De schoone, lange zomerdagen waren uit. De laatste sloepten trage naar hun stille dood en dan hingen er
alleen nog wat wasems mist in vroege en late deemstering over 't land. De kranke zon kwam met den noen
even bovenpiepen, schreef een rondekring, een steenworp hooge maar, door de lucht om varings weer weg te
vallen onder d'eerde.

De regen zweepte en mijzelde gedurig, de wegen werden morsig en onbegaanbaar en overal stonden de
groene meerselkes overwaterd en de wilgen daarin half versmoord en moedernaakt. Dan plots steeg
ommelands de zwartigheid overal op en heerschte de oneindige nacht en de dood. De landlieden en herkenden
hunne wegen niet meer, zij bleven nu diepe in hunne huizen zonder iemand te zien, met een flauw besef: of er
bij den verren buurman nog iemand leefde. De daken dekten zwart en zwaar de [Pg 5]leemen wanden en
doken achter dichtgeslotene deuren en vensters, het schrale pinkje licht en 't warmend koolken vuur. De
vijzelende koude wilde overal binnen en de groote nacht gaf geen hope van uitkomst of van nakende
helderheid; de zonne was nu dood, voorgoed.

Doka lag wel en warm onder hare dekens alleen in den diepen polk achter 't berdelen beschot op de vaute en
ze dacht: hoe gelukkig de menschen die een goed bedde hebben en dekens als 't buiten onbermhertig wintert.
Er waarde in heur hoofd een konkelfoezige wereld van oude zomerdroomen uit den goeden tijd van uitgaande
gouden dagen, met de warmte van den laten avond in de lucht, zonder ziekelijkheid en pijn van stijve leden of
kwellende verkoudheid en lastigen asemgang, in de blijde angstkrasseling van het rijke zamelwerk der late
vruchten op 't veld en al 't genoegelijke van 't gewonnen goed daarbij om lange van te leven in den dooden
tijd. Maar daar keek almedeen de koe, de groote, witte koe te midden in dien droomwinkel en een angstgevoel
dreef al die goede warmte weg, zoodat Doka wakker en in de droevige werkelijkheid van haar oud, arm lijf,
weer terecht kwam. Heur herte klopte om de benieuwdheid van eene langverwachte uitkomst met de
duidelijkheid nu in die donkerte om haar, van den winter en den langen tijd sedert al die goede zomerdingen,
[Pg 6]die ze even in het droombedrog nog loopend en bestaande dacht.

Ghielen zat daar eenig in den stal, koude te lijden, de oude, karbintige Ghielen! Wie had er ook gemeend dat
het zoo jammerlijk vreemd met die koe zou afloopen? In de eerste maanden van de dracht was 't een gerust en
gestadig aftellen van den tijd, met goede verwachting van een gezond kalf, een zekere uitkomst die op den
gestelden dag zou gebeuren, zoo zeker als de zonne die 's morgens rijst en zonder falen 's avonds ondergaat.
Maar die tijd was nu lang voorbij—negen trage maanden wachten en die langverbeide dag was een leepe
teleurstelling geweest en de dagen daarna een wrevel die overging, hoe langer hoe meer, in angstverwachting
omdat het achterstallig kalf niet kwam. Daarna waren de dagen gekeerd, en godweet hoeveel weken daarbij,
zonder verandering, altijd met die belofte, maar zonder uitkomst en met steigende bejaagdheid en zotte
verbazing verliep de tijd nu verder, onmeedoogend en de koe bleef daar roerloos, onveranderlijk, als een
betooverd wonder, met 't kalf in heur dikspannenden balg, zóó dat men 't tasten kon. Elken nieuwen dag
groeide in ongeduld en nu dat zoo lange leed, gedeeg het ongeduld tot gestadige spijt die teisterde als een
gedurige wroeging, met de onzekere hoop toch van een voordeeligen uitval.

bij de koe in den stal zijn. Misschien was de koe in nood en Ghielen in slape! en die ingebeelde gebeurtenis plaagde de oude vrouw nu met angst en met vleienden troost in den dikken nacht die alle leven en geruchte besloten hield.

Met eene beweging van hare handen voelde Doka ineens al het leed van haar oud lijf en de stremheid door 't lange liggen; heur asem begon te piepen en te trekken door haar droge keel in lastig reutelen. Ze rechtte zich haastig op, zat met de kin over de opgetrokken knieën, de handen om de schenen genepen en dan barst het uit in hoesten, scheurend bij vlagen en snikkend, zoo droog en schor dat heel haar lijf doorruttelde en beefde om te bersten. Zij wachtte halend om den asemgang die achterwege bleef, diep met iets in de keel dat kittelde er niet schuiven wilde;ze stootte daaraan en kuchte en bleef hijgend met luid meumelend zuchten, afgejaagd als iemand in stervensnood.

De zwarte nacht hing vol de kamer en niets of geen geruchte buiten van komenden dag of leven. Daar voelde
het wijf de koude langs haren rug neervallen en den top van haren neus betintelen. Dan wierp ze 't deksel af en
tord uit het warm bed in de koude. Hare handen zochten tastend naar kleeren en haastig band en vestte zij
rokken en lijven aan en stroopte wollene kousen om hare beenen die bibberden. Donkerling, bij den tast
strompelde zij achterwaards de vautesteiger af; zij zocht daar beneden om kloefen en klopte voort over den
vloer naar de plaats waar ze wist het vuurslag te vinden. Onzeker tikte de kei, nog eens en de sparken
sprongen lichtend op den baanst; daar ving het vuur dat zij aanblies met haar piepasem en welhaast lonkte het
lampwiekje, nieuwgeboren schemerend in de koud-ijle nachtkeuken. De dingen stonden er zwaar, vast
herkennelijk in gewonen stand en doening, even als gisteren en voor langen tijd.

Doka heur hoofd subbelde onder 't lampken dat aan den zolderbalk nog wiegelde en ze steunde nu met de
magere armen heur oud lijf op de tafel om den asem die altijd lastig boven kwam. Achterna voelde zij zich in
gang komen stillekes beter en veerdig om voort te doen. Ze ontstak de lanteern, bond een dikken neusdoek om
het hoofd en ze ging de zware grendels openschuiven aan de deur. De klink flikte en de hengsels kriepten. Een
gruwelijk koude tocht stroomde door d' opening binnen. Doka boog het hoofd, stak hare hand onder den
borstdoek en neep in d'andere de lanteernhaak en als de deur achter haar was toegevallen, subbelde zij voort in
't donker. Heere-God, de felle wintervorst had weer al de waterzabbering bekorst en bevroren! Het wijf heur
eerzelende voeten stonden onvast op het glibberig plankier en ze doezelde waaghoudend met de handen op
goed geluk voort, voetje voor voetje schorend en slepend langs[Pg 7] den muur. Ze vocht om een geweldige
hoestbui in te houden, bleef wat staan tot het beterde en dan weer voort, naar den koestal. Eer de klink te
lichten dubde zij nog met de verwachting van het voorval,ze luisterde een wijle, maar 't bleef daar binnen al
zoo doodstil dat ze 't maar weer opgaf en grimmig de deur openwroette. Ze hief zoo gauw haar licht in de
hoogte dat een schemering rondwierp in den warmen smoordamp en wat verkraakte stroopijlen en een
glimmende slietrand te zien lieten,achter de witte ruglijn van de liggende koe bleef het al donker en
gedoken.

Belle draaide gedoezig den goeden kop, sloeg met den steert en blies luide den warmen adem uit de
neusgaten. Doka tord dieper en liet de lanteern zinken om Ghielen te vinden. 't Schemerde entwat in den
ledigen sliet; de man lag als een vormelooze, zwarte fakel, zijne oude muts hing over de schouders
voorwaards tusschen de opgetrokken knieën en de armen daarrond gekruist; Ghielen lag lijk lange dood en
zonder hoofd ineengezonken, moe van waken bij dat groot achterlijf van de koe dat wit vlekte nu met den
steert die rustig rondkwispelde. Ghielen zijn mutse hief. Hij roerde wat aan zijne beenen en rechtte het hoofd
als Doka weer begon te hoesten en uit zijn kleine zwartstriepte pinkers zag hij haar staan schudderen met de
lanteern die ging uit hare handen vallen. Maar in zijn eerste gewaarworden[Pg 8] lonkte hij over den schouder
naar den witten hoop nevens zich en als het daar allemaal nog was zooals gister, kreeg hij goeste om stil in
zijnen polk te blijven liggen en voort te soezen. Daar kwam ook eene hoestbui in zijne keel kittelen; hij rekte
den mond open en bij elken ademsnok kwam zijne tong naar buiten in een goleken opgedraaid en snorkte
weer binnen;zijn rug schudde en zijne handen tastten onduidelijk rond om hulpe. De tranen rolden hem
over de wangen en de slijmdraden sponnen uit zijnen mond en leekten over zijne oude broekspijpen.

Doka had de lanteern ievers aan de balke gehangen en zij ook stond nu te midden den stal met de handen op
de knieën gestopen, te hoesten. De koe met den kop gedoken in den donker van 't sliet, meumelde stil en
steende en ze sloeg harder met den steert tegen den houten weeg.

Ghielen en Doka hoestten en kuchten en braakscheurden om te meer naar hun asem die trage opreutelde, en ze
bliezen en haalden om die belemmering weg te krijgen, stootten en spouwden het rekspeeksel dat uit hunne
opene lippen met de tranen uit hunne leepe oogen neerdrupte. Als hij bekomen was klaverde Ghielen moeilijk
recht op de beenen, zuchtte en ging met de lanteern lichten bij de koe, omhoog, rechts en links; hij betastte ze
in de lanken, dreelde haar over de ruggegraat en hing de lanteern weer aan den haak. Hij grommelde
binnensmonds en geeuwde en trappelde[Pg 9] rond wankelwillig en drentelend terbinst Doka het stroo
effenschudde en zich neerliet in den polk dien Ghielen gewarmd had. Ze knoterden nog wat ondereen zonder
dat ze malkanders woorden verstonden; Doka was reeds luide aan 't snorken en Ghielen blies de lanteern uit
en tastte naar de deur en vertrok in 't donker.

Hier was 't een zaligheid voor zijne leden die stijf en strem waren van zitten in den stal. Hij draaide en keerde
van welligheid onder 't deksel, trok de muts dieper over de ooren, en zijn hoofd in den polk, knufte twee, drie
keers en zuchtte om de deugd. Buiten was 't zoo koud, maar hier werd heel de wereld vergeten. Spijtig was hij
toch wel om Doka die nu alleen in den stal moest zitten. Dat was vervelend met die koe, dat waken al weken
lang en loopen bij nachte van huis naar den stal,... dat ze dan nog kalfde al 't andere ware niets en gewone
werk. Wat was het al lang dat ze samen niet waren slapen gegaan! Hij mijmerde nog wat op de doening rond
en daar kwamen veel dingen tegelijk in zijnen kop en rond hem in de kamer staan, maar[Pg 10] dat vervaagde
allengs, alles liep uiteen, zijn adem ging rustig en overal nu was de lange nacht weer herbegonnen met een
geruste zekerheid van ongestoorden slaap. De koe, de koe alleen waarde nog rond door zijne gedachten: ze
stond daar, even een vreemde onnatuurlijkheid, groot gedrochtelijk, onwetend van heur eigen, koppige
geslotenheid. En Ghielen zag zichzelf daarbij met Doka als twee magere, houtene sukkelaars, te wachten lijk
zot naar een ding dat niet bestond.

Ze zal wel betooverd zijn, dacht Ghielen, en hij zocht toveral naar redens: of er iemand in den stal was
gekomen die een kwade hand kon leggen. Daarom hadden zij in 't stille, gewijde palm boven de deur gestoken
en een Antonius-koek in 't sliet gehangen, wasdruppels van gewijde keers in de koe heur drinken laten leken
en dan met nieuwe hoop gewacht in gelatene berusting. Honderd keeren daags waren zij in den duik gaan
kijken, beurtelings of samen om te zien naar verandering. Ze spraken met welgevallen over 't verdikken van
den uier en 't opengaan der heupbeenderen, maar bij hun eigen geloofden zij toch niet wat ze zegden.

't Kalf kwam niet en de witte, schoone, atige veerze stond daar welgedaan te muffelen, gezapig den langen
dag door of lag en keerde den kop en beurelde lankmoedig. De witte veerze, de schoonste van de streek, waar
Ghielen zoo fier op was, de schoone, schoone koe stond daar vol,[Pg 11] met wijd gespannen balg, maar ze
wilde niet kalven.

In zijnen droom liep de boer een tijd vooruit: den langen winter beulden zij elken nacht wakend zonder
uitkomst met vrees voor dien betooverden stal, daarin de koe staan bleef als een steenen wanbeeld, met dat
levenloos kalf dat ze niet ontbinden wilde, in haar lijf. Overal zocht Ghielen naar middelen om van dien
kwaden last ontdaan te geraken, hoe 't beest kwijt en uit den stal gesleept.Verkoopen! Een volle koe
verkoopen, een drachtige koe! dat ging eerst als een onuitdenkbare onmogelijkheid door zijnen kop en daarna
liep zijne bewustheid als water uiteen en hij droomde van heel andere dingen. Later verwonderde het hem zijn
vader en Klette, die al lang dood waren, op 't hof te zien komen en rondloopen bij de koe die nu kalvend was.