Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
PRUSY 1945

PRUSY 1945

Ratings: (0)|Views: 2,070|Likes:
Published by api-19904678

More info:

Published by: api-19904678 on Dec 02, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

1
IN TEMPORE \u25cf 2008
Anna Kostrzewa
Niemcy na Warmii i Mazurach w 1945 roku

W wyniku II wojny \u015bwiatowej znacznie zmieni\u0142 si\u0119 obraz demograficzny Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych. Podobna sytuacja by\u0142a na Warmii i Mazurach. Ju\u017c w 1944 roku w\u0142adze niemieckie rozpocz\u0119\u0142y ewakuacj\u0119 ludno\u015bci z terenu Prus Wschodnich przed nadchodz\u0105cymi wojskami radzieckimi. Przez opiesza\u0142o\u015b\u0107 gauleitera Ericha Kocha ucieczka Niemc\u00f3w przerodzi\u0142a si\u0119 w wielk\u0105 tragedi\u0119. Odby\u0142a si\u0119 ona w trzech fazach. Pierwsza mia\u0142a miejsce na prze\u0142omie lipca i sierpnia 1944 roku, druga w pa\u017adzierniku. Trzecia faza przypad\u0142a na stycze\u0144 1945 roku - rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 masowy odp\u0142yw ludno\u015bci(1). W obliczu kl\u0119ski militarnej III Rzeszy ludno\u015b\u0107 niemiecka, obawiaj\u0105c si\u0119 zemsty i kary za zbrodnie hitlerowc\u00f3w, opuszcza\u0142a swoje domy.

12 stycznia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ofensywa Armii Czerwonej, kt\u00f3ra dotar\u0142a do Odry jeszcze w tym samym miesi\u0105cu. W Prusach Wschodnich zapanowa\u0142 chaos. Zanim zosta\u0142y przerwane szlaki komunikacyjne ludno\u015b\u0107 niemiecka ucieka\u0142a na p\u00f3\u0142noc i p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d w kierunku Wis\u0142y, chc\u0105c dotrze\u0107 przez zamarzni\u0119ty Zalew Wi\u015blany do Mierzei Wi\u015blanej. Liczne relacje \u015bwiadk\u00f3w m\u00f3wi\u0105 o ofiarach p\u0119kaj\u0105cego na Wi\u015ble pod ci\u0119\u017carem ogromnej liczby ludzi lodu: Obok kolumn woz\u00f3w dzie\u0144 i noc w nie ko\u0144cz\u0105cym si\u0119 pochodzie ku Mierzei ci\u0105gn\u0119li ludzie z mniejszym lub wi\u0119kszym baga\u017cem, kobiety z w\u00f3zkami dzieci\u0119cymi i z dzie\u0107mi, urz\u0119dnicy kolejowi i pocztowi w mundurach. Przy czym pod koniec kwietnia mr\u00f3z wzr\u00f3s\u0142 do 25 stopni i cz\u0119\u015b\u0107 uciekaj\u0105cych zamarz\u0142a podczas przeprawy przez Zalew. Jednej matce zamarz\u0142o dwoje dzieci, gdy dotar\u0142a do po\u0142owy Zalewu. Musia\u0142a je po prostu porzuci\u0107 na lodzie. Ruszy\u0142a dalej z dw\u00f3jk\u0105 pozosta\u0142ych. Gdy znajdowa\u0142a si\u0119 w pobli\u017cu Mierzei tak\u017ce i tych dwoje zamarz\u0142o. Starzy ludzie umieraj\u0105cy albo ju\u017c zamarzni\u0119ci siedzieli lub le\u017celi na skraju drogi, kt\u00f3r\u0105 pod\u0105\u017ca\u0142 poch\u00f3d i nikt si\u0119 o nich nie troszczy\u0142. Ludzie byli ju\u017c ca\u0142kowicie ot\u0119piali przez wielotygodniowe trudy, chcieli tylko wydosta\u0107 si\u0119 z prowincji(2).

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Prusy Wschodnie by\u0142y pierwszym obszarem III Rzeszy, na kt\u00f3ry wkroczy\u0142a sojusznicza armia. Stacjonuj\u0105ce na terenie tych ziem czy wracaj\u0105ce z frontu oddzia\u0142y radzieckie dopuszcza\u0142y si\u0119 grabie\u017cy, rabunk\u00f3w, a nawet gwa\u0142t\u00f3w na ludno\u015bci cywilnej. Aktom bezprawia sprzyja\u0142a atmosfera odwetu podsycana przez wojskowe w\u0142adze radzieckie. Marsza\u0142ek Iwan Czerniachowski, dow\u00f3dca III Frontu Bia\u0142oruskiego, w przededniu ofensywy wyda\u0142 nast\u0119puj\u0105cy rozkaz: Teraz stoimy przed jaskini\u0105, z kt\u00f3rej napad\u0142 na nas faszystowski agresor. Zatrzymamy si\u0119 dopiero wtedy, gdy zrobimy porz\u0105dek. Nie b\u0119dzie lito\u015bci \u2013 dla nikogo. Na pr\u00f3\u017cno \u017c\u0105da\u0107 od \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, \u017ceby kierowali si\u0119 lito\u015bci\u0105. Oni p\u0142on\u0105 nienawi\u015bci\u0105 i \u017c\u0105dz\u0105 zemsty. Kraj faszyst\u00f3w musi przemieni\u0107 si\u0119 w pustyni\u0119(3).

2
IN TEMPORE \u25cf 2008

Liczne relacje uczestnik\u00f3w tych wydarze\u0144 przedstawiaj\u0105 zbrodnie \u017co\u0142nierzy radzieckich pope\u0142niane na niemieckiej ludno\u015bci cywilnej. Ich symbolem sta\u0142y si\u0119 wydarzenia we wsi Nemmersdorf (dzisiejsza nazwa tej miejscowo\u015bci znajduj\u0105cej si\u0119 na terenie Obwodu Kaliningradzkiego to Majakowskoje), gdzie sowieci w okrutny spos\u00f3b zamordowali ponad siedemdziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w. \u017bo\u0142nierz niemiecki, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w Nemmersdorf w pa\u017adzierniku 1944 roku tak opisa\u0142 obraz wsi: Na skraju wsi w kierunku Sodehnem-Nemmersdorf stoi po lewej stronie drogi gospoda \u201eBia\u0142y Dzban\u201d, na prawo od niej biegnie ulica, kt\u00f3ra do prowadzi do okolicznych zagr\u00f3d. Przy pierwszej zagrodzie na lewo od tej drogi sta\u0142 w\u00f3z drabiniasty. Przy nim by\u0142y ukrzy\u017cowane cztery nagie kobiety. Za \u201eBia\u0142ym Dzbanem\u201d w kierunku miejscowo\u015bci Gumbinnen (miasto w obwodzie kaliningradzkim, polska nazwa G\u0105bin) jest plac z pomnikiem nieznanego \u017co\u0142nierza. Za tym placem stoi gospoda \u201eCzerwony Dzban\u201d. Przy tej gospodzie wzd\u0142u\u017c ulic stoi stodo\u0142a. Na ka\u017cdym z dwojga drzwi stodo\u0142y wisia\u0142a naga ukrzy\u017cowana kobieta z przybitymi r\u0119koma. Nast\u0119pnie znale\u017ali\u015bmy w mieszkaniach og\u00f3\u0142em 72 kobiety, w tym dzieci o jednego 74- letniego m\u0119\u017cczyzn\u0119, wszyscy byli zamordowani, prawie wszyscy w spos\u00f3b bestialski, tylko niekt\u00f3rzy zostali zastrzeleni strza\u0142em w potylic\u0119. Po\u015br\u00f3d martwych znale\u017ali\u015bmy tak\u017ce niemowl\u0119, kt\u00f3re mia\u0142o rozbit\u0105 czaszk\u0119 twardym przedmiotem(4).

Gehenna Niemc\u00f3w mia\u0142a si\u0119 dopiero rozpocz\u0105\u0107. Uciekaj\u0105cy na zach\u00f3d cywile nierzadko s\u0142yszeli od niemieckich \u017co\u0142nierzy: zejd\u017acie Rosjanom z drogi, to s\u0105 zwierz\u0119ta(5). Tych kt\u00f3rzy zostali uspokaja\u0142a nadzieja: w czasie pierwszej wojny \u015bwiatowej Rosjanie zachowywali si\u0119 \u2013 poza pojedynczymi wypadkami \u2013 jak ludzie. W przeddzie\u0144 wkroczenia sowiet\u00f3w w niekt\u00f3rych miastach Warmii i Mazur toczy\u0142o si\u0119 normalne \u017cycie. Otwarte by\u0142y sklepy, restauracje, banki, a po ulicach je\u017adzi\u0142y tramwaje(6). Gdy by\u0142o s\u0142ycha\u0107 zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 front, ludno\u015b\u0107 chowa\u0142a si\u0119 przed wkraczaj\u0105cymi sowietami w schronach, na strychach, a nawet ko\u015bcio\u0142ach (gdzie odprawiano wsp\u00f3lne modlitwy) oraz w piwnicach. W jednej z miejscowo\u015bci mazurskich rodzina niemiecka znalaz\u0142a schronienie w piwnicy jednego z opuszczonych dom\u00f3w. Niemcy ci ukrywali si\u0119 4 tygodnie, a nad ich g\u0142owami przebywali Rosjanie. Po czterech dniach pod nieobecno\u015b\u0107 sowiet\u00f3w g\u0142odni i spragnieni Niemcy zdobyli si\u0119 na odwag\u0119 i opu\u015bcili piwnic\u0119. Dom wygl\u0105da\u0142 strasznie: Okna i drzwi by\u0142y szeroko otwarte, szafy i meble po\u0142amane. Bielizna, ubrania i naczynia rozrzucone po pod\u0142odze, pomi\u0119dzy nimi fekalia. Na stole sta\u0142y puste butelki po w\u00f3dce i w og\u00f3le wsz\u0119dzie le\u017ca\u0142y resztki chleba, mi\u0119sa i ko\u015bci, kt\u00f3re zjedli\u015bmy, \u017ceby zaspokoi\u0107 nasz g\u0142\u00f3d(7).

W ferworze ucieczki ci\u0119\u017ckie by\u0142o rozpoznanie zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 wojsk. Gdy okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce to wojska nieprzyjaciela, potwierdza\u0142y si\u0119 zas\u0142yszane o Rosjanach informacje. Niemka Josefin Schleiter wspominaj\u0105c sw\u00f3j pierwszy kontakt z sowietami pisa\u0142a o prymitywnych twarzach, na kt\u00f3rych wida\u0107 by\u0142o nieskrywan\u0105 przyjemno\u015b\u0107, za\u015b j\u0119zyk rosyjski okre\u015bli\u0142a jako nieprzyjemny dla ucha(8). Strach przed wkraczaj\u0105c\u0105 armi\u0105 nieprzyjaciela by\u0142 powodem pope\u0142nianych przez Niemc\u00f3w samob\u00f3jstw. Na oczach Ruth Dorsch samob\u00f3jstwo pope\u0142ni\u0142y trzy Niemki. Pracuj\u0105ca w aptece m\u0142oda kobieta, jej matka i ciotka po tym jak sowiet\u00f3w weszli do domu wypi\u0142y cyjanek: by\u0142a r\u00f3wnie\u017c

3
IN TEMPORE \u25cf 2008

[w piwnicy, w kt\u00f3rej ukrywali si\u0119 Niemcy \u2013 A.K.] m\u0142oda aptekarka z matk\u0105 i ciotk\u0105. Wyj\u0119\u0142a 3 fiolki z cyjankiem i wszystkie trzy za\u017cy\u0142y trucizn\u0119, mimo naszych protest\u00f3w (...) To by\u0142o okropne. W ko\u0144cu przysz\u0142o dw\u00f3ch Rosjan, kt\u00f3rzy z\u0142apali jedn\u0105 z martwych kobiet za ucho i pr\u00f3bowali j\u0105 ocuci\u0107(9).

W omawianym okresie \u017co\u0142nierze radzieccy wykazywali si\u0119 szczeg\u00f3lnym okrucie\u0144stwem wobec kobiet niemieckich (ale tak\u017ce polskich i mazurskich). Ludno\u015b\u0107 przera\u017cona by\u0142a zachowaniem pijanych, roz\u015bpiewanych i strzelaj\u0105cych cz\u0119sto na wiwat \u017co\u0142nierzy radzieckich. Na gwa\u0142ty nara\u017cone by\u0142y nie tylko kobiety (Niemki czy Polki), ale tak\u017ce i ch\u0142opcy. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce kobiety w obawie przed \u017co\u0142nierzami, chc\u0105c wygl\u0105da\u0107 starzej, zak\u0142ada\u0142y na g\u0142ow\u0119 chustki a twarz celowo brudzi\u0142y(10). Ofiarami by\u0142y g\u0142\u00f3wnie m\u0142ode dziewcz\u0119ta, kt\u00f3re gwa\u0142cono niejednokrotnie w obecno\u015bci bezradnych rodzic\u00f3w. W powiecie gi\u017cyckim w miejscowo\u015bci Korsze \u017co\u0142nierze radzieccy chcieli zgwa\u0142ci\u0107 prawie 14-letnia dziewczynk\u0119 w obecno\u015bci matki, kt\u00f3ra chcia\u0142a uchroni\u0107 swoje dziecko. W rezultacie j\u0105, babk\u0119 dziewczynki i m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 zastrzelono. M\u0142oda Niemka b\u0142aga\u0142a o \u015bmier\u0107, ale jej \u017cyczenie nie zosta\u0142o spe\u0142nione(11). Mieszkanka gminy Paprotki (Paprodtken) z\u0142o\u017cy\u0142a meldunek w sprawie napadu przez \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy po w\u0142amaniu si\u0119 do mieszkania najpierw zacz\u0119li dusi\u0107 m\u0119\u017ca kobiety. Gdy obezw\u0142adnili m\u0119\u017cczyzn\u0119, zacz\u0119li wynosi\u0107 z domu wszystkie rzeczy. Po dokonaniu kradzie\u017cy, dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy, z kt\u00f3rych jeden by\u0142 podoficerem radzieckim, zgwa\u0142ci\u0142o kobiet\u0119. Na koniec zagrozili ofierze zastrzeleniem(12). Oczywi\u015bcie we wspomnieniach \u015bwiadk\u00f3w tych wydarze\u0144 jest mowa r\u00f3wnie\u017c o kobietach, kt\u00f3re z w\u0142asnej woli oddawa\u0142y si\u0119 Rosjanom, jednak z pewno\u015bci\u0105 by\u0142y to odosobnione przypadki.

Po wkroczeniu wojsk radzieckich na teren Warmii i Mazur zastana ludno\u015b\u0107 stanowi\u0142a tylko 25%. W 1939 roku w Prusach Wschodnich mieszka\u0142o oko\u0142o 2,5 mln os\u00f3b(13), natomiast teren por\u00f3wnywalny z Okr\u0119giem Mazurskim, a nast\u0119pnie wojew\u00f3dztwem olszty\u0144skim liczy\u0142 936,5 tys. os\u00f3b(14). Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych na terenie Warmii i Mazur mieszka\u0142o oko\u0142o 200 tys. os\u00f3b(15). By\u0142y to przede wszystkim kobiety, dzieci, ludzie starsi oraz inwalidzi.

Liczba ludno\u015bci mieszkaj\u0105cej na terenie Okr\u0119gu Mazurskiego by\u0142a w tym czasie trudna do ustalenia. Wed\u0142ug sprawozdania Pe\u0142nomocnika Rz\u0105du RP na terenie Okr\u0119gu mieszka\u0142o w czerwcu 211 314 os\u00f3b. W sprawozdaniu zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c uj\u0119te powiaty, kt\u00f3re w nied\u0142ugim czasie zosta\u0142y od\u0142\u0105czone od Okr\u0119gu Mazurskiego(16).

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Ewa Urbańska liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->