Edición realizada co patrocinio de:

CONSELLERÍA DE ECONOMÍAE INDUSTRIADirección Xeral de Investigación,Desenvolvemento e Innovación

evolución

onografías de

omunicación

ientífica

Entidade colaboradora:

Museos Científicos Coruñeses

Unha información elaborada por

Somos os humanos o cumio daevolución?

urante toda a historia, moitas culturas humanasnos teñen considerado como a especie elixida. Poriso tendemos a vernos aparte e por riba do restodos animais, como se fósemos o cumio dunha pirámideevolutiva ou o último elo dunha cadea de progreso. Pero arealidade é moi diferente.

Aevolución é un procesomovido polo azar das mutacións xenéticas, así quenon ten un obxectivo preesta-blecido

.Aevolución

non significamellora nin progreso, senónadaptación

para sobrevivir nas con-dicións actuais da Terra, así que nonhai especies superiores a outras.

Cal é o “elo perdido” da evolución?

nrealidade

non hai un, senón moitos.

Por exem-plo, en 2004 descubriuse o fósil do

Tiktaalik

,un ani-mal que viviu hai 375 millóns de anos e compartíacaracterísticas de peixe (escamas,branquias) e de anfibio (pulmóns,pescozo flexible). Foi unha transiciónentreos vertebrados acuáticos e osterrestres.

Chamámoslles “elosperdidos” ás especies antigasque serven como exemplodunsalto evolutivo.

Oseu valor é sim-bólico, pois para demostrar a evolu-ción non é necesario atopar fósiles dehíbridos entreas diferentes especies.

24 de novembro de 1859publicouse un dos libroscientíficos de maiortranscendencia social.Titulábase “A orixe dasespecies por medio da selecciónnatural” e o seu autor era CharlesDarwin. Nas súas páxinas explicaba avida de todos os organismos, sereshumanos incluídos, como un longoproceso de evolución gradual, medianteoque todas as especies están máis oumenos emparentadas biolóxicamente.Este ano cúmprese o 150 aniversariodesta publicación e o 200 do nacementodo seu autor.

Se os humanos descendemosdos monos, como dixo Darwin, porque os monos seguen existindo?

arwin non dixo que os humanos descendemos dosmonos e simios actuais, senón que

temos undevanceiro común a eles e ao resto dos pri-mates.

Daquela, os chimpancés, gorilas e orangutáns nonson os nosos “avós” senón os nosos “curmáns”. Estes ani-mais pertencen a outras ramas da nosa familia biolóxica, e

na natureza é moi habitual que coexistan diferen-tes especies cun antecesor común.

Todos os primatesdescendemos duns animais arborícolas que viviron hai 60millóns de anos, alimentábanse de insectos, tiñan visiónfrontal e mans co polgar opoñible.

Simpáticas postaiseditadas poloMuseo deHistoria Natural deStuttgart (Alemaña)Dous anos despois da publicación de “Aorixedas especies” atopouse un fósilde

Archaeopteryx

,presentado como oelo perdido que suxire a relación entreaves e réptiles. Posuía característicasde réptil (anatomía, dentes) e de ave(brazos alados, plumas)Os Museos CientíficosCoruñeses sumáronse áconmemoración internacionaldo Ano Darwin con diferentesactividades sobre evolución

Aselección natural fai quesobrevivan os máis fortes emelloren así as especies?

sveces os mellor adaptados son os máis fortes, perooutrasveces poden ser os que máis corren, os que mellor se agochanou, simplemente, os máis fértiles. Como a fortaleza física nor-malmenterequireconsumir máis alimentos, pode ser incluso unhadesvantaxe para a supervivencia en tempos de escaseza.

Aselec-ción natural elixe as características dos que mellor sobrevi-ven no seu entorno

eademais son quen de reproducirse e trans-mitir aos seus fillos esas características, sexan as que sexan.

Opopular artista holandés M.C. Escher (1898-1972) ilustrou unpeculiar encontro evolutivo entre simios e humanos

Como sabemos que os nososdevanceiros veñen de África?

egundo aparecen novos fósiles, vaise reconstruíndoaárbore xenealóxica dos homínidos, que é a familiabiolóxica á que pertence a especie humana. Darwinxa predixo a orixe africana da especie humana. Isto

demostrouse cos estudos xenéticos e a apariciónen África dos fósiles máis antigos da nosa liñaxeevolutiva

(

Australopithecus

Homo habilis

,etc.).

Seguiremos evolucionando?Como seremos os humanos nofuturo?

sespecies actuais son o resultado dun proce-so de adaptación ás condicións de vida

,queforon cambiando desde a orixe da Terra. Por exem-plo, o clima cambiou moito desde a época dos dinosauroseseguirá cambiando. Xurdirán novas especies e outrasextinguiranse. A evolución seguirá para todas as especies,incluída a nosa. Como a evolución é un proceso no quexogan un papel fundamental o azar e os sucesos inespera-dos,

éimposible predicir como van ser os humanosdo futuro ou cando nos extinguiremos.

Por que se produce a evolución?

orque todos os individuos dunha mesma especie son lixei-ramente distintos. E esas pequenas diferencias fan quealgúns estean mellor equipados para sobrevivir e reprodu-cirse. Se os seus descendentes herdan esas vantaxes, co tempopoden acabar estendéndose a toda a poboación. Así xurdirontodas as especies.

Aclave está nas alteracións aleatoriasdo ADN (mutacións xenéticas), que son as responsablesdeque aparezan por azar individuos lixeiramente dife-rentes.

Na evolución tamén interveñen fenómenos naturaisexcepcionais (por exemplo, o impacto de meteoritos).

Opescozo das xirafas creceu paraasí chegar ás follas altas das árbores?

lgúns naturalistas do século XIX pensaron que o longo pes-cozo das xirafas sería o resultado dos esforzos realizadosdurante xeracións para alcanzar as copas das árbores.Pero os seres vivos non evolucionan guiados polo seu interese ounecesidades. Darwin explicou que foi o azar o que fixo que apare-ceran algunhas xirafas cun pescozo algo máis longo. E que

aselección natural foi favorecendo a supervivencia dexirafas cada vez máis longas de pescozo.

Oque non estáclaro é que chegar ás follas altas fose a razón do seu éxito.

Se hai evolución, por que temosno corpo cousas que nonnecesitamos ou estorban? (Porexemplo, moas do xuízo, mamilasnos machos, etc.)

sseres vivos

conservamos trazos dos nosos ante-pasados aínda que xa non cumpran ningunha fun-ción especial.

Aselección natural non elimina ascaracterísticas que non aportan nada, e iso proba que non haiun obxectico de mellorar ou perfeccionar as especies. Ás vecesas características inútiles para nós foron útiles para os nososdevanceiros, outras veces son efectos secundarios doutros tra-zos imprescindibles.Tamén pode ser quemanteñan por puroazar, pois temosmoitos trazos quenon son resultadodunha adaptación.

Moitas serpes conservan estruturasóseas vestixiais onde os seus antigosantecesores tiñan patas

Cando apareceron a intelixencia eafala na evolución dos humanos?

intelixencia e a fala son dúas características huma-nas das que presumimos moito. Sempre pensamosque son algo moi exclusivo noso e que a súa apari-ción impulsou a evolución humana.

Os fósiles e restosdos nosos devanceiros non permiten precisarcando empezaron a falar, pero si permiten supo-ñer que podían falar.

Por outra banda, sabemos que oschimpancés poden aprender formas de comunicación moipróximas á linguaxehumana. E, sen dúbida, a linguaxeten un gran valor: permiteacomunicación, o coñecemen-toeopensamento profundo.