Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
14Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
İmadeddin Nesimi

İmadeddin Nesimi

Ratings: (0)|Views: 11,036|Likes:
Published by Mehmet Kayasar KAYA
Azerbaycan Eski Türk Edebiyatı
Azerbaycan Eski Türk Edebiyatı

More info:

Published by: Mehmet Kayasar KAYA on Dec 14, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/04/2012

pdf

text

original

 
 
İ
madeddin Nesimî 
(1369- Halep, 1417)
 
Büyük Azerî
ş
airi
İ
madeddin Nesimî, 1369 y
ı
-l
ı
nda do
ğ
mu
ş
tur. Nesimî, mükemmel bir tahsilgörmü
ş
, "Seyyid", "Hüseyin" ve "Nesimî" mah-laslar 
ı
yla
ş
iirler yazm
ı
ş
t
ı
r. Nesimî'nin eserlerindeBursa, Tebriz vs.
ş
ehirlerinin adlar 
ı
s
ı
kça an
ı
l
ı
r.
 
 Nesimî'nin ya
ş
ad
ı
ğ
ı
ça
ğ
da Emir Timur ileTohtam
ı
ş
Azerbaycan'
ı
alm
ı
ş
ve Miran
ş
ah buradahakimiyet sürmü
ş
tür. Bu ça
ğ
larda Azerbaycan'daHurufîlik hareketi geni
ş
ölçüde yayg
ı
nla
ş
m
ı
ş
t
ı
r. Butarikat
ı
n kurucusu Fazlullah Naimi (1340-1394),Miran
ş
ah taraf 
ı
ndan yakalanarak Elince Kalesi ya-n
ı
nda feci bir 
ş
ekilde öldürülmü
ş
tür.
 
 Nesimî, üstad
ı
olan Naimi'den Hurufîli
ğ
i ö
ğ
-rendikten ve kabul ettikten sonra bu tarikat u
ğ
-runda mücadele etmi
ş
, hatta mahlas
ı
n
ı
bile üs-tad
ı
n
ı
n mahlas
ı
ndan alm
ı
ş
t
ı
r. Bütün Hurufîler gibi Nesimî de takip edilmi
ş
ve 1417 y
ı
l
ı
nda Halep'tederisi yüzülerek öldürülmü
ş
tür.
 
 Nesimî, Azerbaycan edebiyat tarihinde felsefî
ş
iirin temelini atm
ı
ş
; güzel ve mükemmel eserlerin
 
sanatkâr 
ı
olarak büyük 
ş
öhret bulmu
ş
tur. Onun
ş
iirlerinde tasavvufî ve Hurufîli
ğ
e ait fikirler,zaman
ı
n hakim ideolojisine kar 
ş
ı
yöneltilmi
ş
tir.Allah-insan fikrini ileri süren
ş
airin bütün eserleri,insan hakk 
ı
nda yaz
ı
lm
ı
ş
 
ş
iirlerden ibarettir. Nesimî, insan
ı
Tanr 
ı
la
ş
t
ı
rarak veya Tanr 
ı
'y
ı
in-sanla
ş
t
ı
rarak Ortaça
ğ
hayat
ı
n
ı
n be
ş
erî ili
ş
kilerinekar 
ş
ı
gelmekteydi. "Kâmil insan" a derin sevgi bes-leyerek onu ilâhile
ş
tiriyordu. Cisim ve can sahibiolan insan
ı
n dünya ve kainata s
ı
ğ
mamas
ı
n
ı
, onunaklî ve manevî büyüklü
ğ
ünde görüyordu.
 
 Nesimî'nin dünyevî ve gerçek konular 
ı
i
ş
leyeneserleri de vard
ı
r. Bu tarzda yazd
ı
ğ
ı
 
ş
iirlerinde te-rennüm etti
ğ
i duygular ve dü
ş
ünceler, samimî vehayatîdir.
 
Büyük 
ş
airin ölümsüz sanat
ı
, Azerbaycan hal-
ı
n
ı
n sanat ve kültür tarihinde yeni bir dü
ş
üncetarz
ı
n
ı
n ifadesidir. O'nun felsefî fikir ve yüksek sanat örne
ğ
i olan
ş
iirleri, Yak 
ı
n ve Ortado
ğ
u ül-kelerinin
ş
iirinde de bir uyan
ı
ş
a vesile olmu
ş
tur.
 
Qazeller
 
Derd ü qem ile yand
ı
könül, yâr bulunmaz,Çox dâr ü diyar istedi, deyyâr bulunmaz.
 
Gönül, dert ve gamla yand
ı
; derdimi giderip ga-m
ı
m
ı
payla
ş
acak bir sevgili bulunmaz. Çok yer ve ülke ara
ş
t
ı
rd
ı
, dert yan
ı
 p üzüntüsünü azal-tacak bir ki
ş
i bulunmaz.
 
Yârem deyici çoxdurur, amma beheqîqet,Fürset gelicek, yâr ü vefâdâr bulunmaz.
 
"Ben yârinim" diyen çok olsa da gerçekte yeri ge-lince vefal
ı
yâr bulunmaz.
 
 
 
Adet budurur kim, dili dildâre vererler,Dil getdi elimizden, dildâr bulunmaz.
 
 Nece ki
ş
iler de'vi-yi
İ
slam edir, ammaTek arada bir xaç ile zünnâr bulunmaz.
 
Her bîhüner insaf 
ı
yox u
ş
mensebi tutdu,Sâhib-hünere menseb ü idrar bulunmaz.
 
Her ki
ş
ide bir cübbe vü destâr olur, amma.Min ba
ş
ta biri lâyiq-i destâr bulunmaz.
 
Çün çerx-i felek câhül ü nadan sever oldu,Bes lâcerem u
ş
fezle xirîdâr bulunmaz.
 
Terrar ger aparsa qamu rexti revad
ı
r,Çün qefilede bir ki
ş
i bîdâr bulunmaz.
 
Xelqin emeli azd
ı
, könül y
ı
x
ı
c
ı
ökü
ş
,Bir xeste könül yap
ı
c
ı
me'mâr bulunmaz.
 
Var derde tehemmül q
ı
l u sebr eyle cefeye,Çün dil dileyi endek ü büsyâr bulunmaz.
 
Zerq ile riya üste kesâd eyledi fezli,Elm ehline bir rövneq-i bâzâr bulunmaz.
 
Yar raz
ı
n
ı
fa
ş
etme, Nesîmî, bu evâme,Alemde bu gün mehrem-i esrar bulunmaz.
 
Adet budur ki gönlü, gönül sahibi sevgiliye ve-rirler. Ne var ki gönül elimizden gitti, gönlün sa-hibi bulunmaz.
 
 Nice ki
ş
iler 
İ
slâm davas
ı
güderler, ama tek fark-lar 
ı
arada bir haç ile zünnarlannm (ke
ş
i
ş
ku
ş
a
ğ
ı
)olmas
ı
d
ı
r.
 
Beceriksiz ki
ş
iler, insafs
ı
zlar soy sülale yoluylaüstün makamlar 
ı
i
ş
gal ettiler. Hüner sahipleriise makam ve geçim yeri bulamaz.Her ki
ş
ide bir cübbe ile sar 
ı
k bulunsa bile bin ba
ş
tan teki bile bu sar 
ı
ğ
a lây
ı
k de
ğ
ildir.
 
 Ne zaman ki, kahpe felek, cahili ve haddini bilmezi sever oldu; art
ı
ş
üphesiz, faziletin mü
ş
 terisi bulunmaz.F
ı
rsatç
ı
h
ı
rs
ı
z, bütün gerekli
ş
eyleri götürse ye-ridir. Çünkü yola koyulan kafilede bir ki
ş
i bileuyan
ı
k de
ğ
ildir.
 
Halk 
ı
n i
ş
i ç
ı
ğ
ı
ı
ndan ç
ı
kt
ı
. Gönül y
ı
ı
c
ı
lar ço
ğ
ald
ı
. Yaral
ı
bir gönülü tamir edecek bir mimar  bile bulunmaz.
 
Var git derde katlan ve eziyetlere kar 
ş
ı
sab
ı
rl
ı
ol.Çünkü gönlün dile
ğ
inin az
ı
da, ço
ğ
u da bu-lunmaz.
 
İ
ki yüzlülük ve hilekarl
ı
k i
ş
te ald
ı
yürüdü. Fa-zileti mü
ş
terisiz b
ı
rakt
ı
.
İ
lim sahiplerine parlak  bir pazar kalmad
ı
.
 
Ey Nesîmî, sen s
ı
rr 
ı
n
ı
bu ayak tak 
ı
m
ı
na açma.Çünkü bugün dünyada s
ı
rda
ş
bir insan bile bu-lunmaz.
 
II
 
Ey üzün "nesrün min-Allah", vey saç
ı
n "fethün qerib"Ey be
ş
er süretli Rehman, vey meleksîmâ hebib.
 
Vâlehem hüsnüne ey miskin saç
ı
ndan münfeil,Cennetin ba
ğ
ı
nda reyhan, sünbülün çininde tib!
 
Zülf ü rüxsârmd
ı
r "er-Rahman ele'l-er 
ş
i'stevâ"Ke'benin mehrâb
ı
qa
ş
m, fitneli eynen xetib.
 
Ey yüzü "Nasrün min-Allah"
ı
*, ey saç
ı
"Fethunkarib" i** hat
ı
rlatan güzel, ey insan k 
ı
l
ı
ğ
mdakiesirgeyici ve ey melek görünü
ş
lü sevgili.
 
* "Nasrün min-Allah" , "Yard
ı
m Allah'tand
ı
r" anlam
ı
nda ve"Fethin karib" de "Fetih çok yak 
ı
nd
ı
r" anlam
ı
nda Kur'an-
ı
 Kerim'den al
ı
nm
ı
ş
ayetlerdir. Bu ayetlerin seçili
ş
i Nesîmi'ninmensubu oldu
ğ
u Hurufîlikle ilgilidir. (Sâf Suresi 13. ayet)
 
 
Ey cennet bahçesinde fesle
ğ
enin ve sünbülün
ı
vr 
ı
mmdaki ho
ş
kokunun misk kokulu saç
ı
n
ı
netkisinde kald
ı
ğ
ı
dilber, senin güzelli
ğ
inden
ş
a
ş
-
ı
na dönmü
ş
üm.
 
"Er-Rahmânuala'1-Ar 
ş
i'steva" ayeti senin yü-zünden sarkan zülfün ile yana
ğ
ı
nda yaz
ı
l
ı
d
ı
r.Ka
ş
ı
n Kabe'nin mihrab
ı
, fitneli gözün ise hatiptir."Er-Rahmânu ala-1-Ar 
ş
i'stevâ"; Rahmeti hadsizhesaps
ı
z olan Allah, bütün yüceli
ğ
i ve ulu-lu
ğ
uyla gökyüzünü kaplad
ı
" anlam
ı
nda ayettir.(Tâ-Hâ Suresi, 5.ayet)
 
 
 
Enberef 
ş
an sünbülün esrar 
ı
oldu a
ş
ikar,Geldi Rûhullâh u mensûx oldu zünâr ü selib.
 
Suretin lövhinde endirdi kelâm
ı
Cebreil,Ey camâl
ı
n Heq kitab
ı
"
İ
nnehû
ş
ey'ün ecib"
 
Â
ş
iqin esrar 
ı
n
ı
, Heqqi bilen arif bilir,Â
ş
inâ hâlm ne bilsin, kendini bilmez qerib.
 
Anber saçan, sümbüle benzer saç
ı
n
ı
n
ş
ı
rlan or-taya ç
ı
kt
ı
. Allah'
ı
n neft etti
ğ
i ruh (Hz.
İ
sa) geldive haç ile zünnarm (ke
ş
i
ş
ku
ş
a
ğ
ı
) hükmü or-tadan kalkt
ı
.
 
Cebrail, Allah'
ı
n kelam
ı
n
ı
senin yüzününLevh'inde indirdi. Ey yüz güzelli
ğ
i Allah'
ı
n ki-tab
ı
olan sevgili, o "
İ
nnehu
ş
ey'ün acib" dir yani"muhakkak ki
ş
a
ş
ı
lacak bir 
ş
eydir".
 
Â
ş
ı
klar 
ı
n s
ı
rlar 
ı
n
ı
ancak Hakk'
ı
tan
ı
yan irfan sa-hipleri bilir. Kendini bilmeyen garip ki
ş
i , ta-n
ı
d
ı
k ki
ş
inin halini nereden bilsin?
 
III
 
Cânâne menim sevdiyim can bilir ancaq,Könlüm dileyin dünyâda canan bilir ancaq.
 
Bildim, tan
ı
d
ı
m elimde me'bûdu, yeqin ki,
Ş
öyle bilirem kim, ân
ı
Qur'an bilir ancaq.
 
Abdal oluban beylik eden ârîfi gör kim,
 
Bu seltenetin qedrini sultan bilir ancaq.Sûfî midir ol câm-i müseffâsma me
ş
gul,Pünhâni içer eyle ki,
ş
eytan bilir ancaq.
 
Ey sâqi, getir dövr aya
ğ
ı
n, dövr ele, sun kim,Bu dövr aya
ğ
ı
n dövrünü dövran bilir ancaq.
 
Könlüm gemisin qerq ede gör e
ş
q denizine,Kim bu denizin behrini umman bilir ancaq.
 
Heç kimse Nesîmî sözünü ke
ş
f ede bilmez,Bu qu
ş
dilidir, bunu Süleyman bilir ancaq.
 
Ey sevgili! Benim sevdi
ğ
imi ancak can bilir.Gönlümün dünyadaki dile
ğ
ini ise ancak sevgili bilir.
 
İ
lim sayesinde muhakkak ki, tap
ı
lacak olanTanr 
ı
'y
ı
tan
ı
d
ı
m ve bildim. Ancak yine de onuKur'an-
ı
Kerim'in bildi
ğ
ini san
ı
ı
m.
 
Dervi
ş
oldu
ğ
u hâlde beylik eden arif ki
ş
iye bak.Bu saltanat
ı
n k 
ı
ymetini ancak sultan bilir.
 
Sofuyu sorarsan o süzülmü
ş
içkisiyle me
ş
-guldür. Öyle gizli içer ki, ancak 
ş
eytan bilebilir.
 
Ey içki da
ğ
ı
tan güzel! Elden ele dola
ş
t
ı
ı
larak içilen kadehi getir ve dola
ş
t
ı
rarak sun. Çünkü bu dola
ş
t
ı
ı
lan içkinin dola
ş
t
ı
ı
lmas
ı
n
ı
ancak devrederek içenler bilir.
 
Gönül gemisini a
ş
k denizinde bat
ı
r. Çünkü budenizin derinli
ğ
ini ancak okyanus bilir.
 
Hiç kimse Nesîmî'nin sözünün ne anlama gel-di
ğ
ini bulamaz. Bu dil, ku
ş
dilidir ve ancak Hz.Süleyman bilir.
 
IV
Mende s
ı
ğ
ar iki cahan, men bu cahâna s
ı
ğ
mazam,Gövher-i lâmekan menem, kövn ü mekâna s
ı
ğ
mazam.
 
Er 
ş
le fer 
ş
ü kâf u nun mende bulundu cümle çün,Kes sözünü vü ebsem ol,
ş
erh ü beyâne s
ı
ğ
mazam.
 
Kövn ü mekand
ı
r âyetim zâti durur bidayetim,Sen bu ni
ş
anla bil meni, bil ki, nî
ş
âne s
ı
ğ
mazam.
 
Kimse güman ü zenn ile olmad
ı
Heqq ile bili
ş
,Heqqi bilen bilir ki, men zenn ü gümâne s
ı
ğ
mazam.
 
İ
ki cihan (dünya ve ahiret) benim içime s
ı
ğ
ar,ancak ben bu dünyaya s
ı
ğ
mam. Mekand
ı
ş
ı
olmacevheri benim, ancak yine de varl
ı
ğ
a ve mekanas
ı
ğ
mam.
 
Yeryüzü ile gökyüzü ve "kâf" ile "nun"*gibi bütün her 
ş
ey bende bulundu
ğ
u için, ey banaak 
ı
l vermeye kalk 
ı
ş
an ki
ş
i sesini kes. Çünkü ben,sözlere ve aç
ı
klamalara s
ı
ğ
mam.
 
* "Kaf" ve "nun" harfleri Allah'
ı
n "Kün" yani "Var. ol" emrinive bütün varl
ı
ğ
ı
i
ş
aret etmektedir.
 
Bütün varl
ı
klar ve mekan benim delilimdir. Ba
ş
-lang
ı
c
ı
m varl
ı
k sahibi olan Zat'la ba
ş
lar. Sen beni bu i
ş
aretle tan
ı
, ama ben bu i
ş
arete de s
ı
ğ
mam.
 
Hiç kimse zanla, ku
ş
kuyla Hakk'
ı
bilenlerden ol-mad
ı
. Hakk'
ı
bilen, benim zanna, ku
ş
kuya s
ı
ğ
-mayaca
ğ
ı
m
ı
da bilir.
 

Activity (14)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
hope074 liked this
Kayran Atlı liked this
Haktan Rubiye liked this
Yüksel liked this
arcuna_hasan liked this
arcuna_hasan liked this
MUTLU AYDIN liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->