizacija ili državni aparat
.
Državni organ je dio državne organizacije
(jedno ili skup fizičkih lica koji stoje u posebnoj vezi sadržavnim aparatom (državna službena lica) i koji, povjerenimim sredstvima na određenoj teritoriji vršeodređeni krug poslova. Teritorija i krug poslova nazivaju se stvarnom i mjesnom nadležnošću.
2. POJAM PRAVA
Sociološki posmatrano, pravo predstavlja jedan od sistema pravila ponašanja ljudi u društvu u komepostoji država. Pravila po kojima se ljudi ponašaju u društvu, nazivaju se društvena pravila, a to su
moral i običaji.
 
Između prava i drugih sistema društvenih normi ne postoji razlika u strukturi norme
. Svedrušvene norme kao osnovne sastojke imaju:
dispoziciju i sankcijuOno po čemu se pravna pravila razlikuju od drugih je zahtjev za izvršenje sankcije od stranedržavnih organa
. Pravne norme stvaraju državni i nedržavni organi (organizacije, pojedinci npr. kodzaključivanja ugovora)
Pravo čini čitav skup pravnih normi koje donose različiti subjekti. Pravo je sistematizovan skuppravnih normi koje su hijerarsijski ustrojene.
Ovako poimanje prava nazivamo "pravo uobjektivnom smislu (sve pravne norme koje je stvorila država ili neki drugi ovlašteni subjekat). Ciljobjektivnog prava je usmjeravanje subjekata u željenom pravcu.Pored objektivnog prava postoji i "pravo u subjektivnom smislu" ("subjektivno pravo"). To je ovlaštenjekoje ima neki subjekat, ali je zasnovano na objektivnom pravu. Nosilac subjektivnog prava (titular) imapravo od drugog lica tražiti ispunjenje određenih pravnih normi.
2)Pravna norma, elementi i vrste3. PRAVNA NORMA
Pravna norma je pravilo ponašanja svih subjekata koji se nađu u određenoj situaciji sa sankcijomdržave. Pravna norma se sastoji iz dva elementa:
-
pravni (iuridički), a on ima dispoziciju i sankciju (normativni dio),
-
faktički (materijalni), pretpostavka (hipoteza) dispozicije i pretpostavka sankcije
DispozicijaDispozicija
je onaj dio pravne norme u kome je
sadržano primarno pravilo ponašanja
. To jenormativni dio pravne norme kojom se naređuje šta treba činiti u datoj situaciji. Sama dispozicija nijepravna norma, postaje tek kad joj se doda sankcija. Dispozicija (željeno pravilo ponašanja) može bitirazličito izraženo:
-
naređujuća dispozicijia
(građani su dužni plaćati porez na imovinu),
-
zabranjujuća dispozicija
(zabranjeno je voziti auto bez vozačke dozvole),
-
ovlašćujuća dispozicija
(građani mogu slobodno raspolagati svojom imovinom)Neki autori djele dispozicije po kriterijima po kojima se dijele i pravne norme, pa tako dispozicije mogubiti određene i relativno neodređene. Određenim se opisije kakvo ponašanje treba da bude dokrelativno neodređenim ostavlja se manje-više slobode subjektu. Dispozicije se dalje dijele kao i pravnenorme na: kogentne, dispozitivne, alternativne, diskrecione i sa upotrebom standarda.
 
Str. 2
SankcijaSankcija je sekundarno pravilo ponašanja
. Ona predstavlja pravilo ponašanja prekršioca pravnenorme. Ona je ujedno i pravilo ponašanja za državni organ (što znači da se ne može izreći neka drugasankcija koja nije propisanu za tu vrstu ponašanja - iz dispozicije). Sankciju iziču određeni državniorgani. Sankcija može biti
pozitivna ili negativna
, zavisno od toga kako društvo ocjenjuje ponašanjesubjekta u odnosu na pravilo ponašanja. Pravilo o sankciji – kazni (misli se na negativnu) uvjek jetako formulisano tako da se u krajnjoj liniji može izvršiti primjenom monopola za upotrebu fizičke sile tj.putem prinude. Ukoliko sankcija nije ostvarena, pravna norma je neefikasna, a pravni poredak ne vršisvoju funkciju. Da bi se to izbjeglo i protiv državnog organa je predviđena sankcija ako ne primjeniprvu sankciju.Prilikom izricanja sankcije ostavlja se mogućnost pravnog lijeka. Tako se ide obično dotrećesetepenosti i na takva se način postiže što pravednija sankcija.Sankcije se dijele na više načina.
-
Prema deliktima za koje se primjenjuju
a)
krivično-pravne sankcije
(počinilac se kažnjava zatvorom, novčanom kaznom, smrćuzabranom obavljanja neke funkcije itd). Krivičnim djelom može se smatrati samo onaljudska radnja koja je zakonom predviđena kao krivično djelo (princip zakonitosti –legaliteta).
Ove sankcije pogađaju ličnost
.
b)
građansko-pravne sankcije
(imovinske) pojavljuju se u sferi imovinsko-pravnih odnosa ipogađaju imovinu subjekta u vidu nadoknade nastale štete. Sankcija se ne izvršava na
ličnosti nego na njegovoj imovini
.
c)
sankcije administrativne prirode
– za radnje manje opasne po interese države. To jeadministrativna kazna a sastoji se u oduzimanju imovine, slobode ili časti ali u blažemobliku.
d)
sankcije koje imaju radno-pravni karakter 
.Sakncije se mogu dijeliti kao i dispozicije na: određene i relativno neodređene. Po tom mjerilu one sedijele na: kogentne, dispozitivne, alternativne, diskrecione i sankcije sa upotrebom pravnihstandarda.
Hipoteza dispozicije i sankcije
Hipoteza dispozicije određuje faktičku situaciju koja treba da se desi pa da nastane obaveza da seponašamo po dispoziciji, odnosno po pravnoj normi. I sankcija ima svoju hipotezu. To je opis radnje(dat je uslov), koja predstavlja prekršaj dispozicije. Prekršaj se može sastojati u
činjenju ilinečinjenju
određene radnje (u pozitivnoj ili negativnoj radnji).
4. PODJELA PRAVNIH NORMIa) Prema obimu i predmetu regulisanja
Prema tome da li se pravna norma odnosi na neogrničen broj slučajeva iste vrste ili je njome regulisankonkretan odnos norme se dijele na: -
opšte (generalne) i pojedinačne (individualne).Opšta pravna norma
odnosi se na
neodređen broj slučajeva
i
donosi se unaprijed
za budućesituacije, dok
pojedinačne norme
odnose se na
 jedan određeni slučaj
i za tačno određeni broj lica,dosnosi se kada se
situacija već desila
. Opšte se nalaze u opštim aktima, a pojedinačne upojedinačnim aktima (upravni akt).
b) Prema oblasti društvenog života koji regulišu:
-
krivično-pravne
-
građansko-imovinske
-
administrativne
-
radno-pravne
-
međunarodno-pravne norme
 
Str. 3
c) Prema stepenu određenosti dispozicijekogentne (prinudne)
– sadrži jedno pravilo ponašanja. U dispozicije je određeno tačno kakvo seponašanje traži.
Pr. Dužnik je dužan vratiti dug
. Ove norme spadaju u apsolutno određene(kategoričke) norme.
-
alternativne
– sadrže dva ili više pravila ponašanja i ostavlja se subjektu na volju da izabere jedno od tih ponašanja. Primjenjuju se u sferi obligacionih odnosa
. Pr. porez se može platitiu novcu ili polaganjem hartija od vrijdnosti
-
dispozitivna
– sadrži pravilo ponašanja s tim što je subjektima dato ovlaštenje da oni samiodrede drugo pravilo ponašanja (ali u okviru pravnog poretka). Ukoliko ono nije određenoprimjenjuje se dispozitivna norma. Zbog toga ove norme se nazivaju i zamjenjljivim normama.Primjenjuje se sferi tržišnih odnosa.
Pr. Prodavac je dužan isporučiti robu srednjegkvaliteta, ako nije drugačije ugovoreno.
U pogledu formulacije ove norme najčešće sadržerečenicu "ako nije drugačije dogovoreno".
-
Diskreciono-pravne norme
– daju slobodu određenom državnom organu da odredi praviloponašanja prema okolnostima koje utvrdi. Ovlaštenja iz diskrecionih normi na osnovu i uokviru propisa.
MUP može da tražiocu pasoša ne izda pasoš, ako utvrdi da bi izdavanjetakvog pasoša proizvelo štetne posljedice po državu.
-
Pravne norme sa pravnim standardima
– odnose se na one situacije u kojima praviloponašanja, zbog obilja različitih konkretnih okolnosti nije moguće postaviti kategorički.Standardno pravilo ponašanja se smatra tipično ponašanje u toj sredini. Zato se ove normenazivaju i elastičnim.
3)Sistem prava i elementi
5. SISTEM PRAVASistem prava je jedinstvena i neprotivrječiva cjelina nastala hijerarhijskim povezivanjem svihvažećih pravnih normi i njihovim udruživanjem u manje ili veće, niže ili više srodne grupe.
Prema primjenjljivoj pravnoj tehnici tj. načinu regulisanja drušvenih odnosa, prvenstveno u oblastiizvora prava postojeći svjetski sitemi se mogu svrstati u tri velike grupe:
-
evropsko – kontinentalne
,
anglo – saksonske
i
sistemi vjerskih i tradicionalnih pravaElementi sistema prava1. Pravna norma
Ona je osnovna čelija prava. Ona to svojstvo ima bez obzira koju vrstu pravnih odnosa reguliše, kojommetodom i u kom obimu. Sadržaj pravne norme, njena obaveznost ili dispozitivnost, bez obzira da li jeopšta ili pojedinačna, ne utiče na njeno svojstvo elementa prava.
2. Pravna ustanova ili institut
 je zajednički naziv za skup pravnih normi koje zajedničkim metodom regulišu različite strane istogpravnog odnosa. Iz definicije se vidi da je to elastična kategorija. (ilustraciju za ovu tvrdnju pružainstitut ugovora).
3. Grana prava
 je skup viših, složenijih, ustanova koje istim osnovnim metodom regulišu širu oblast srodnih drušvenihodnosa. Zbog preplitanja društvenih odnosa i miješanja u metodi regulisanja, kako između ustanovatako ni između grana prava nije moguće postaviti čvrste i neopozive granice.
4)Pojam i podjela pravnih akata
6. POJAM I PODJELA PRAVNIH AKATASadržina pravnog akta
U prvom stadijumu svog postojanja norme i druge pravno relevantne svjesne radnje su
individualniunutrašnji i kratkoročni akt (psihički akt)
. Da bi ovi akti mogli da djeluju na savjest, volju i
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more