WTO by Khin Ma Ma Myo

ကမၻာ့ကုန္သယ္ေရးအဖ႕ၾကီးႏွင့္ဖံ႕ျဖိဳးဆႏိုင္ငံမ်ားအၾကားမွစည္းမ်ဥ္းဆိုင္ရာကစားပမ်ား နိဒါန္း

အခ်ိန္ ကား (၁၉၉၉)ခု၊ ဒီဇင္ဘာလ။ ေနရာကား အေမရိ ကန္ ျပည္ေထာင္ စု မွစီ းတယ္ လ္ျမိဳ႕။ ႏိ ုင္ငံေပါင္ းတစ္ရာေက်ာ္ မွ ကုန္သြ ယ္ေရး၀န္ ၾကီ းမ်ား စုေ၀းေရာက္ရွ ိေနၾကသည္။ အေၾကာင္ းအရာကား လြန္ခဲ ့ေသာ ငါးႏွ စ္ က ဖြ ဲ႕စည္ းထားေသာ ကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြ ဲ႕ၾကီ း၏ ၀န္ ၾကီ းမ်ားအဆင္ ့အစည္ းအေ၀းသိ ု႕ တက္ေရာက္ ၾကရန္ ျဖစ္သည္။ သာမန္အားျဖင္ ့ ၾကည္ ့ လွ ်င္ ႏိ ုင္ငံ တကာအဖြ ဲ႕အစည္ းတခု၏ ၀န္ ၾကီ းမ်ားအဆင္ ့ အစည္းအေ၀းတခုသာျဖစ္သည္။ သိ ု ႔ေပမယ္ ့ ထိ ုအစည္ းအေ၀းၾကီ းသည္ ကမၻ ာတ၀ွ မ္ းမွ လူအမ်ား၏ အာရံ ု ကိ ု ဆြ ဲ ယူႏိ ုင္ခဲ ့သည္။ ဆႏၵ ျပပြဲ မ်ား၊ အဓိ ကရု ဏ္ းျဖစ္ မွဳမ်ားသည္ အေမရိ ကန္ ျပည္ေထာင္ စု စီ းတယ္ လ္ ျမိဳ႕ငယ္ေလး၏ လမ္ းမ်ားေပၚတြင္ ျပည္ ့ႏွ က္ေနခဲ ့သည္။ ကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြ ဲ႕ၾကီ းကိ ု ဖြ ဲ႕စည္ းျခင္ းအားျဖင္ ့ အျပည္ ျပည္ဆိ ုင္ရာကုန္သြ ယ္ေရးကိ ု ေစာင္ ့ ၾကည္ ့ ထိန္ းခ်ဳပ္ႏိ ုင္ေသာ သတ္ မွ တ္ခ်က္ မ်ားပါ၀င္သည္ ့ စနစ္ တခုေပၚေပါက္ လာကာ တကမၻ ာလံ ု း၌ စီ းပြားေရး အက်ိဳးအျမတ္ မ်ား ျဖစ္ ထြန္ းလာေစရန္ ရည္ရြ ယ္ခဲ ့ ၾကေသာ္ လည္း၊ လူ တိ ုင္ းသည္ ထိ ုအျမင္အား လက္ခံ ျခင္ းမရွ ိေၾကာင္ း စီ းတယ္ လ္ ျဖစ္ရပ္ က သက္ေသျပေနခဲ ့သည္။ စီ းတယ္ လ္ဆႏၵ ျပပြဲ တြင္ မီဒီ ယာမ်ားမွ အဓိ ကအာရံ ု စိ ု က္ ျခင္းခံခဲ ့ရသည္ ့ အု ပ္ စုႏွ စ္ခု မွ ာ အေမရိ ကန္အလု ပ္သမားသမဂၢအဖြ ဲ႕၀င္ မ်ားႏွင္ ့ ပတ္ ၀န္ းက်င္ ထိန္ းသိ မ္ းေရးလွ ံဳေဆာ္သူ မ်ား ျဖစ္ ၾကသည္။ ပထမတမ်ိဳးက ေစ်းေပါေသာ သြင္ းကုန္ မ်ားေၾကာင္ ့ အလု ပ္ မ်ားဆံ ု းရွ ံဳးမွဳကိ ု ေထာက္ ျပေ၀ဖန္ခဲ ့ ၾကျပီ း၊

ပတ္ ၀န္ းက်င္ ထိန္ းသိ မ္ းေရးလွ ံဳ႕ေဆာ္သူ မ်ားကေတာ့ လြ တ္ လပ္ စြ ာကုန္သြ ယ္ မွဳေၾကာင္ ့ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ecologicaldamageကိ ု ေထာက္ ျပခဲ ့ ၾကသည္။ ဖြ ံ႕ျဖိဳးဆဲ တိ ုင္ းျပည္ မ်ားမွ ဆင္ းရဲႏြ မ္းပါးေသာ ျပည္သူ မ်ားအေရးကိ ု လည္း ေျပာဆိ ုခဲ ့ ၾကသည္။ မီဒီ ယာမ်ားကိ ု အံ ့အားသင္ ့အာရံ ု စိ ု က္ေစခဲ ့သည္ ့ အခ်က္ ကား ကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြဲ႕ၾကီ း၏ ဆံ ု းျဖတ္ခ်က္ မ်ားခ်မွ တ္ရာျဖစ္ စဥ္ တြင္းမွ ဖယ္ရွ ားျခင္ းခံ ထားရသည္ ဟု ခံ စားေနရေသာ ဖြ ံ႕ျဖိဳးဆဲႏိ ုင္ငံ မ်ားမွ တရား၀င္ ကိ ု ယ္ စားလွ ယ္ မ်ား၏ စကားသံ မ်ားျဖစ္သည္။ ဖြ ံ႕ျဖိဳးဆဲႏိ ုင္ငံ မ်ားမွ ကုန္သြ ယ္ေရး ၀န္ ၾကီ းမ်ားတြင္ လည္ း အဖြ ဲ႕ၾကီ းႏွင္ ့ ပတ္သက္၍ ၾကီ းမားေသာ စိ ု းရိ မ္ မွဳမ်ား ရွ ိေနခဲ ့ေလသည္။ သိ ု႕ျဖစ္ရာ protestsမ်ားသည္ စီ းတယ္ လ္ ျမိဳ႕လမ္ းမ်ားေပၚတြင္သာမက ကြန္ ဖရင္ ့ခန္ းမမ်ားအတြင္ းထိ ပင္ ရွ ိေနခဲ ့ ျပီ း၊ စီ းတယ္ လ္ ၀န္ ၾကီ းမ်ား အဆင္ ့အစည္ းအေ၀းသည္ မည္သည္ ့သေဘာတူညီခ်က္ မွ ်မရပဲ ျပီ းဆံ ု းသြ ားခဲ ့ ရေလသည္။ "TheBattleinSeattle”ဟူ၍ေတာ့အမည္ တြင္ က်န္ရစ္ခဲ ့ ပါသည္။ ကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြ ဲ႕ၾကီ း၏ ကုန္သြ ယ္ေရး၀န္ ၾကီးမ်ားအဆင္ ့အစည္ းအေ၀းကိ ု ႏွ စ္ႏွ စ္ လွ ်င္ တၾကိ မ္ က်င္ းပေလ့ရွ ိရာ ေနာက္ တၾကိ မ္ တြင္ ကား စီ းတယ္ လ္သင္ခန္ းစာကိ ု ယူ၍၊ ဆႏၵ ျပသူ မ်ား၏ အ၀င္အထြ က္ႏွင္ ့ ျပဳမူေဆာင္ရြ က္ ပံ ု ကိ ု ထိန္ းခ်ဳပ္ႏိ ုင္ေသာ အေရွ႕အလယ္ ပိ ုင္ းေဒသ Qatarႏိ ုင္ငံ၊ ဒိ ု ဟာျမိဳ႕ေတာ္၌ (၂၀၀၁)၊ ႏိ ု ၀င္ဘာလတြင္ ထပ္ မံ က်င္ းပခဲ ့ ၾကသည္။ ထိ ုအစည္ းအေ၀းတြင္ ႏိ ုင္ငံ တကာညွ ိႏွ ိဳင္ းေဆြ းေႏြ းမွဳ newround ျဖစ္ေသာ DevelopmentRoundကိ ု ျပဳလု ပ္ႏိ ုင္ခဲ ့ေသာ္ လည္ း၊ ဖြ ံ႕ျဖိဳးဆဲႏိ ုင္ငံအမ်ားစု မွ မေက်မနပ္ ျဖစ္ေနၾကဆဲ ပင္ ျဖစ္သည္။ ယခုေဆာင္းပါးတြင္ အဆိ ု ပါကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြ ဲ႕ၾကီ းႏွင္ ့ ဖြ ံ႕ျဖိဳးဆဲႏိ ုင္ငံ မ်ားအၾကားမွ စည္ းမ်ဥ္းဆိ ုင္ရာ ကစားပြ ဲ မ်ား၊ မေက်လည္ မွဳမ်ားအေၾကာင္ းကိ ု ေရးသားတင္ ျပမည္ ျဖစ္ ပါသည္။

ကမၻာ့ကုန္သယ္ေရးအဖ႕ (WorldTradeOrganization)

ကမၻ ာ့ ကုန္သြ ယ္ေရးအဖြ ဲ႕ႏွင္ ့ ပတ္သက္၍ အခ်ိဳ႕က အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရွ ိေသာ ႏိ ုင္ငံ မ်ားအေပၚတြင္ ေပၚလစီ မ်ားခ်မွ တ္ေနသည္ ့ supranationalgovernmentဟု ထင္ မွ တ္ေနၾကပါသည္။ လက္ေတြ႕မွ ာမူ အဆိ ု ပါအဖြဲ႕သည္ အျပည္ ျပည္ဆိ ုင္ရာကုန္သြ ယ္ေရးကိ ု ထိန္ းေက်ာင္ းႏိ ုင္သည္ ့ သတ္ မွ တ္ခ်က္ မ်ားႏွင္ ့ ပတ္သက္ေသာအဖြ ဲ႕တခုသာျဖစ္ ပါသည္။ ႏိ ုင္ငံ တကာညွ ိႏွ ိဳင္ းေဆြးေႏြ းမွဳမ်ားက်င္ းပရာ ဖိ ုရမ္ တခုသာ ျဖစ္ ပါသည္။ သတ္ မွ တ္ခ်က္ စည္ းမ်ဥ္ းမ်ားကိ ု ကား မ်ားေသာအားျဖင္ ့ consensusျဖင္ ့ သေဘာတူေလ့ရွ ိရာ အဆံ ု းသတ္ တြင္ အားလံ ု းေပ်ာ္ရႊင္ရလိ မ္ ့ မည္ ဟု ကား မဆိ ုႏိ ုင္ ပါ။ ႏိ ုင္ငံေရး၊ စီ းပြ ားေရးစနစ္ မ်ားကြ ဲ ျပားမွဳရွ ိေသာ ကမၻ ာၾကီ းကိ ု ကိ ု ယ္ စားျပဳသည္ ့ အဖြ ဲ ႔အစည္ းတရပ္ ျဖစ္သျဖင္ ့ ခက္ခဲေသာ bargainingမ်ားရွ ိေနသည္ ကေတာ့ အမွန္ ပင္ ျဖစ္သည္။ သိ ု႕ရာတြင္ ႏိ ုင္ငံ မ်ားအေပၚ၌ တြန္ းအားေပးေသာ WTOအျမင္ တခုအေနျဖင္ ့ သီ းသန္႕မရွ ိ ပါ။ အေျခခံ ဖြ ဲ႕စည္းပံ ုအရ ဆိ ု လွ ်င္ေတာ့ စည္ းမ်ဥ္းမ်ားအားလံ ု းသည္ အဖြ ဲ႕၀င္ႏိ ုင္ငံ မ်ားအၾကားမွ သေဘာတူညီခ်က္ မ်ားျဖစ္ ျပီ း၊ သက္ဆိ ုင္ရာ အစိ ု းရပါလီ မန္ မ်ားမွ သတ္ မွ တ္ေပးထားေသာ စည္ းမ်ဥ္ းမ်ားျဖစ္ ပါသည္။ မည္သည္ ့ႏိ ုင္ငံ ကိ ု မွ ် အဖြ ဲ႕၀င္ႏိ ုင္ငံ ျဖစ္ရန္တြန္ းအားေပးထားျခင္ းမရွ ိ ပါ။ မ်ားေသာအားျဖင္ ့ WTOအဖြ ဲ႕၀င္ မ်ားသည္ ႏိ ုင္ငံ မ်ားျဖစ္ ၾကပါသည္။ သေဘာတူညီခ်က္ မ်ားသည္ ကုန္သြ ယ္ေရးမူ ၀ါဒႏွင္ ့ သက္ဆိ ုင္ရာမ်ားျဖစ္သျဖင္ ့ ေဒသတခုခ်င္ း၏ ကုန္သြ ယ္ေရးမူ ၀ါဒကိ ု ထိန္ းေက်ာင္းေသာ အု ပ္ခ်ဳပ္ေရးဆိ ုင္ရာယူနစ္ မ်ားအေနျဖင္ ့ လည္ း အဖြဲ႕၀င္ ျဖစ္ႏိ ုင္ ပါသည္။ ဥပမာ-ဥေရာပ သမဂၢသည္ အဖြ ဲ႕၀င္ႏိ ုင္ငံ မ်ားအၾကားတြင္ လြ တ္ လပ္ စြ ာကုန္သြ ယ္ မွဳျပဳႏိ ုင္ ျခင္ းႏွင္ ့ အျခားအဖြ ဲ႕၀င္ မဟု တ္ေသာႏိ ုင္ငံ မ်ားႏွင္ ့ ကုန္သြ ယ္ရာ၌ တူညီေသာ မူ ၀ါဒ ရွ ိ ျခင္ း စသည္ တိ ု႕ေၾကာင္ ့ WTO၏ အဖြ ဲ႕၀င္ ျဖစ္ ပါသည္။ ထိ ု႕အျပင္ (၁၉၉၅)ခုႏွ စ္ တြင္ WTOဖြ ဲ႕စဥ္ က foundingmemberျဖစ္ေသာ