Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Spanakaki - Tłumaczenie humoru w napisach do filmów

Spanakaki - Tłumaczenie humoru w napisach do filmów

Ratings: (0)|Views: 1,371 |Likes:
Published by lidkape

More info:

Published by: lidkape on Jan 02, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/09/2010

pdf

text

original

 
Tłumaczenie humoru w napisach do filmów
Katia Spanakakitłum. Joanna KuczyńskaŹródło:http://www.greek-translations.co.uk Humor to istotna część codziennej komunikacji, ważny składnik niezliczonych dziełliterackich i filmowych oraz ogólnie rozumianej sztuki. Jest on zakorzeniony w określonymkulturowym i językowym kontekście, lecz również stanowi niezbędny element komunikacjimiędzykulturowej i masowej rozrywki. Pracę tłumacza starającego się przełożyć humor utrudniają niejasne kulturowo elementy oraz właściwe dla języka środki wyrazu, a niektóre znich w ogóle nie są przekładalne.Humor w swej różnorodności zdaje się jednym z najbardziej oczywistych aspektówczłowieczeństwa. Wielokrotnie próbowano zdefiniować istotę tego zjawiska, tak zsocjologicznego, psychologicznego, jak i z językowego punktu widzenia. Pomimo że podchodzono do zagadnienia humoru pod różnym kątem, rzadko był on badany jakokonkretny problem tłumaczeniowy. Humor cechują różnorodne poziomy zastosowania, któresą częściowo uniwersalne, kulturowe i językowe, lub też zależne od jednostki. To właśnie poziom zastosowania sprawia, że komizm stanowi dla tłumacza problem. Niemniej jednak, wcelu zachowania zrozumiałości problem ten, w taki czy inny sposób, musi zostać rozwiązany.Dodatkowo humor jako codzienne zjawisko staje się coraz bardziej częścią kontekstukomunikacji międzykulturowej. Jest również motorem masowej rozrywki, jako że wdzisiejszych czasach telewizja oferuje ogromną różnorodność programów rozrywkowych,zarówno filmów pełnometrażowych, jak i seriali telewizyjnych, zazwyczaj produkcji anglo-amerykańskiej, w których humor jest głównym bądź pobocznym elementem. Tłumacze częstostają przed zadaniem przetłumaczenia humoru na pozór nieprzekładalnego przy zachowaniuefektu wynikającego ze znaczenia, co niezmiennie jest sprawdzianem ich zdolnościwprowadzania kreatywnych rozwiązań.
 Definicje i teorie humoru
Bez względu na to, jak bardzo w życiu codziennym humor wydaje się zwyczajny i pospolity, jako pojęcie teoretyczne jest o wiele bardziej skomplikowany i nieokreślony. Niemniej jednak, nie powstrzymało to badaczy różnych dyscyplin, takich jak psychologia, socjologia, pedagogika oraz lingwistyka, przed badaniem istoty humoru, co często kończyło się„epistemologicznym dzieleniem włosa na czworo” ( Attardo, 1994:1). Problem towarzyszącydefiniowaniu humoru polegał na tym, że niektórzy badacze zwątpili, czy sformułowanieuniwersalnej definicji humoru jest możliwe (zob. Attardo, 1994:3). Co więcej, można powiedzieć, że jedna z trudności w zdefiniowaniu humoru wynika z faktu, iż terminologiawykorzystywana do jego określenia nie jest sprecyzowana. Wielu badaczy, takich jak Schmidt-Hidding (1963, zob. Attardo 1994:6-7), starało się wyjaśnić tę kwestię, proponującsemantyczne mapy humoru, lecz z pewnością możliwe było sformułowanie innych, znaczącoróżnych definicji. Nie ulega wątpliwości, że definicja humoru ostatecznie zależy od celu, w jakim został użyty.Jak wskazuje Attardo (1994:4), przykładowo w dziedzinie krytyki literackiej zachodzi potrzeba dokładnej kategoryzacji, podczas gdy lingwiści często dopuszczali szersze definicje,
 
utrzymując, że cokolwiek, co wywołuje śmiech czy też wydaje się zabawne, jest humorem,np. humor może być wydedukowany z jego rezultatu. Niemniej jednak śmiech jako taki niekoniecznie stanowi warunek humoru i mając to nauwadze, Attardo (1994:13) uważa pragmatyczną definicję humoru (autorstwa Kerbrat-Orecchioni) jako tekstu, którego perlokucyjnym, np. zamierzonym, efektem jest śmiech,(1981) za bardziej obiecujące podejście. Dokładniej, humorem jest wszystko to, co ma byćzabawne, nawet jeśli nie zawsze może być jako takie postrzegane czy zinterpretowane. Owadefinicja wydaje się całkiem skomplikowana, jako że pomiar nie jest prosty. Jest ona jednak użyteczna, gdyż przypisuje duże znaczenie humorowi zarówno jako zjawisku całkowiciespołecznemu, jak również charakteryzującemu się tym, że jego postacie mogą znacznie sięróżnić w odmiennych kulturach. Należy się zgodzić, że można wyróżnić trzy ogólne kategorie humoru/ dowcipów: a) humor/dowcipy uniwersalne, b) humor/ dowcipy kulturowe, c) humor/ dowcipy językowe.Rzeczywiście, Raphaelson-West (1989:130) również dzieli dowcipy na trzy głównekategorie:
 językowe (np. kalambury)
kulturowe (np. dowcipy etyczne)
uniwersalne (niespodziewane).Twierdzi ona, iż całkowite zachowanie powyższego porządku sprawia, że„dowcipy są corazłatwiejsze do przetłumaczenia” (ibid.). Przedstawia każdy dowcip, przywołując przykładyoraz odpowiednio wyciąga wnioski. Przy tłumaczeniu żartów językowych używa wyrażenia„punny as hell”
1
zastępując idiom „funny as hell”
2
, by pokazać, że słowo „punny” rymuje sięz „funny”, a następnie stwierdza: „W celu przełożenia dowcipu niezbędne będzie wyrażenieidiomatyczne dotyczące humoru, zawierające słowo rymujące się z tym, które wiąże się zkalamburami bądź językiem. Jako oznaczenie językowe musiałoby być semantycznie podobne do słowa, z którym się rymuje, a jego występowanie powinno dodawać zdaniutrochę znaczenia” (ibid.). W drugiej kategorii dowcipy kulturowe postrzegane są jako „dużolepiej przekładalne” (ibid.). Rozpatrując kolejny przykład, narody X,Y i Z, w sytuacji, gdyzarówno naród X, jak i Y, jest powiązany z narodem Z, możliwe jest, by naród X tworzyłdowcipy o narodzie Z, które zostałyby przetłumaczone na język narodu Y. Jednak tłumaczenie dowcipu narodu X na język narodu Z mogłoby być niemożliwe ze względu na to,że „nawet jeśli odbiorca jest dobroduszny i potrafi się z siebie śmiać, to może nie zrozumiećstereotypu” (ibid., zapis oryginalny). By bardziej to sprecyzować, Raphaelson-West(1989:132) zauważa, że: „Istnieje wiele dowcipów, które mogą oznaczać tę samą rzeczsemantycznie, lecz pod względem pragmatycznym i kulturowym wyraźnie czegoś brakuje, coczyni dowcip nieprzetłumaczalnym”. Uniwersalne dowcipy są prawdopodobniedwukulturowe, i ponieważ nie dotyczą wszystkich kultur, nie ma możliwości zrozumieniawszystkich dowcipów na świecie.
 Równoważność efektu humorystycznego
 Według Vandaele: „tłumaczenie humoru jest jakościowo inne niż 'inne rodzaje' tłumaczeńoraz, co się z tym wiąże, nie można napisać o tłumaczeniu żartów w taki sam sposób jak oinnych rodzajach tłumaczeń” (Vandaele, 2002: 150). Podobnie w przypadku tłumaczenia tego
1
Proponowane tłumaczenie: 'kalamburawny jak diabli' (przyp. tłum.)
2
'Zabawny jak diabli' (przyp.tłum)
 
typu tłumacz powinien uporać się z zamierzonym rezultatem humorystycznym i jego możliwą nieudaną reprodukcją. Według Vandaele (202:150)należy wymienić cztery elementy: a)humor jako zamierzony rezultat cechuje zewnętrzna postać (śmiech), całkiem ciężko gooddać, podczas gdy znaczenie innych tekstów jest „mniej istotne” pod względem odbioru. b)zrozumienie humoru oraz wytworzenie go to dwa odrębne umiejętności; pomimo że„tłumacze mogą doświadczyć tego istotnego efektu na sobie i innych (śmiech), lecz nie są wstanie go odtworzyć” (ibid.).Tak więc humor można uważać za umiejętność związaną z talentem, ponieważ nie da się gonauczyć, tak jak przykładowo umiejętności pisania prac akademickich czy też listów wkorespondencji handlowej. c) „Żart jest rozumiany różnie przez jednostki” (ibid.); w dużejmierze zależy on od poczucia humoru tłumacza; to tłumacz rozpoznaje komiczny przypadek oraz d) „efekt retoryczny, jaki humor wywiera na tłumaczu może być tak przytłaczający, żezaciera specyfikę jego tworzenia; silne emocje mogą przeszkodzić w analitycznymwyjaśnianiu” (ibid.). Nie ulega wątpliwości, że humor jest również skonfrontowany z osobistym dylematemtłumacza, czy przekładać słaby żart, czy po prostu wywołać zabawny efekt. Narzędzia dostępne przy tłumaczeniu humoru
a) Gra słów
Gra słów czy też kalambury została zdefiniowana przez Delabastitę w następujący sposób:„Gra słów jest to ogólna nazwa dla różnorodnych zjawisk w tekście, w których strukturalnecechy języka (-ów) są wykorzystywane w celu doprowadzenia do komunikatywnie znaczącejkonfrontacji dwóch (lub więcej) struktur językowych w mniej więcej podobnych formach omniej więcej różnych znaczeniach” (Delabastita, 1996:128, zapis oryginalny, zob. równieżDelabastita, 1993:57). Ponadto „kalambur porównuje struktury językowe o różnychznaczeniach na podstawie ich formalnego podobieństwa” (Delabastita, 1996:128, zapisoryginalny).Zgodnie z rodzajem oraz stopniem podobieństwa, kalambury mogą być dalej podzielone na poniższe kategorie (Delabastita, 1996:128).
homonimy (jednakowe brzmienie i pisownia);
homofony (jednakowe brzmienie, lecz inna pisownia);
homografy (różne brzmienie, lecz jednakowa pisownia);
 paronimy (niewielkie różnice zarówno między pisownią, jak i brzmieniem).Ponadto kalambur bywa albo pionowy, albo poziomy. Formalne podobieństwo międzydwiema strukturami językowymi może kolidować ze sobą, współistniejąc w tym samymfragmencie tekstu (w tym przypadku jest to pionowa gra słów), lub też sąsiadować,występując jedno po drugim w tekście (pozioma gra słów) (zob. Delabastita, 1996:128).Metody tłumaczenia kalamburów, dostępne do dyspozycji tłumaczy, zostały przedstawione wTabeli 1.Mimo iż techniki 2 i 4, podobnie jak techniki 6 i 7 częściowo się ze sobą pokrywają, mogą  być łączone ze sobą na różne sposoby. Na przykład, w przypadku techniki 2 (KALAMBUR  NIEKALAMBUR), w której kalambur jest zatuszowany, może po nim następować przypis
 

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Artur Czesak liked this
Aleksandra Andra liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->