2
“Ηεκπαίδευσησεκαµίαπε-ρίπτωσηδενµπορείναείναιουδέτερη.Ηεκπαίδευσηείτευπηρετείτοstatusquo,είτετοαλλάζει.Υπηρετείείτετοντρό-ποπουείναιταπράγµατα,ήτοπώςθαµπορούσανναγί-νουν.[...]Είναιµύθοςότιµπο-ρείκανείςναείναιουδέτερος,καιαυτοίπουφωνάζουνκαικαλούνγιαουδετερότητα,στηνπραγµατικότητα,µαςκαλούνκαιµαςφωνάζουνναµηνπει-ράξουµετοκαθεστώς,τηνισχύουσατάξηπραγµάτων.”(BillAyers,συνέντευξηστηνεφηµ.“Πολίτης”,28/06/09)Τοεκπαιδευτικόσύστηµακά-θεκράτους,µέσωτηςδοµήςκαιτουαναλυτικούπρογράµα-τος–“κρυφού”καιεπίσηµου-,εκφράζεικαιτίθεταιστηνυπη-ρεσίατωνεκάστοτεισχύουσωνπολιτικώνισορροπιώνκαιτωνπολιτικών-µετηνευρύτερηέν-νοια-στόχωνπουεπιβάλλουνκάθεφοράοιεσωτερικέςκαιοιδιεθνείςεξελίξεις.ΣτηνΚύπρο,ηεκπαίδευση,ηοποίαήτανανέκαθενχωριστή,καλούντανναεκφράσεικαιναυπηρετήσειτουςστόχουςκαιτους“πό-θους”τωνδύοκοινοτήτων,οιοποίοιήδηαπότιςαρχέςτηςβρετανικήςκυριαρχίαςήτανανταγωνιστικοί.Όσοναφοράστηνε/κκοινότητα,ηπαιδεία-υπότηνκηδεµονίατηςΕκκλη-σίας-ήδηαπότοτέλοςτηςοθωµανικήςκυριαρχίαςεξέ-φραζεκαιυπηρετούσετοιδε-ολόγηµατου“προαιώνιου”πό-θουτωνΕλλήνωντηςΚύπρουγιαένωσηµετην“µητέραπα-τρίδα”.Το1960,µετηνίδρυσητηςΚυπριακής∆ηµοκρατίας,η“Ένωση”αποκλείεταιµενωςπολιτικήλύση,όχιόµωςωςπο-λιτικήεπιδίωξη:οιπρώηνηγέ-τεςτηςΕ.Ο.Κ.Α.καλούνταιτώ-ρανασυµµετάσχουνσ΄ένακράτος,τοοποίοδενεπεδίω-ξανκαικάποιοιαπ'αυτούςδια-τηρούνένοπλες,παρακρατικέςοµάδεςµεστόχοτησυνέχισητου“αγώνα”,οοποίοςχάθηκεµετηνίδρυσητουανεξάρτητουκράτους.ΟπολιτικόςαρχηγόςτηςΕ.Ο.Κ.Α.καιθρησκευτικόςηγέτηςτηςε/κκοινότηταςείναιοπρόεδροςτουνέουκράτους.Ηελίττηςε/κκοινότηταςθε-ωρείτοκυπριακόκράτοςελ-ληνο–κυπριακό(κάτιπουγί-νεταιπράξηιδιαίτεραµετάτο1964)καιµεγάλοµέροςτηςεξακολουθείναείναιπροσκολ-ληµένοστηνιδέατης“Ένω-σης”.Έτσιηπροτου1960κα-τάστασηκληροδοτείταιστονέοκράτος:ηε/κπαιδείαεξακο-λουθείναείναιελληνοκεντρικήµειδεολογικόπροσανατολισµότην“Ένωση”καιγενικάπροω-θείταιηπλήρηςταύτισήτηςµετηνπαιδείατουελληνικούκρά-τους.Μάλιστακατάτηνπερίο-δοτηςΧούνταςπαρατηρείταιστηνΚύπροκλιµάκωσητηςπροσπάθειαςαποσιώπησηςκαικαταπίεσηςόποιαςφωνήςδια-φωνούσεµετηνταύτισητουε/κεκπαιδευτικούσυστήµατοςµετοελληνικό.ΟπρώτοςΥπουργόςΠαιδεί-ας,Κ.Σπυριδάκις,οοποίοςπροώθησεέντονααυτότονπροσανατολισµόστηνε/κπαι-δεία,δήλωνετο1969:“Πι-στεύωστηναναγκαιότητατουεθνικούπροσανατολισµούτηςπαιδείαςκαιστιςδιασυνδέσειςτηςµετηνπαιδείατηςΕλλά-δας.[...]ηΚυπριακήεκπαιδευ-τικήπολιτικήυπήρξεπάντοτεηεκπαιδευτικήπολιτικήτηςΕλ-λάδας,∆ενµπορώνασυµφω-νήσωότιπρέπεινααλλάξουµετηνεκπαιδευτικήµαςπολιτική,διότιαυτόθαήτανπλήγµαστηνεθνικήµαςπολιτικήγενι-κότερα.Σετελικήανάλυση,τιείναιαυτόπουµαςσυνδέειµετηνΕλλάδα;∆ενείναιτοκοινόαίµα,ηκοινήγλώσσα,ηκοινήκουλτούρα/παιδείακαι,µελ-λοντικά,µετάτηνΈνωση,κοινήζωή;Γιατίθέλουµεξεχωριστήπαιδεία;ΤιθαµαςαποµείνειστηδιασύνδεσήµαςµετηνΕλ-λάδα,ανεγκαταλειφθείοθε-σµόςτηςπαιδείαςκαιγενικό-τερατουπολιτισµούκαιτηςιστορικήςπαράδοσης;”(Persianis,1981,σελ.103)Το1974αποτελείορόσηµογιατηνοικονοµική,πολιτικήκαικοινωνικήζωήτουτόπουκαιδηµιουργούνταινέεςσυν-θήκεςκαιανάγκεςστιςοποίεςηεκπαίδευσηκαλείταινααντα-ποκριθεί.Oελληνικόςεθνικι-σµόςδέχεταιτοσοβαρότεροπλήγµαστηνιστορίατου,κα-θώςενταφιάζεταιτοαίτηµατηςΈνωσηςκαιοκυρίαρχοςεθνικιστικόςλόγοςαναγκάζεταιναοικοδοµηθείπάνωστηνπραγµατικότητατηςανεξαρ-τησίας.Έτσι,ηε/κπαιδείαεξα-κολουθείναείναιεθνικιστική,αλλάελληνοκυπροκεντρικήτώ-ρα,αφούκαλείταιναεξυπη-ρετήσειτονπρωταρχικόστόχοτηςε/κκοινότητας“∆ενξεχνώκαιαγωνίζοµαι”γιαναεπιτευ- χθείη“απελευθέρωσηαπότονβάρβαροΤούρκοεισβολέα”.Παράλληλαεπιχειρείταιµιασυ-νολικήµεταρρύθµισητουεκ-παιδευτικούσυστήµατοςυπότοντότεΥπουργόΠαιδείαςΧρ.Σοφιανό(1976-1980),µεστό- χοτην“εκδηµοκρατικοποίηση”καιτον“εκσυγχρονισµό”τηςΠαιδείας.Τοεγχείρηµααυτόπεριλάµβανεανάµεσασεάλλαπροτάσειςπουδιαφοροποιού-σαντοε/καπότοελληνικόσχολείοκαιµπορείεποµένωςναθεωρηθείωςµιαπροσπά-θειαπουσηµατοδοτείτηναπαρχήτηςαποδέσµευσηςτηςΚυπριακής∆ηµοκρατίαςαπότοκράτοςτηςΕλλάδας,όµωςδεναµφισβητείουσιαστικάτονεθνικισµόπουκαλλιεργείτοε/κσχολείο.ΗµεταρρύθµισητουΣοφιανούσυνάντησεαντιδρά-σειςκιοίδιοςαντικαταστάθηκελόγωτηςαντίδρασηςσυντηρη-τικώνκαιαντιδραστικώνπα-ραγόντων,οπαδώντηςαπόλυ-τηςταύτισηςτηςπαιδείαςτηςΚύπρουµ'εκείνητηςΕλλάδας. Έτσιτοε/κσχολείοπαρέµεινεπροσηλωµένοστηναντιδραστι-κήκαισυντηρητικήεθνικοθρη-σκευτικήιδεολογία,ακόµακαιόταν,αργότερα,τοελληνικόκράτοςεπιχείρησεναµεταρ-ρυθµίσειτοελληνικόεκπαιδευ-τικόσύστηµαµεστόχοµιαΝεο-ουµανιστικήπαιδείααπορρί-πτονταςτηστενήκλασική–ελ-ληνικήέννοιατηςανθρωπιστι-κήςπαιδείας,στηνοποίαεπέ-µενεµέχριπρόσφατατοε/κσχολείο.Ηέξαρσητουεθνικισµούπου χαρακτηρίζειτηδεκαετίατου1990(κρίσησταΊµια,δολοφο-νίατωνΙσαάκκαιΣολωµού,S-300,µεγάλεςαντικατοχικέςδιαδηλώσεις)σαφέστατααντα-νακλάταιστηνε/κεκπαίδευση,αλλάταυτόχρονατροφοδοτεί-ταικιαπ'αυτήν.Τηδεκαετίααυτήπαρατηρείταιµιαοπισθο- χώρησηστηδιαδικασίααπο-δέσµευσηςτουε/κσχολείουαπότοελληνικόκαιµιαµανιώ-δηςπροσήλωσησταελληνοχρι-στιανικάιδεώδη,ηοποίαεπι-τυγχάνεταικυρίωςµέσωτου“κρυφού”αναλυτικούπρο-γράµµατος.Τοε/κσχολείο,ιδι-αίτεραµεΥπουργόΠαιδείαςτηνΚλαίρηΑγγελίδου,επιχει-ρείταιναµετατραπείκαιπάλι,όπωςπριναπότο1974,σεένα χώροεθνικούκαιθρησκευτικούφρονηµατισµούµέσααπότηνπροώθησητου“ελληνοκεντρι-σµού”ωςεπίσηµουστόχου.Ηαπαρχήτηςδιαδικασίαςρήξηςµετονεθνικισµόκαιελ-ληνοκεντρισµόστηνε/κεκπαί-δευσηκαικοινότηταγενικότε-ραεντοπίζεταιστιςαρχέςτηςδεκαετίαςτου2000καιπιοσυγκεκριµένατο2003,ότανµεπρότασητουΥπουργούΠαι-δείαςΠεύκιουΓεωργιάδηεκ-πονείταιαπότηνΕπιτροπήΕκ-παιδευτικήςΜεταρρύθµισης(τηλεγόµενηεπιτροπήτων“ΕπτάΣοφών”)µιαολοκληρω-µένηµελέτηγιαολικήµεταρ-ρύθµισητουε/κεκπαιδευτικούσυστήµατος,ηοποίαπροτείνεισαφώς“τηναπάλειψητωνστε-νάεθνοκεντρικών,µονοπολιτι-σµικώνκαικατ'επέκτασηεθνι-κοδυιστικώνστοιχείων”απότοε/κεκπαιδευτικόσύστηµα(Έκ-θεσηΕπιτροπήςΕκπαιδευτικήςΜεταρρύθµισης,σελ.94).Ηφέρελπιςαυτήπροσπάθειασυ-νάδειµεταεπίσηςαισιόδοξαµηνύµαταπροόδουόσοναφο-ράστηνεπίλυσητουΚυπρια-κούλόγωτωνσυνοµιλιώνκαιτουανοίγµατοςτωνοδοφραγ-µάτων.Ωστόσοµεσολάβησετοδηµοψήφισµατου2004καιηστασιµότηταπουεπέφερεσ'ό,τιαφοράστηνεπίλυσητουΚυπριακού,αντανακλάταικαι
Χίλια, µύρια κύµατα...
ΤΗΣ
Ε
ΥΓΕΝΙΑΣ
Ν
ΙΚΗΦΟΡΟΥ
Leave a Comment