Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
arbanasi

arbanasi

Ratings: (0)|Views: 32|Likes:
Published by sarcel
miloš blagojević
miloš blagojević

More info:

Published by: sarcel on Aug 15, 2014
Copyright:Traditional Copyright: All rights reserved

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/31/2014

pdf

text

original

 
^LANCI I RASPRAVE
UDK 323.1(=163.41):(=18)
]
(091)94(497.11)
Milo{ Blagojevi}
ARBANASI U SVETLOSTINAJSTARIJIH SRPSKIH IZVORA
SA@ETAK: Od vremena Stefana Nemawe pa do smrti cara Du{ana teri-torija dana{we severne Alanije, a kasnije i druge oblasti, nalazile su se podvla{}u srpskih vladara. Stanovnici koji su `iveli na tim prostorima pri-padali su katoli~koj ili pravoslavnoj crkvi, a u srpskim izvorima nikada se nenazivaju Iliri, ve} po pravilu Arbanasi. U istoriografiji se pretpostavqaloda su srpske vlasti vr{ile pritisak na katolike Arbanase i wihovesve{tenike, {to se na osnovu srpskih izvora ne mo`e dokazati. Naprotiv,obaveze zemqoradnika Arbanasa iste su kao i zemqoradnika Srba, dok su oba-veze sto~ara Arbanasa sli~ne ili iste kao i obaveze Vlaha, profesionalnihsto~ara. Nazna~ena problematika zauzima centralno mesto u na{em izlagawu.KQU^NE RE^I: Iliri, Ilirija, Albanija, Arbanasi, sto~ari, zemqo-radnici i obaveze.
Mnogobrojna pitawa {to ih je decenijama postavqala istoriografi- ja, a odnose se na poreklo, pojavu i razme{taj Albanaca tokom sredwegveka, razmatrana su pre dve decenije sa razli~itih aspekata i to u poseb-nom ciklusu predavawa koja su odr`ana od 21. maja do 4. juna 1986. godi-ne. Predavawa je organizovao Me|uodeqenski odbor za prou~avawe Kosovau saradwi sa Odeqewem istorijskih nauka SANU. Svako predavawe pri-re|eno je za {tampu kao posebna studija, pa je objavqeno u kwizi
Ilirii Albanci
.
1
^etiri godine kasnije, izme|u 21. i 23. juna, odr`an je veli-
1
Iliri i Albanci
, Nau~ni skupovi SANU, kw.
XXXIX,
Odeqewe istorijskih nauka,kw. 10, Beograd 1988. Od referata koji su objavqeni u ovoj publikaciji, za na{e izlagawesu od posebnog zna~aja slede}i:V. Popovi},
 Albanija u kasnoj antici
, 201–285.B. Ferjan~i},
 Albanci u vizantijskim izvorima
, 285–322.S. ]irkovi},
 Albanci u ogledalu ju`noslovenskih izvora
, 323–359.Sva tri teksta prevedena su na engleski. Pouzdan oslonac za daqa istra`ivawa pred-stavqa studija koju je napisao: I. Bo`i},
 Albanija i Arbanasi u
 XIII, XI
i
 XV 
veku
, Glas
CCCXXXVIII
SANU, Odeqewe istorijskih nauka, kw. 3, Beograd 1983, 11–116.
 
ki me|unarodni nau~ni skup sa bliskom tematikom koji je organizovaoIstorijski institut Crne Gore. Na skupu je podnet veliki broj saop{te-wa iz razli~itih nau~nih oblasti, ~ija je sadr`ina sme{tena u naj{irehronolo{ke okvire, od praistorije pa do posledwih decenija
XX
veka.Svi prilo`eni referati objavqeni su u posebnom zborniku radova, pod na-slovom
Stanovni{tvo slovenskog porijekla u Albaniji
.
2
U ovom zborni-ku radova, kao i u pomenutoj publikaciji
Iliri i Albanci
, nalaze se naizvorima ~vrsto utemeqene studije i rasprave, koje predstavqaju pouzdanoslonac za svako daqe istra`ivawe istorije Albanije i Albanaca.U istoriografiji je dobro poznata sadr`ina mnogobrojnih sredwove-kovnih izvora u kojima se pomiwu Albanci ili Arbanasi.
3
Ime ove etni-~ke skupine ili naroda zapisano je na razli~ite na~ine, s mawim ili ve-}im odstupawima, {to je zavisilo od jezika na kojem su sastavqani sred-wovekovni tekstovi.
4
U Vizantiji je kori{}en gr~ki, a u katoli~kimsredinama latinski, dok su, me|u Slovenima koji su imali neposrednekontakte sa stanovni{tvom Albanije, sa~uvana dokumenta sastavqana nasrpskom i bugarskom. Najstariji pomen Arbanasa ili Albanaca zapisan jeu vizantijskim izvorima iz
XI
veka, {to je u nauci dobro poznato. Svepodatke iz vizantijskih izvora pa`qivo je analizirao Bo`idar Ferjan-~i}, pa je u svojoj raspravi prikazao odnose izme|u Vizantije ili Vizan-tinaca i Arbanasa, od
XI
do polovine
XV
, veka, ta~nije do pada gr~kihzemaqa pod vlast Turaka.
5
U raspravi je posve}ena du`na pa`wa prodoru8
2
Stanovni{tvo slovenskog porijekla u Albaniji
, Zbornik radova sa me|unarodnognau~nog skupa odr`anog u Cetiwu 21, 22. i 23. juna 1990, Titograd 1991. Na{em izlagawupru`aju koristan oslonac slede}i radovi iz ovog zbornika:S. ]irkovi},
Tragovi slovenskog stanovni{tva na tlu Albanije u sredwem ve-ku
, 43–56.B. Hrabak,
[irewe arbana{kih sto~ara po ravnicama i slovenski ratari sred-wovekovne Albanije
, 85–135.G. Tomovi},
 Altin u
 XIV 
i
 XV 
veku
, 153–166.M. Malovi}-\uki},
Pilot u sredwem veku
, 207–220.
3
Veliki broj sredwovekovnih izvora (do 1406) postao je poznat i dostupan pre jednogveka. Vidi:
Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, collegerunt et digesse-runt Thalózy, Jire~ek, [ufflay, I–II, Vindobonae 1913–1918
. Od tog vremena pa do danas brojizvora o Arbanasima osetno je uve}an i oni su kori{}eni u gore pomenutim studijama (vi-di nap. 1 i 2).
4
O tome u kakvim oblicima sredwovekovni izvori donose imena Arbanas ili Arbana-si, M. [uflaj ka`e slede}e: „
Kod bizantinskih pisaca 12–15. vijeka glasi skupno ime za Arba-nase
Αρβανιται
,
Αλβανιται
,
 Αλβανοι
. Od vremena cara Kantakuzena upotrebljava se isklju-~ivo poslednji naziv. Zemlja naziva se kod carevne Ane Komnene ‘
Αρβανον
, kod Georgija Akro-polita
Αλβανον
. Latini zovu narod Arbanenses (1166), zemlju Arbanum (1204, 1250), od vreme-naan`uvinskih pako (1271) gotovo isklju~ivo Albanenses, Albania. Odatle poti~e talijanski Alba-nese (1313), u Dubrovniku preko slovenskog i gr~kog utjecaja, Arbanese, Albanese, Alvanes (1318),u Baru jo{ god. 1536. Arbania” (M. [ufflay,
Srbi i Arbanasi, njihova simbioza u srednjem vi- jeku
, Beograd 1925, 24)
. Navedeni primeri daju op{tu sliku o nazivima Arbanasa i wihoveteritorije, ali se time ne iscrpquju svi slu~ajevi, pogotovo primeri iz srpskog sredwove-kovnog jezika.
5
B. Ferjan~i},
 Albanci u vizantijskim izvorima
, 285–322.
 
Arbanasa u stare gr~ke oblasti: Epir, Tesaliju, Etoliju i na Peloponez,{to je dovelo do mnogobrojnih i dugotrajnih sukoba. Bo`idaru Ferjan~i-}u nije promakla ~iwenica da se u spisima vizantijskih pisaca Arbanasi~esto nazivaju Ilirima, ali istovremeno i Arbanasima ili Albancima,dok se Srbi pomiwu istovremeno i naizmeni~no kao Tribali ili Dalma-ti, a Bugari kao Mezi.
6
U pitawu je dobro poznati manir u~enih vizan-tijskih pisaca da koriste anti~ke nazive za zemqe i narode koji vi{e nepostoje u sredwem veku.Raspravu sa sli~nom orijentacijom ali druga~ijom sadr`inom, koja jeutemeqena na ju`noslovenskim izvorima, kao i na najva`nijim obave{te-wima iz vizantijskih i latinskih izvora, objavio je Sima ]irkovi}.
7
Do-ga|aji iz politi~ke istorije dobili su vidno mesto u ovoj raspravi, po-sebno odnosi izme|u srpskih dr`ava i Arbanasa, ukqu~uju}i i wihovo do-seqavawe u stare srpske zemqe, u Metohiju i na Kosovo. Autor je skre-nuo i pa`wu na postepeno stvarawe i produbqivawe raznih „granica”, et-ni~kih, verskih, kulturnih, pa i politi~kih.
8
U drugom svom radu pod na-slovom
Tragovi slovenskog stanovni{tva na tlu Albanije u sredwemveku
, S. ]irkovi} je, pored problematike nazna~ene u naslovu rada, na-stojao da utvrdi geografski polo`aj onih teritorija gde se najpre u~vr-stila etni~ka svest Arbanasa.
9
Za oslonac mu je poslu`ilo kazivaweAnonima iz 1308. godine koji saop{tava da se Albanija sastoji od dveprovincije, odnosno od dve oblasti, Tomori{ta i Klisure. Polo`aj To-mori{ta odre|uje planina Tomor i reka Tomorica, pa je ova oblast obu-hvatala grad Berat i krajeve isto~no i jugoisto~no od grada.
10
Te`e jeodrediti geografski polo`aj provincije Klisure. Izgleda da se na ovedve „provincije” odnosi kazivawe Anonima, da stanovnici „nemaju grado-ve, tvr|ave, sela, ve} `ive u {atorima i oduvek se kre}u od mesta do me-sta, po svojim katunima i rodovima”.
11
Podru~je Albanije je znatno ve}eod pomenutih provincija jer kroz Albaniju proti~u reke: Mat, Arzen,[kumba i Semeni. Tomori{ i Klisura nalaze se na jugu opisanog prosto-ra, ali im je u to doba pripadalo politi~ko prvenstvo, pa Anonim isti~e„da uz sebe imaju druge provincije kao {to su: Hunavija, Stefanat, Pi-9
6
B. Ferjan~i},
n.d
. 293.
7
S. ]irkovi},
 Albanci u ogledalu ju`noslovenskih izvora
, 323–358.
8
S. ]irkovi},
n.d
. 327–333.
9
S. ]irkovi},
Tragovi slovenskog stanovni{tva na tlu Albanije u sredwem ve-ku
, 43–56.
10
S. ]irkovi},
n.d
. 54.
11
Anonymi Descriptio Europae Orientalis „Imperium Constantinopolitanum, Albania,Serbia, Bulgaria, Ruthenia, Ungaria, Polonia, Bohemia”, anno MCCCVIII exarata, edidit, prae-facione et adnotatibus instruxit D-r Olgierd Górka, Cracoviae 1916
. Poqsko izdawe O. Gurkepre{tampao je i preveo na makedonski J. Bel~ovski,
Opis na Isto~na Evropa od 1308. go-dina
,
Spomenici za srednovekovnata i ponovata istorija na Makedonija
, tom
II
, Skopje1877, 447–489 (daqe: Anonim, Opis Isto~ne Evrope). Za gore navedeni citat da Arbanasi`ive u „{atorima”, vidi: Anonim,
Opis Isto~ne Evrope
, 470, 471.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->