Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
5Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
MBI ROMANIN “E PENGUARA” TË ISMAIL KADARESË

MBI ROMANIN “E PENGUARA” TË ISMAIL KADARESË

Ratings: (0)|Views: 827|Likes:
Published by Ndue
MBI ROMANIN “E PENGUARA” TË ISMAIL KADARESË

Trajtat e rrëfimit orfik

Ndue Ukaj

Romani ”E penguara- Requiem për Linda B” (Onufri, Tiranë, 2009) i Ismail Kadaresë, është një rrëfim thellësish orfik, i stilit kadarean, i cili tematizon, ashtu sikurse në shumë romane të tij, jetën në diktaturë, duke e perceptuar atë nga shumë aspekte, si jetë e penguar, deri në rrafshet më të larta tragjike, atëherë kur bëhet absurd letrar, karakteristika këto të strukturës tekstore të këtij romani, që shpërfaqen në dimensionet semantike, por edhe në ato estetiko-letrare. Për dallim nga romani i fundit “Darka e gabuar”, ku autori kontekstualizon diktaturën në planin historik dhe me nuanca të fuqishme historiko-politike, tek ky roman ai përqendrohet thellësisht te njeriu, te ai i thjeshti që personifikohet nëpërmes personazhes Linda B, pastaj nëpërmjet artistit e dramaturgut Rudian Stefa dhe sigurimsave të shtetit, njerëzve të komitetit dhe partisë, në mes të cilëve hyjnë funksionalisht edhe figura të tjera, si Migena, etj. Ky trekëndësh letrar flet për tre dimensionet fundamentale të kësaj proze, tragjiken që prek çdo njeri, në forma e variante të ndryshme brenda një shteti të tërë, kupola e së cilës është partia si pengesë për jetë të lirë. E penguara, nuk është vetëm një metaforë për vajzën Linda B, por edhe një prototip letrar i trishtë i makthit që shkaktonte diktatura, përmasat e së cilës tejkalojnë shumëfish dimensionin psikologjik të një vajze të penguar tmerrësisht. Mirëpo, ndryshe nga romanet e tjera të këtij autori, në këtë prozë ndjehet thellë një dhembshuri e pashembullt për Lindën B, ndërkohë që aty gulçon një trishtim i pazakontë, i cili ecën paralelisht me shpërthimet e dramaturgut dhe shkrimtarit Rudian Stefa, në rrugën e një ekspedite, nëpër ferrin e trishtueshëm të diktaturës që shëmbëllen me ferrin dantian, për të takuar vajzën Linda B, të cilën, Rudiani, tamam si Orfeu e dashuron vetëm pas vdekjes së saj, sepse fati ishte më se tragjik dhe vajzën e pengonte që ai kurrë të mos mund të arrinte ta kuptonte këtë për së gjalli. Pikërisht këtë subjekt tragjik, autori do ta përjetësojë në shkrimin artistik, mjeshtërisht, përmes një rrëfimi dramatik, ku narratori i gjithëdijshëm flet për personazhet e shumtë të kësaj drame njerëzore, qoftë kur sekuencat janë implicite, përmes funksionalizimit të mitit për Orfeun, qoftë kur janë eksplicite dhe përshkruhet drama e Rudianit, qysh nga momenti kur thirret në hetime dhe mëson për vetëvrasjen e Lindës B. Në këtë roman, një sinjifikativ të fuqishëm e determinues, autori na jep qysh në titull, përmes të cilit motivon intencën e romanit, ndërkaq titulli është një figurë çelës, përmes së cilës hyhet në boshtin e fabulës tragjike, të një romani që konstruktohet nga pengesa ekzistenciale, që i vihen në jetë, vajzës së internuar Linda B, mungesës së lirisë së saj, pengesës për të jetuar e lirë, për të dashuruar dhe për të jetuar në kryeqytet, nga shteti diktator. E penguara, kësisoj bëhet shenjë dhe shënjues i tekstulitetit të kësaj proze. Ky roman, me një narrativitet të fuqishëm, është një metaforë për fatin tragjik të një heroine, e cila hyn fuqishëm në piedestalin e personazheve model në kulturën letrare shqipe, por edhe botërore, ngase arti letrar kadarean, është pjesë e kulturës botërore dhe komunikon fuqishëm me të. Për Lindën B, për këtë personazh thellësisht tragjik, në roman flitet vetëm përmes personazheve të tjerë, shkrimtarit e dramaturgut Rudian Stefa, të dashurës së tij Migenës dhe sigurimit të shtetit, i cili në mënyrën ma të pacipët, merret me vetëvrasjen e saj, duke e hulumtuar në shumë shkallë e dimensione, implikimet e së cilës fusin në lojë dramaturgun Rudian Stefa, të cilin vajza e dashuronte pa dijeninë e tij. Ndërkohë që kjo dashuri ishte rritur sidomos pas librit që ajo kishte marrë me nënshkrim të autorit, nëpërmjet vajzës Migena, e cila në roman është e dashura e Rudianit, por edhe pika e ndërlidhjes së dashurisë mes dramaturgut dhe vajzës së vetëvrarë.
Për të krijuar m
MBI ROMANIN “E PENGUARA” TË ISMAIL KADARESË

Trajtat e rrëfimit orfik

Ndue Ukaj

Romani ”E penguara- Requiem për Linda B” (Onufri, Tiranë, 2009) i Ismail Kadaresë, është një rrëfim thellësish orfik, i stilit kadarean, i cili tematizon, ashtu sikurse në shumë romane të tij, jetën në diktaturë, duke e perceptuar atë nga shumë aspekte, si jetë e penguar, deri në rrafshet më të larta tragjike, atëherë kur bëhet absurd letrar, karakteristika këto të strukturës tekstore të këtij romani, që shpërfaqen në dimensionet semantike, por edhe në ato estetiko-letrare. Për dallim nga romani i fundit “Darka e gabuar”, ku autori kontekstualizon diktaturën në planin historik dhe me nuanca të fuqishme historiko-politike, tek ky roman ai përqendrohet thellësisht te njeriu, te ai i thjeshti që personifikohet nëpërmes personazhes Linda B, pastaj nëpërmjet artistit e dramaturgut Rudian Stefa dhe sigurimsave të shtetit, njerëzve të komitetit dhe partisë, në mes të cilëve hyjnë funksionalisht edhe figura të tjera, si Migena, etj. Ky trekëndësh letrar flet për tre dimensionet fundamentale të kësaj proze, tragjiken që prek çdo njeri, në forma e variante të ndryshme brenda një shteti të tërë, kupola e së cilës është partia si pengesë për jetë të lirë. E penguara, nuk është vetëm një metaforë për vajzën Linda B, por edhe një prototip letrar i trishtë i makthit që shkaktonte diktatura, përmasat e së cilës tejkalojnë shumëfish dimensionin psikologjik të një vajze të penguar tmerrësisht. Mirëpo, ndryshe nga romanet e tjera të këtij autori, në këtë prozë ndjehet thellë një dhembshuri e pashembullt për Lindën B, ndërkohë që aty gulçon një trishtim i pazakontë, i cili ecën paralelisht me shpërthimet e dramaturgut dhe shkrimtarit Rudian Stefa, në rrugën e një ekspedite, nëpër ferrin e trishtueshëm të diktaturës që shëmbëllen me ferrin dantian, për të takuar vajzën Linda B, të cilën, Rudiani, tamam si Orfeu e dashuron vetëm pas vdekjes së saj, sepse fati ishte më se tragjik dhe vajzën e pengonte që ai kurrë të mos mund të arrinte ta kuptonte këtë për së gjalli. Pikërisht këtë subjekt tragjik, autori do ta përjetësojë në shkrimin artistik, mjeshtërisht, përmes një rrëfimi dramatik, ku narratori i gjithëdijshëm flet për personazhet e shumtë të kësaj drame njerëzore, qoftë kur sekuencat janë implicite, përmes funksionalizimit të mitit për Orfeun, qoftë kur janë eksplicite dhe përshkruhet drama e Rudianit, qysh nga momenti kur thirret në hetime dhe mëson për vetëvrasjen e Lindës B. Në këtë roman, një sinjifikativ të fuqishëm e determinues, autori na jep qysh në titull, përmes të cilit motivon intencën e romanit, ndërkaq titulli është një figurë çelës, përmes së cilës hyhet në boshtin e fabulës tragjike, të një romani që konstruktohet nga pengesa ekzistenciale, që i vihen në jetë, vajzës së internuar Linda B, mungesës së lirisë së saj, pengesës për të jetuar e lirë, për të dashuruar dhe për të jetuar në kryeqytet, nga shteti diktator. E penguara, kësisoj bëhet shenjë dhe shënjues i tekstulitetit të kësaj proze. Ky roman, me një narrativitet të fuqishëm, është një metaforë për fatin tragjik të një heroine, e cila hyn fuqishëm në piedestalin e personazheve model në kulturën letrare shqipe, por edhe botërore, ngase arti letrar kadarean, është pjesë e kulturës botërore dhe komunikon fuqishëm me të. Për Lindën B, për këtë personazh thellësisht tragjik, në roman flitet vetëm përmes personazheve të tjerë, shkrimtarit e dramaturgut Rudian Stefa, të dashurës së tij Migenës dhe sigurimit të shtetit, i cili në mënyrën ma të pacipët, merret me vetëvrasjen e saj, duke e hulumtuar në shumë shkallë e dimensione, implikimet e së cilës fusin në lojë dramaturgun Rudian Stefa, të cilin vajza e dashuronte pa dijeninë e tij. Ndërkohë që kjo dashuri ishte rritur sidomos pas librit që ajo kishte marrë me nënshkrim të autorit, nëpërmjet vajzës Migena, e cila në roman është e dashura e Rudianit, por edhe pika e ndërlidhjes së dashurisë mes dramaturgut dhe vajzës së vetëvrarë.
Për të krijuar m

More info:

Published by: Ndue on Dec 13, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

 
MBI ROMANIN “E PENGUARA” TË ISMAIL KADARESËTrajtat e rrëfimit orfik  Ndue UkajRomani ”E penguara- Requiem për Linda B” (Onufri, Tiranë, 2009) iIsmail Kadaresë, është një rrëfim thellësish orfik, i stilit kadarean, icili tematizon, ashtu sikurse në shumë romane të tij, jetën në diktaturë,duke e perceptuar atë nga shumë aspekte, si jetë e penguar, deri nërrafshet më të larta tragjike, atëherë kur bëhet absurd letrar,karakteristika këto të strukturës tekstore të këtij romani, që shpërfaqennë dimensionet semantike, por edhe në ato estetiko-letrare. Për dallimnga romani i fundit “Darka e gabuar”, ku autori kontekstualizondiktaturën në planin historik dhe me nuanca të fuqishme historiko- politike, tek ky roman ai përqendrohet thellësisht te njeriu, te ai ithjeshti që personifikohet nëpërmes personazhes Linda B, pastajnëpërmjet artistit e dramaturgut Rudian Stefa dhe sigurimsave tështetit, njerëzve të komitetit dhe partisë, në mes të cilëve hyjnëfunksionalisht edhe figura të tjera, si Migena, etj. Ky trekëndësh letrar flet për tre dimensionet fundamentale të kësaj proze, tragjiken që prek çdo njeri, në forma e variante të ndryshme brenda një shteti të tërë,kupola e së cilës është partia si pengesë për jetë të lirë. E penguara,nuk është vetëm një metaforë për vajzën Linda B, por edhe një prototip letrar i trishtë i makthit që shkaktonte diktatura, përmasat e cilës tejkalojnë shumëfish dimensionin psikologjik të një vajze të penguar tmerrësisht. Mirëpo, ndryshe nga romanet e tjera të këtijautori, në këtë prozë ndjehet thellë një dhembshuri e pashembullt për Lindën B, ndërkohë që aty gulçon një trishtim i pazakontë, i cili ecën paralelisht me shpërthimet e dramaturgut dhe shkrimtarit RudianStefa, në rrugën e një ekspedite, nëpër ferrin e trishtueshëm tëdiktaturës që shëmbëllen me ferrin dantian, për të takuar vajzën LindaB, të cilën, Rudiani, tamam si Orfeu e dashuron vetëm pas vdekjes sësaj, sepse fati ishte më se tragjik dhe vajzën e pengonte që ai kurrë tëmos mund të arrinte ta kuptonte këtë për së gjalli. Pikërisht këtësubjekt tragjik, autori do ta përjetësojë në shkrimin artistik,mjeshtërisht, përmes një rrëfimi dramatik, ku narratori i gjithëdijshëmflet për personazhet e shumtë të kësaj drame njerëzore, qoftë kur sekuencat janë implicite, përmes funksionalizimit të mitit për Orfeun,
 
qoftë kur janë eksplicite dhe përshkruhet drama e Rudianit, qysh ngamomenti kur thirret në hetime dhe mëson për vetëvrasjen e Lindës B. Në këtë roman, një sinjifikativ të fuqishëm e determinues, autori na jep qysh në titull, përmes të cilit motivon intencën e romanit, ndërkaqtitulli është një figurë çelës, përmes së cilës hyhet në boshtin e fabulëstragjike, të një romani që konstruktohet nga pengesa ekzistenciale, që ivihen në jetë, vajzës së internuar Linda B, mungesës së lirisë së saj, pengesës për të jetuar e lirë, për të dashuruar dhe për të jetuar nëkryeqytet, nga shteti diktator. E penguara, kësisoj bëhet shenjë dheshënjues i tekstulitetit të kësaj proze. Ky roman, me një narrativitet tëfuqishëm, është një metaforë për fatin tragjik të një heroine, e cila hynfuqishëm në piedestalin e personazheve model në kulturën letrareshqipe, por edhe botërore, ngase arti letrar kadarean, është pjesë ekulturës botërore dhe komunikon fuqishëm me të. Për Lindën B, për këtë personazh thellësisht tragjik, në roman flitet vetëm përmes personazheve të tjerë, shkrimtarit e dramaturgut Rudian Stefa, tëdashurës së tij Migenës dhe sigurimit të shtetit, i cili në mënyrën ma të pacipët, merret me vetëvrasjen e saj, duke e hulumtuar në shumëshkallë e dimensione, implikimet e së cilës fusin në lojë dramaturgunRudian Stefa, të cilin vajza e dashuronte pa dijeninë e tij. Ndërkohë qëkjo dashuri ishte rritur sidomos pas librit që ajo kishte marrë menënshkrim të autorit, nëpërmjet vajzës Migena, e cila në roman është edashura e Rudianit, por edhe pika e ndërlidhjes së dashurisë mesdramaturgut dhe vajzës së vetëvrarë.Për të krijuar mundësi të vizitojë kryeqytetin, apo për të sfiduar shtetin, Linda B shpik kancerin, mirëpo kur kupton se nuk ishte esëmurë, bën vetëvrasje. Nga këtu, kemi sekuenca të fuqishmenarrative, ku me depërtime të thella psikologjike e artistike, përshkruhen përjetimet e Rudianit dhe evokohet dashuria që Linda Bushqente për të, njëherë përmes Migenës, pastaj përmes shëmbëllimitme mitin për Orfeun dhe implikimit të Euridikës, si kujtesëmitologjike në tekst. Mirëpo, Kadare si një mjeshtër i jashtëzakonshëm i rrëfimit, zhbiron nëpër kohë dhe fatin e saj ekontekstualizon nëpërmjet funksionalizimit mjeshtëror të mitit për Orfeun dhe trajtesën universale të tij. Shëmbëllimi letrar mes Rudianitdhe Orfeut shpërfaqet në mënyrë eksplicite, ndërkaq Euridika dheLinda B bëhen shëmbëllim i tragjikes së dashurisë së përjetësuar pasvdekjes. Ky raport interletrar mes dimensionit mitologjik dhe psikologjik, e sforcon prozën, ndërsa dimensionet e saj bëhen trajta të
 
fuqishme universale, ku diskursi shumëdimensional bëhet model i një proze thellësisht psikologjike. Ky shtresëzim i tekstit si kontekst dheintertekst letrar, e bën këtë roman prozë universale, një dhimbjetragjike që dridhmon lexuesin, me intencën sublime, e cila, duke qenënjë requiem për një vajzë të penguar, bëhet shënjues i fuqishëm i njëkohe të tërë, duke rrëfyer me funksionalitet absurdin e kësaj kohe dhe përmasat dramatike e tragjike të saj. Mbase, duke kërkuar komponentin esencial të letërsisë, edukimin si mision dhe katharsisinsi qellim, autori përmes këtij romani sikundër motivon domosdonë enjë riminshence për fatin e tmerrshëm të vajzave shqiptare në kohën barbare të diktaturës, absurdet e së cilës tejkalojnë përmasat eçoroditjeve dhe hyjnë në kufijtë e plotë të antihumanës, me të cilënKadare ironizon fuqishëm dhe të cilin fat e stigmatizon pa mëshirë.Duke evokuar nëpërmes një diskursi thellësisht tragjik jetën e njeriuttë zakonshëm, të resë së internuar, autori sforcon fuqishëm filozofinëe demaskimit dhe çjerrjes së përhershme maskës së diktaturësantihumane, nën substratin e të cilit subjekt, enden perceptimetshumëdimensionale të autorit për fatin e artistit, shkrimtarit, politikanit e njeriut shqiptar nën diktaturën e tmerrshme të Shqipërisëkomuniste.Duke ndërtuar me sekuenca të fuqishme narrative fatin tragjik të personazhes Linda B, përmes një diskursi që sintetizon dhembshurinë,mallin, tragjiken, dashurinë për të penguarën apo të penguarat einternuara, Kadare rifunksionalizon me një përmasë krejtësishtorigjinale arketipin tragjik të letërsisë, atë arketip ontologjik qëshëmbëllimet e së cilës lirshëm mund të krahasohen me letërsitë emëdha dhe kolosët e saj, si Dante, Shekspiri, Kafka etj.E penguar Linda B, që është personazh shkak dhe pasojë i romanit, nëtekstin letrar bëhet simbiozë e fuqishme e vajzës së pasionuar për jetëne dashurinë, mirëpo së cilës i mohohet ajo, për arsyeje të pakuptimtadhe në mënyrën më barbare, më të trishtuar, me absurde. Tragjikjaështë më e thellë, për arsyen më të thjeshtë, ngase ajo asnjëherë nuk eka njohur lirinë, madje as një ditë. Për këtë shpik edhe kancerin, për tëgjetur një moment lirie, mirëpo asgjë nuk e tjetërson jetën e saj, derinë momentin kur ajo i jep fund jetës. Ky fund i dhimbshëm, funebër,është preteksti për të filluar një fushatë e pashembullt e gjurmimit,hulumtimit të jetës së saj, si dhe ndërlidhjes që ka ajo me dramaturgunRudian Stefa, i cili, edhe ashtu në sytë e pushtetit nuk shikohej mirë, për shkak të një dramë që gjykohej në parti.

Activity (5)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Ajo Goca liked this
urimdoci liked this
aimilius liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->