Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
13Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Αισχύλου - Πέρσες

Αισχύλου - Πέρσες

Ratings: (0)|Views: 523|Likes:
Published by Kordelio

More info:

Published by: Kordelio on Nov 22, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/20/2015

pdf

text

original

 
ΑΙΣΧΥΛΟΥ "ΠΕΡΣΕΣ": Η απολυταρχία του μητρικούστην ομαδική αναλυτική θεραπείαμε ασθενείς με σοβαρή οριακής οργάνωσης διαταραχήπροσωπικότητας
 
Ειρήνη Ιωάννοβιτς
 
Οι Πέρσες του Αισχύλου, μαζί με τις Ικέτιδες, είναι τα αρχαιότερα σωζόμενα δράματα. Ηδιδασκαλία των Περσών τοποθετείται το 472 π.Χ. στην Αθήνα, με χορηγό τον Περικλή. Έχουνπεράσει οκτώ χρόνια από την μάχη της Σαλαμίνας και επτά από την συντριπτική νίκη τωνΕλλήνων στις Πλαταιές με αποτέλεσμα την τελική απομάκρυνση της περσικής απειλής.Ο Kitto ονομάζει την πρώιμη αισχύλεια τραγωδία Παλαιή Τραγωδία, όχι γιατί υπολείπεταιαισθητικά από τα μεταγενέστερα δράματα αλλά γιατί κοιταγμένη ιστορικά και αναπτυξιακάίσως είναι μια πρωτόγονη μορφή. Σε σύγκριση δηλαδή με τα δράματα της καθαυτόκλασσικής περιόδου, η αρχιτεκτονική της φαίνεται κάπως αρχαϊκή, συμπληρώνει ο Lesky. Ηουσία της Παλαιάς Τραγωδίας δεν είναι η σύγκρουση – ένας χαρακτήρας μπλεγμένος σεπάλη με έναν άλλο – αλλά ο μοναχικός ήρωας που αντιμετωπίζει το δικό του πεπρωμένο καιεξωτερικεύει ένα εσωτερικό δράμα.Ο Αισχύλος είναι εκείνος που εισάγει τον δεύτερο ηθοποιό στην σκηνή. Ο Σοφοκλής τοντρίτο. Εάν βρισκόμαστε στις απαρχές του διαλόγου λοιπόν, είναι γιατί η τραγική εφαρμογή τουδεύτερου ηθοποιού προσδίδει κίνηση στην κατάσταση: άγγελοι φέρνουν ειδήσεις ή κήρυκεςκάνουν διακηρύξεις ή ότι ήταν πριν ασφαλές αποβαίνει τώρα επικίνδυνο. Αλλά όμως για ναέχουμε τραγωδία, ο ήρωας πρέπει να είναι τέτοιας ηθικής σύστασης ώστε να αντιτίθεται σ’αυτή τη κίνηση, αρνούμενος να δεχτεί ότι τα πράγματα αλλάζουν.Οι κοινωνικό-πολιτικές συνθήκες του πλαισίου εντός του οποίου γράφονται και διδάσκονται οιΠέρσες βρίσκουν την Αθηναϊκή Δημοκρατία – της οποίας αποκλειστικό γέννημα είναι ητραγωδία – να αναζητά την πιο πλήρη της έκφραση. Έτσι για την πνευματική διαμόρφωσητου ποιητή στάθηκε αποφασιστική η πολιτική κατάσταση αφού ο Αισχύλος ζει την μετάβασηαπό την τυραννίδα των Πεισιστρατιδών στην εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας.Στον Αισχύλο – με εξαίρεση τις Χοηφόρες και τις Ευμενίδες – μας λέει η Romilly, όλοι οι Χοροίαποτελούνται από τρομαγμένους ανθρώπους. "Από τα ίδια τα θύματα που δεν κάνουν τίποτεάλλο από το να περιμένουν γεμάτα άγχος τις ειδήσεις που πρόκειται να φτάσουν. Η ταραχήτης καταδίωξης, η φρίκη και η οδύνη παρουσιάζουν ένα υποκείμενο σε φρενήρη αγωνία". Καιαν ισχύει τότε ότι ένα είναι το μάθημα που μας διδάσκει η Ιστορία, ότι ο άνθρωπος δενδιδάσκεται από την Ιστορία, σήμερα ζούμε πάλι σε μιαν εποχή όπου πρωτοστατεί ο τρόμοςκαι η ενεργοποίηση μανιακών αμυνών για την αντιμετώπισή του μοιάζει το μοναδικόκαταφύγιο. Βρισκόμαστε στο βασίλειο του πρωτογενούς ναρκισσισμού και την ύψιστη αξίαπαίρνει η δύναμη: Ασφυκτικός έλεγχος, δίψα για εξουσία, παντογνωστική αδηφαγία,αρπακτικότητα και αυθαιρεσία, συρρίκνωση και καταδίωξη της σκέψης, χλεύη ή και φόνος τουνοήματος, κατάργηση του χρόνου, άκρατη παντοδυναμία, απουσία φαντασιωσικής ζωής καιεπιθυμίας αφού αυτή εξαντλείται πάραυτα στην άμεση ικανοποίησή της. Ο ψυχικός κόσμοςαπελπιστικά παροπλισμένος προσπαθεί εναγώνια για την επιβίωση του. Και το δηλώνειμέσω των ασθενών μας που προσκομίζουν τα διαπιστευτήρια της ένδειας που κυριαρχεί:Βλέπουμε να πληθαίνουν οι οριακές προβληματικές, η κραυγή του τραύματος μέσωεκδραματίσεων, ο τρόμος και η παραλυσία του εγκλωβισμού στον τροχό της επανάληψης. Ημανιακή τριάδα έλεγχος, θρίαμβος, περιφρόνηση κατακλύζει το ψυχικό πεδίο.Οι Πέρσες του Αισχύλου αφηγούνται τις οδυνηρές συνέπειες της καταστροφικότητας – Άτης,όταν οι μανιακές άμυνες συγκροτούνται σε Ύβρι δηλ. στην υπέρβαση του Μέτρου. Αλλάποιού Μέτρου; Του μέτρου της υπέρβασης του απαραίτητου ψυχικού χρόνου καθήλωσηςστην ναρκισσιστική ολότητα; Του μέτρου από το μη φόβο του Θεού και της Πόλης; Αλλάποιού Θεού και ποιας Πόλης (ατομική ευθύνη), αφού αυτά ακόμα δεν υπάρχουν. Οι Πέρσεςείναι μια προειδοποίηση αλλά και μια πρόταση συγχρόνως. Προτείνουν την εγκαθίδρυση μιαςτρίτης διάστασης στα πράγματα με ρόλο ρυθμιστικό των έσω λειτουργιών και τηςεπικοινωνίας τους με την έξω πραγματικότητα. Η πρόταση αυτή εμφανίζεται υπαινικτικά εξ
 
αρχής φέρνοντας τον Δαρείο να στέκει γεμάτος λύπηση, μέσα στο όνειρο που αφηγείται ηΆτοσσα.Το θέμα της τραγωδίας είναι ο καταποντισμός της περσικής αυτοκρατορίας. Ο Ξέρξης,νεαρός βασιλιάς θέλοντας να εκδικηθεί για την ήττα στον Μαραθώνα, εκστρατεύει μεσύσσωμο τον περσικό στρατό, πάλι εναντίον των Ελλήνων. Περιφρονεί τα εμπόδια και τιςδυσκολίες και διαψεύδοντας, δένει ακόμα και με αλυσίδες το Βόσπορο προκειμένου να τοντιθασεύσει. Ο χορός των γερόντων εκφράζει την ανησυχία του για την τύχη αυτής τηςεκστρατείας και η βασίλισσα Άτοσσα εμφανίζεται με όνειρο σημαδιακό και κακούς οιωνούς. Οαγγελιαφόρος αναγγέλλει τη συμφορά στη Σαλαμίνα και περιγράφει με συνταρακτικό τρόποτο μέγεθος της καταστροφής του περσικού στόλου. Πανικόβλητος τότε ο χορός καλεί σεβοήθεια το πνεύμα του πεθαμένου βασιλιά Δαρείου, ο οποίος σ’ αυτή τη καταστροφή βλέπειτη θεία τιμωρία της υπέρμετρης αλαζονείας. Συμβουλεύει την φρόνηση και το μέτρο. Στηνέξοδο τέλος, εμφανίζεται ο ίδιος ο Ξέρξης εξουθενωμένος και ευτελισμένος ενώ το έργοτελειώνει μέσα στο σπαραγμό από την αναγνώριση της συμφοράς, της αβάσταχτής ενοχής,της συντριβής και της μετάνοιας.Το όνειρο της Άτοσσας:Η Άτοσσα εμφανίζεται μπροστά στο χορό και αφηγείται το όνειρό της: Είδε πως ήρθαν δύοκαλοντυμένες γυναίκες, ανώτερες πολύ στο ανάστημα και την ομορφιά, αδελφές από το ίδιογένος. Η μια φοράει πέπλο περσικό και πατρίδα της είναι η χώρα των Βαρβάρων. Η άλληπέπλο δωρικό και πατρίδα της είναι η Ελλάδα. Έχουν πιαστεί στα χέρια και ο γιος της πάεικαι τις χωρίζει. Τις ζεύει στο άρμα του κρεμώντας χαλινά στον τράχηλό τους. Η μία είναιυπάκουη στα γκέμια. Η άλλη κλωτσάει και ξαφνικά πιάνει και κομματιάζει με τα χέρια της τασύνεργα του δίφρου και σπάει το ζυγό με λύσσα. Ο γιος της πέφτει τότε καταγής καιβλέποντας το Δαρείο να στέκει γεμάτος λύπηση στο πλάι, τραβάει και κουρελιάζει όλα ταρούχα του.Η Άτοσσα – το άλλο μισό του Ξέρξη – αφηγούμενη το όνειρό της χαρτογραφεί ένα ψυχικότοπίο όπου επικρατεί μια βία που σχίζει. Η βάρβαρη προοιδιποδειακή μητέρα είναι πειθήνιακαι υπάκουα χαλιναγωγημένη ενώ ο οιδιποδειακός της αντίποδας αντιστέκεται ορμητικά στημεταξύ τους ζεύξη. Ο Ξέρξης βλέποντας το Δαρείο να στέκει γεμάτος λύπηση, τραβάει καικουρελιάζει όλα τα ρούχα του δείχνοντας την απελπιστική του απόγνωση από την απούσαπαρουσία του πατέρα. Αργότερα, η Άτοσσα διαψεύδοντας τα σημάδια θα ζητήσει από τοχορό να υποδεχτεί τον ηττημένο γιο της χωρίς να του ζητήσει λογοδοσία για την καταστροφή.Και ενώ ο χορός την προτρέπει να φέρει το Δαρείο στη σκηνή, εκείνη αφοπλιστικάανυποψίαστη θα αναρωτηθεί τώρα για το που τάχα βρίσκεται η Αθήνα, ποιοι άρχοντες τηνδιοικούν, τι πλούτη έχει. Εδώ, η διάψευση του Άλλου, του Διαφορετικού συντηρείται από τονανονείρευτο ύπνο της άγνοιας που ενισχύεται από το αίτημα για απαλλαγή από τη λογοδοσίακαι την ευθύνη. Ο αγγελιαφόρος ωστόσο φέρνει τις ειδήσεις της συντριβής των Περσών και ητρέλα του πόνου – εκφρασμένη μέσω του χορού – θα αναζητήσει τις πηγές της έως και στοσώμα, εκφράζοντας έτσι το άφατο της οδύνης. Μιας οδύνης ακόμα πιο οδυνηρής από τοπένθος μόνο που και αυτό είναι ακόμα άγνωστο. Δουλεύοντας σε ομάδες με ασθενείς με σοβαρής οργάνωσης ψυχοπαθολογία, σκεφτόμαστετο όνειρο της Άτοσσας και την πειθήνια ζεύξη της προβληματικής τους στο άρμα μιαςπροοιδιποδειακής μητέρας που κρατά και ελέγχει σε μία προ-λογική κατάσταση (pre-rationalstate). Εκεί όπου δεν υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στην ψευδαίσθηση και τηνπραγματικότητα, στο υποκείμενο και το αντικείμενο, στο μέρος και στο όλον.Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, "η αναγνώριση" του ποιος είναι ποιος (who is who) – ηαναγνώριση δηλαδή μιας αληθινής ταυτότητας, προϋποθέτει την ανατροπή μιας κατάστασης:"την περιπέτεια και το πάθος". Η τέχνη του ξεχωρίσματος των ομοίων θα γίνει μέσω "τηςμεταφοράς", με το συνοδό ψυχικό πόνο. Και ο Αισχύλος έχει ήδη συλλάβει την ιδέα τηςγονιμότητας του πάσχειν.O Bion κατέδειξε τρεις ασυνείδητους ψυχικούς μηχανισμούς εγγενείς σε κάθε ομάδαανεξάρτητα από τη σύνθεσή της, που ως γνωστό ονόμασε "βασικές υποθέσεις" ( basicassumptions): α) Εξάρτηση (dependency, εξαρτητική θέση), β) Μάχη-Φυγή (fight-flight, σχίζο-παρανοειδής θέση), γ) Ζευγάρωμα (pairing, συμβιωτική θέση). Οι μηχανισμοί αυτοί, όπως μετην οξυδερκή του διαίσθηση παρατήρησε, αφορούν στα ψυχωτικά στοιχεία των ομάδων.Αυτά, παρά το γεγονός ότι δεν είναι τόσο εμφανή όσο άλλα, εν τούτοις συνιστούν εξόχωςισχυρούς ψυχωτικούς μηχανισμούς. Και οι τρεις αυτοί μηχανισμοί έχουν κοινό παρανομαστήτις μαζικές διχοτομήσεις και την προβλητική ταύτιση, την απώλεια της διακριτότητας ανάμεσα
 
στους εαυτούς, αποπροσωποποιητικά φαινόμενα, τη μείωση του ελέγχου τηςπραγματικότητας και την απουσία πίστης στη πρόοδο μέσω της ψυχικής εργασίας. Οιμηχανισμοί αυτοί κατάλοιπα της κατά Klein ψυχωτικής θέσης του βρέφους εμποδίζουν, μέσωτης παλινδρόμησης, να αναπτυχθεί η αίσθηση της ομαδικότητας και η διάσταση του"πολιτικού" εντός του ατόμου. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι πάντα παρόντες. Όταν επικρατεί ημία βασική υπόθεση οι άλλες δύο απωθούνται στο πρώτο-ψυχικό σύστημα (proto-mental),εκεί όπου το σωματικό και το ψυχικό είναι ακόμα αδιαφοροποίητα. Η ομάδα βασικώνυποθέσεων εναντιώνεται στην πληροφορία γιατί απειλείται από τον ψυχικό πόνο τωνσυνεπειών της. Η πληροφορία – ερμηνεία είναι κάτι καινούριο. Αφού προέρχεται από τοασυνείδητο και προορίζεται να αποκαλύψει την καταστροφή, το φόνο, την αιμομιξία, τηνενοχή, την καταδίωξη. Έτσι θα διασαλεύσει τη παλιά τάξη πραγμάτων. Αν ο Λόγος εισάγει τηνπατρική λειτουργία του Νόμου, τότε αυτός θα γίνει αντικείμενο επίθεσης ή και καταστροφήςαπό την ομάδα, για να μην πενθηθεί η ναρκισσιστική της ακεραιότητα. Η ομάδα βασικώνυποθέσεων αντιστρατεύεται σθεναρά το ψυχικό έργο για το οποίο έχουν δεσμευτεί τα μέλητης (work group). Και αντιτίθεται στη μάθηση μέσω εμπειρίας (learning from experience). Θαυπονομεύσει δηλαδή την περιέχουσα λειτουργία της ομάδας μέσω της οποίας περιμένουμενα διανοιχθούν οι προσβάσεις προς το αναρίθμητο των πραγμάτων που περιμένουν ναγίνουν σκέψεις.Στην Ψ.Κ.Π.Α., Αιγινήτειο Νοσοκομείο, εργαζόμαστε με ομάδες εξωτερικών ασθενών, οιοποίοι παρουσιάζουν σοβαρή οριακής οργάνωσης ψυχοπαθολογία. Η ομάδα που θασυζητήσω αποτελείτο από οκτώ ασθενείς με ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης, αιμομιξίας,καταστροφικών πράξεων και αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Την ομάδα συντόνιζαν δύοθεραπευτές.Η ομάδα εργάζονταν ικανοποιητικά μέχρι τις πρώτες καλοκαιρινές διακοπές (17η συνεδρία).Μετά τις διακοπές και για τρεις περίπου μήνες η ομάδα εμφάνισε μια συμπεριφοράσυνεχιζόμενων εκδραματίσέων, έως ότου άρχισαν να παρατηρούνται έντονες τάσειςδιάλυσης και αποδιοργάνωσης: συναντήσεις εκτός συνεδριών, συχνές απουσίες. Δύο μέληεγκατέλειψαν την ομάδα. Αργότερα η ομάδα πληροφορήθηκε ότι δύο μέλη της είχαν ερωτικήσυνάντηση μεταξύ τους. Οι συχνές απουσίες και η αποχώρηση των δύο μελών δημιούργησανένα κλίμα διαρκούς απειλής για την συνέχιση της ζωής της ομάδας. Οι θεραπευτές παρά τοότι συζητούσαν μεταξύ τους σε μια προσπάθεια να αντέξουν και να κατανοήσουν ταγεγονότα, δεν αρκούνταν στην εξήγηση ότι οι διακοπές είχαν ενεργοποιήσει φόβους καιπρωταρχικά άγχη στην ομάδα. Η παλινδρόμηση διαρκούσε πολύ. Σ’ αυτή τη περίοδο,χρειάστηκε για πρώτη φορά να απουσιάσει ο ένας από τους δύο θεραπευτές. Η ομάδα άφησεασχολίαστο το γεγονός και το προσπέρασε ως να μην είχε συμβεί. Οι θεραπευτές σκέφτηκαντότε ότι η ομάδα τους έβλεπε ως ένα αδιαφοροποίητο ζεύγος.Ανασκοπώντας την θεραπευτική τους στάση μέχρι τότε, άρχισαν με πολύ κόπο νααναγνωρίζουν ότι ταυτίζονταν σε υπερβολικό βαθμό μεταξύ τους στη διάρκεια τωνσυνεδριών. Για παράδειγμα όταν ένας από τους δύο έλεγε μια ερμηνεία είχε πάντα στο νουτου το πως αυτό θα ακούγονταν στον άλλο, επιθυμώντας να έχουν και οι δύο την ίδιακατανόηση. Ή φρόντιζαν ώστε να καταλαμβάνει καθένας τον ίδιο με τον άλλο χρόνο στιςπαρεμβάσεις τους στην συνεδρία. Αυτή τους η στάση συντηρούσε την κοινή ασυνείδητηεπιθυμία τους να παραμένουν ενωμένοι και να είναι ίδιοι. Εξάλλου επιθυμούσαν την συν-θεραπεία εξαιτίας μιας αίσθησης "συγγένειας", που οφείλονταν στην κοινή θεωρητική τουςεκπαίδευση, στην αλληλοεκτίμηση, αλλά και στο γεγονός ότι είχαν στο παρελθόν τον ίδιοαναλυτή. Ένιωθαν περήφανοι για την θεραπευτική δουλειά τους με την ομάδα καισυντηρούσαν μια φαντασία ότι εργάζονταν περισσότερο ψυχαναλυτικά από άλλουςσυναδέλφους. Ένιωθαν ακόμα ότι η θεωρητική τους εκπαίδευση αντιμετωπιζόταν με ποικίλεςαντιδράσεις, ακόμη και επιθέσεις από το ευρύτερο πλαίσιο του νοσοκομείου. Έτσι η ταύτισητους θα τους θωράκιζε ενάντια στο αφιλόξενο κλίμα, αλλά και στις επιθέσεις φθόνου εκμέρους της ομάδας, που έμοιαζαν αβάσταχτες. Το αποτέλεσμα ήταν η ναρκισσιστική υπέρ-επένδυση της ομάδας, ώστε η κρίση, η οποία προέκυψε, να είναι για αυτούς μια οδυνηρήέκπληξη που τους προξένησε έντονα αισθήματα ματαίωσης. Από την άλλη μεριά, η δική τουςασυνείδητη ταύτιση ανταποκρίθηκε στην ασυνείδητη επιθυμία της ομάδας να έχει έναπαντοδύναμο αδιαφοροποίητο γονεικό ζεύγος που χρησιμοποιεί τα παιδιά του για τιςναρκισσιστικές του ανάγκες: Επιτέλους τώρα πια είμαστε όλοι ένα και το τραύμα γίνεταιεπίκαιρο. Αυτή η αναγνώριση οδήγησε τους θεραπευτές να αλλάξουν στάση και ναυιοθετήσουν μια συμπεριφορά μεγαλύτερης διαφοροποίησης και αυτονομίας, ενώ

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->