Ιστορία της Ετερότητας.Ο ξένος μέσα από τη μυθολογία: Οι Κύκλωπες
Απόστολος ΔΩΣΣΑΣΥπ. ΔιδάκτωρΠανεπιστήμιο ΑιγαίουΡόδος Ελλάδα
dossas @ otenet .grΠΕΡΙΛΗΨΗ
Οι Κύκλωπες, μορφές χαρακτηριστικές της Ελληνικής Μυθολογίας, βρίσκονται,λειτουργούν και απεικονίζονται με πολλές και διαφορετικές δράσεις σε πολλούς καιδιαφορετικούς μύθους.
Οι μύθοι της Θεογονίας, της Τιτανομαχίας, ο μύθος του Προίτου, του Περσέα,του Ασκληπιού, οι μύθοι που αναφέρονται στη μαθητεία της Αθηνάς, μύθοι τουΉφαιστου ακόμα και της Άρτεμης δείχνουν τη βαρύτητα της ύπαρξης και δράσηςτων Κυκλώπων στο γίγνεσθαι της μυθολογούσας συνείδησης των αρχαίωνΕλλήνων. Παρουσιάζονται ως πρωταγωνιστές αλλά και θύματα στην πάλη τωνγενεών για την εξουσία και ενσαρκώνουν τη συμπάθεια του αδικημένου από τηλογική και δράση του πλέγματος της εξουσίας. Απεικονίζονται είτε ως μηανθρώπινα όντα είτε ως μη ελληνικός λαός με κοινό στοιχείο και στις δύοπεριπτώσεις το θαυμασμό που προξενούν λόγω της γνώσης και κατοχής τεχνώνκαι τεχνικών μυστικών. Ο εντυπωσιακότερος μύθος, αυτός του Οδυσσέα με τονΚύκλωπα Πολύφημο, έτσι όπως παρουσιάζεται στην Οδύσσεια, αποτελεί τηνκορυφαία στιγμή της σύγκρουσης-αντιπαράθεσης του ελληνικού κόσμου καισκέψης με τον μη ελληνικό. Η αντίθεση του Έλληνα – ανθρώπου, που είναιδημιουργός, παράγωγο και φορέας ταυτόχρονα του πολιτισμού και της ταυτότητάςτου, με τα μη ελληνικά όντα που λειτουργούν αλληλένδετα με τη φύσηχαρακτηρίζει τη δυναμική της αυτοαντίληψης των Ελλήνων όπως αυτήδιαμορφώνεται από τη μυθική δημιουργία και συνείδηση.
ABSTRACT
Characteristic figures of greek mythology, Cyclopses are met and functionthrough many and different myths. The myths of Theogonia, the Titanic battles,the myth of Pritos, Perseas, Aesculapious, the mythw that refer to education of Athena, Hephaestus, even the myth of Diana, show the significance of theCyclopses’ existence and activities in the developing of the ancient Greekmythologikal consciense.Cyclopses appear to be leaders , but at the same timevictims , througout the generations struggle for power and they represent theinjustice’s compassion by the authorities intrigues and reasoning. They alsoappear either as not human being or as not Greek people, sharing in both casesthe common element of being admired because of their knowledge and possesionof crafts and secret devices. The most amazing myth however concermsOdysseus and the Cyclops Polyphemus and iw thought to be the ultimate momentof the contrast – encounter between the Greeks and the Greek way of living andthinking , with the not Greek. The contrast between the Greek – human being,who is at the same time creator, product and carrier of both of his civilization andhis identity, with the not Greeks , who live iterdependently with nature ,characterizes the Greeks’ self – perception energy, the way it is shaped by themythologikal creation and concience.
1
Στους μύθους της Θεογονίας, η γέννηση των Κυκλώπων κατέχει περίοπτη θέση.Πρώτα γεννήθηκε το Χάος και έπειτα η Γη. Η Γη γέννησε πολλά παιδιά χωρίςερωτικό πόθο και άλλα αφού πλάγιασε, όπως μας παραδίδει ο μύθος, με τονΟυρανό και με τον Πόντο. Έτσι εμφανίστηκαν οι θεοί που θα κυβερνούσαν τονκόσμο. Στην Ησιόδεια θεογονία η δημιουργία του κόσμου αρχίζει με τη Γη πουγεννά αρχικά τα μέρη του σύμπαντος και κατόπιν άλλες επί μέρους θεότητες. Ομύθος λειτουργεί σαν πρωτόγονη φιλοσοφία όπου με την πιο απλή εποπτικήμορφή σκέψης αποτελεί ένα σύνολο από προσπάθειες να κατανοηθεί ο κόσμος, ναεξηγηθεί η ζωή και ο θάνατος, η μοίρα και η φύση με τα φαινόμενά της, οι θεοί καιοι λατρείες[1](Παπανούτσος 1973). Η εντύπωση ότι από τη μάζα της γηςπαρουσιάστηκαν και τα υπόλοιπα τμήματα του σύμπαντος[2](Ξενοφάνης) υπάρχειακόμη στην επιστημονική αντίληψη των Ελλήνων στα πρώτα τουλάχιστον στάδιατης διαδρομής της .
Οι Κύκλωπες γεννήθηκαν από τη Γη και τον Ουρανό[3](Ησίοδος) ατρόμητοι καικάτοχοι τεχνών και μεγάλων μυστικών. Ο Στερόπης ,ο Βρόντης και ο Άργης ήτανοι τρεις πρώτοι Κύκλωπες με αρχέγονη θεϊκή υπόσταση οι οποίοι αργότεραχάρισαν στο Δία τη βροντή και τον κεραυνό. Όμοιοι και ισάξιοι των θεών,εμφανίζονται με μοναδική διαφορά την ύπαρξη ενός μόνο και μάλιστα κυκλικούματιού στο κέντρο του μετώπου. Χαρακτηρίζονται άγριοι, ικανοί οικοδόμοιγιγαντιαίων[4](Απολλόδωρος) τειχών και αρχισιδηρουργοί στη Θράκη αρχικά,στην Κρήτη αργότερα και κατόπιν στη Λυκία. Η αναφορά και σύνδεση αυτών τωντόπων με κοινά στοιχεία πολιτισμού όπως η γνώση συγκεκριμένων τεχνών, μαςδείχνει ότι υπήρχε στενός πολιτιστικός δεσμός μεταξύ των τόπων αυτών. Αξίζεινα σημειωθεί ότι οι τρεις αρχικοί Κύκλωπες δεν φαίνεται να αποκτούναπογόνους[5](Ησίοδος) και παραμένουν ως υπάρξεις απόλυτα αυτόνομες χωρίςκαμιά διάθεση να συμβάλλουν στην προώθηση της ζωής ή στη δημιουργίαπρωταγωνιστικού ρόλου της οντότητάς τους.
Οι απόγονοι της Γης, οι Τιτάνες, οι Κύκλωπες, οι Γίγαντες και οι Εκατόγχειρεςστην αφετηριακή μορφή του μύθου δεν πρέπει να ήταν μορφές – οντότητες πολύδιαφορετικές μεταξύ τους. Εδώ έχουμε να κάνουμε με το φαινόμενο εκείνο τηςμυθοπλασίας όπου δίδεται πρόσωπο και λειτουργίες σε γνωστά φυσικά φαινόμενακαι σώματα. Η διαφορετικότητα της μορφής και του ονόματος (πολυμορφία καιπολυωνυμία ) έχει να κάνει κυρίως με τις διαδοχικές στο χώρο και το χρόνομυθοπλασίες της βασικής ιδέας, με τις παραλλαγές του αρχικού μύθου.Ξαναβρίσκουμε τους Κύκλωπες όταν ο Κρόνος ανεβαίνει στο θρόνο του πατέρατου Ουρανού, παίρνει τα σκήπτρα της εξουσίας και διακυβέρνησης του σύμπαντοςκαι φυλακίζει Κύκλωπες και Εκατόγχειρες ενώ ελευθερώνει τους Τιτάνες.Παρουσιάζεται ξεκάθαρα η διαφοροποίηση των παιδιών της Γης, οι διαφορετικέςλειτουργίες και αρχές τους και υπογραμμίζεται η παρουσία και ο ρόλος τους στοθεϊκό γίγνεσθαι. Ο μύθος, παρουσιάζοντας την πάλη των γενεών για την εξουσία,την πάλη της αντιεξουσιαστικής λογικής με τη με κάθε μέσο λογική διατήρησης τηςεξουσίας, μας παραδίδει τον πόλεμο του Δία με τον Κρόνο στον οποίο έλαβανμέρος όλες οι υπάρχουσες θεότητες που είτε υπήρχαν με οποιαδήποτε κατάστασηείτε τις είχε καταπιεί ο Κρόνος. Στη φάση αυτή ο Δίας ελευθέρωσε τους Κύκλωπεςκαι τους Εκατόγχειρες από τα Τάρταρα που τους κρατούσε φυλακισμένους καιαλυσοδεμένους ο Κρόνος. Με τη σειρά τους αυτοί πολέμησαν στο πλευρό τουελευθερωτή τους προμηθεύοντας μάλιστα το Δία με τα βασικά όπλα της ισχύος του, τον κεραυνό και την αστραπή. Σύμφωνα με μια παραλλαγή του μύθου, ο Δίαςπροέβη στην ενέργεια αυτή έπειτα από ένα χρησμό που του έδωσε η Γη, σύμφωναμε τον οποίο για να νικήσει τον Κρόνο έπρεπε να πάρει με το μέρος του τουςθεούς εκείνους που ήταν φυλακισμένοι στα Τάρταρα.
2
Ο ρόλος αυτός της Γης όπου εμφανίζεται να συμβουλεύει το Δία και η αξιοποίησητης συμβουλής – χρησμού να οδηγεί στη νίκη δηλώνει τη σχέση της Γης με τουςχρησμούς και τη μαντεία. Έτσι οι Κύκλωπες εκτός από τα όπλα που χάρισαν στοΔία, χάρισαν στον Ποσειδώνα την τρίαινα και στον Άδη τη σκούφια που τον έκανεαόρατο. Δηλώνεται και εδώ η θεϊκή οντότητα των Κυκλώπων[6](Frazer J.G. 1990)και η συμμετοχή τους στη σύγκρουση ανάμεσα σε παλιότερες και νέες θεότητεςπροωθεί το μύθο της καταγωγής του κόσμου που θέλει την εξελικτική πορεία τηςδιαμόρφωσής του να περνάει από[7]ατελείς, άγριες και τερατόμορφες δυνάμεις σετελειότερες και ημερότερες, σύμφωνα μάλιστα με τον Hegel όπου η ανθρωπότητααπό την πρώτη της αρχή προχώρησε και προχωρεί με αργά αλλά σταθερά βήματαπρος όλο και λογικότερες μορφές κοινωνίας[8](Levi Strauss 1977).
Στη σύγκρουση αυτή οι τερατώδεις και ανθεκτικές μορφές των Κυκλώπων σεσυνδυασμό με τις μαγικές τους ικανότητες βρίσκονται σε αρμονική σύνδεση με έναμυθικό περιβάλλον που βρίσκεται κοντά στον κόσμο του παραμυθιού. Η μαγείαστη μυθική παράδοση βρίσκεται μαζί με την τέχνη και η τέχνη με τηντερατομορφία ή τη σωματική ιδιαιτερότητα. Ο ικανός τεχνίτης στο μύθο έχει κάτιπου τον κάνει να διαφέρει από τον κοινό άνθρωπο είτε αυτό είναι τερατομορφίαείτε απλή σωματική αναπηρία. Ιδιαίτερα για τους κατόχους της τέχνης τουσιδηρουργού επικρατούσε η αντίληψη ότι ήταν άνθρωποι παράξενοι. Σε πολλούςλαούς δεν ανήκαν στο στενό περιβάλλον της φυλής και αποτελούσαν τάξη-συντεχνία η οποία απολάμβανε τιμή ή περιφρόνηση. Θεωρούνταν μυστηριώδειςκαι επιτύγχαναν τη δουλειά τους με μαγικές πρακτικές[9](Ζιάκας 2002).Η εικόνατου τεχνίτη στο μύθο διατηρεί την αρχική της ιδέα αλλά ακολουθεί την εξελικτικήπορεία της διαμόρφωσης του κόσμου : από τις πιο άγριες μορφές πηγαίνει σε πιοήμερες Από την Κυκλωπική τερατομορφία πηγαίνουμε στον Ήφαιστο με τηχαρακτηριστική σωματική αναπηρία και η αξία του μυθικού τεχνίτη δηλώνεται απότην επιλογή του Δία να συμμαχήσει εκτός από τους ανίκητους πολεμιστές και μετους μαγικούς τεχνίτες. Η σύγκρουση μεταξύ της παλιάς γενιάς των θεών και τηςνέας σε συνδυασμό με την εγκαθίδρυση της νέας θεϊκής τάξης πραγμάτων, τηςεξελικτικής της πορείας και της ποιοτικά βελτιωμένης μορφής της, μας οδηγεί στοσυμπέρασμα ότι οι Κύκλωπες ήταν προολύμπιες θεότητες με υπόσταση ανάλογη μεαυτή των Ολύμπιων θεών.
Η Ολύμπια θεότητα των τεχνών και της μεταλλουργίας, ο Ήφαιστος,εξεταζόμενος κάτω από το πρίσμα της εξελικτικής πορείας της διαμόρφωσης τουκόσμου και των θεών αποτελεί τη νεότερη εκδοχή και υπόσταση των Κυκλώπων.Ο Ήφαιστος είναι γιος της Ήρας όπως και οι Κύκλωπες είναι παιδιά της Γης καιπροέρχονται από την ενιαία ιδέα της φωτιάς[10]που πέφτει από τον ουρανό στηγη και προκαλεί ηφαιστειακά φαινόμενα. Η Αθηνά παραδίδεται ότι έμαθε τιςτέχνες[11]από τους Κύκλωπες και κατόπιν τις δίδαξε στους ανθρώπους. Ηανάπτυξη της τεχνολογίας ταυτίζονταν με την ανάπτυξη της μεταλλουργίας όπουκαθοριστικό ρόλο παίζει η χρήση και εκμετάλλευση της φωτιάς ώστε μαζί με τηνΑθηνά ή τον Προμηθέα να εντάσσονται στην κατηγορία των θεοτήτων πουαποτέλεσαν τους φορείς πολιτισμού και οι Κύκλωπες ως δάσκαλοι της Αθηνάς. Μιαπαραλλαγή του μύθου, η μοναδική που αναφέρεται σε φυσικούς απογόνους τωνΚυκλώπων προσδίδοντάς τους έτσι και λειτουργίες κοινές με τους ανθρώπους καιτους Ολύμπιους θεούς, η οποία έρχεται να τονίσει τη γνωστική εξάρτηση τηςΑθηνάς από τους Κύκλωπες, μας αναφέρει ότι πατέρας της θεάς υπήρξε οΚύκλωπας Βρόντης[12](Κερένυι Κ.). Η Μήτις όταν καταβροχθίστηκε από τον Δίαήταν έγκυος στην Αθηνά από το Βρόντη και ο Δίας την καταβρόχθισε φοβούμενοςμήπως γεννήσει κάποιο θεϊκό πλάσμα δυνατότερο από τον ίδιο. Το ζήτημα τηςπατρότητας της θεάς Αθηνάς τροφοδότησε πολλές παραλλαγές. Οι σιδηρουργοίΚύκλωπες συγγενεύουν με τους Ιδαίους Δακτύλους οι οποίοι ήταν φαλλικάπροϊστορικά όντα και παραδίδεται ότι τέτοια όντα και πρώτοι άνθρωποι ανέλαβαντην ανατροφή της θεάς όταν αυτή γεννήθηκε και μάλιστα ένας απ’ αυτούς ο
3
of 00
Ιστορία της Ετερότητας
574 Reads
Info and Rating
| Category: | Uncategorized. |
| Rating: | |
| Upload Date: | 11/30/2009 |
| Copyright: | Attribution Non-commercial |
| Tags: |
Leave a Comment