www.atsizcilar.com Sayfa 1
www.atsizcilar.com Sayfa 2
Mehmed Pa
ş
a Efendimiz, Erzurum Ovas
ı
'nda asker toplarken
İ
stanbul'dan BüyükvezirSalih Pasa'n
ı
n ölümü haberi gelince çok üzüldü. Bütün Sancak Be
ğ
leri'ne izin verdi. Kendide Erzurum'a girip yan
ı
nda ancak
Ş
eydi Ahmed Pasa kald
ı
. Bir gece, yabanc
ı
kimseyokken ziyafet bahanesiyle birçok güngörmü
ş
a
ğ
alar
ı
ça
ğ
ı
rd
ı
. Tuz ekmek hakk
ı
na yeminettirerek dedi ki: "A
ğ
alar! Bu k
ı
ş
k
ı
yamette ben de Abaza Pa
ş
a gibi Erzurum'da Celâliolarak Anadolu hazinesini zaptettirip bu kaleye kapanmak isterim, ne dersiniz?". Bütüna
ğ
alar kabul ile itaat ettiler
(1).
Bir gece içinde 200 çengelli merdiven haz
ı
rlad
ı
lar. 2000 Serdengeçti ile Bölükba
ş
ı
lar haz
ı
roldular. Sabah
ı
n alaca karanl
ı
ğ
ı
nda merdivenlerle iç kaleye geçmek istediklerindekaledeki muhaf
ı
z Yeniçeriler fark
ı
na var
ı
p sava
ş
naralar
ı
atmaya ba
ş
lad
ı
lar ve kalenin dörttaraf
ı
na me
ş
aleler yakt
ı
lar,
İ
ç kaledeki toplar
ı
Pa
ş
a Saray
ı
'na çevirdiler. D
ı
ş
ar
ı
varo
ş
takiyeniçerileri de iç hisara alarak kuvvetlendiler ve d
ı
ş
kalenin kap
ı
s
ı
n
ı
açmad
ı
lar.Mehmed Pa
ş
a'n
ı
n askerleri d
ı
ş
ar
ı
da kald
ı
. Pa
ş
a da 2000 askeriyle sarayda kalmayamecbur oldu.
Yeniçeriler kaleden saray
ı
topa tutmaya ba
ş
layacaklar
ı
zaman araya
ş
ehrin ilerigelenlerinden ara bulucular girip "bire asl
ı
yoktur" diye Yeniçeri A
ğ
as
ı
'na,
(2)
çorbac
ı
lara
(3)
hil'atler giydirdiler. 10 kese de susma hakk
ı
verildi. Böylece karga
ş
al
ı
k önlendi (27Kas
ı
m 1647).Bundan 10 gün sonra, 10 Zilkade 1057 de (= 7 Aral
ı
k 1647) bir adam AzerbaycanKap
ı
s
ı
'ndan girip bir e
ş
ek yükü havuç getirerek do
ğ
ru
Ş
er'îye Mahkemesi'ne geldi. EmirBuhârî
Ş
eyhi'nin damad
ı
olan Molla Efendi'nin huzuruna girip: "Sultan
ı
m! Bir e
ş
ek yükühavuç getirdim. E
ş
e
ğ
im ba
ğ
ı
rmadan, kaleden Yeniçeriler ça
ğ
ı
rmadan, Pa
ş
a kullar
ı
n
ı
ba
ş
ı
na k
ı
ğ
ı
rmadan
(4)
benim
ş
u havucuma bir nerh ver" diyince Kad
ı
: "Meram
ı
n nediryahu" der. O da: "Erzurum'u Müsellimlikle
(5)
zaptetmektir
(6)
diye cevap verir. Mollahemen i
ş
i anlay
ı
p yerinden kalkarak "ho
ş
geldin Müsellim A
ğ
a" der ve derhal Erzurum'unkap
ı
lar
ı
n
ı
kapatt
ı
r
ı
r. Yeniçeri A
ğ
as
ı
'na, Çorbac
ı
lar'a, vilâyetin ileri gelenlerine habergönderir. Pa
ş
a'ya da duyurur.
Bu durum kar
ş
ı
s
ı
nda Müsellim'in art
ı
k korkusu kapatt
ı
r
ı
r. Yeniçeri A
ğ
as
ı
'na, Çorbac
ı
lar'a,vilâyetin Oca
ğ
ı
ileri gelenleriyle Pa
ş
a Divan
ı
'na gelip Padi
ş
ah emrini okuttu. BununlaErzurum Ej'aleti Valili
ğ
inin Gürcü Koca Mehmed Pa
ş
a'ya ihsan olundu
ğ
u ö
ğ
renildi.Defterdaro
ğ
lu Mehmet Pa
ş
a "Allah mübarek eyleye" diyerek Müsellime k
ı
ymetli bir kattangiydirtti. Zavall
ı
Müsellim edep ve terbiye ile geriye giderken oradakilerin ete
ğ
ine bas
ı
pyere dü
ş
ünce korkarak: "Aman sultan
ı
m! Ben emir kuluyum. Suçum yoktur. Aziz ba
ş
ı
niçin beni asma" diye" feryada ba
ş
lad
ı
. Me
ğ
er evvelce "Pa
ş
a, Müsellimi asmak içinDivanhane'de bir makara yapt
ı
" diye bir söylenti yay
ı
lm
ı
ş
. Müsellimin e
ş
ek ve havuçlamahkemeye gitmesine de sebep bu imi
ş
. Korkusunun bo
ş
una oldu
ğ
unu anlay
ı
p akl
ı
ba
ş
ı
na gelen Müsellim, Pa
ş
a Efendimiz'e hitaben: "Sultan
ı
m! Hemen yar
ı
n sabah kaledenç
ı
k
ı
p üç günde haz
ı
rl
ı
ğ
ı
n
ı
z
ı
görün. Bu müddette bu
ş
ehirden ç
ı
kars
ı
n
ı
z" diyince Pa
ş
aEfendimiz çok öfkelendi: "Bire vurun
ş
u kahpeyi! Bak
ş
u mel'unun kabul edilmez teklifine!Ben yüce vezir olay
ı
m da bu da bana böyle dirensin ha" diyince "Çorbac
ı
Halil A
ğ
a" arayagirip Pa
ş
a'n
ı
n kalede bir hafta oturduktan sonra gitmesine karar verildi.
18 Zilkade 1057 ( = 15 Aral
ı
k 16«) de, Sert Bir K
ı
ş
ta Erzurum'dan istanbul'aHareket
önce Revan Han
ı
(7)
taraf
ı
ndan 3000 ba
ş
hayvandan mürekkep kervan "Yezdânba
ş
" adl
ı
Ş
ah ota
ğ
ı
ile geldi. Bunlar
ı
n ger'î kanun üzere gümrükleri al
ı
nd
ı
. Gümrük Emini Tatos
(8)
adl
ı
Ermeni'nin feryad
ı
i
ş
itilmedi.
(9)
440 kese kadar gümrük al
ı
n
ı
p büyük alayla ErzincanKap
ı
s
ı
'ndan d
ı
ş
ar
ı
ç
ı
k
ı
l
ı
p "Pazarba
ş
ı
De
ğ
irmenleri" adl
ı
ferah yerde duruldu. Erzurum ilerigelenlerinden birçok hediyeler geldi. Dört çevreden a
ğ
alar gelip dairemiz büyüdü.
www.atsizcilar.com Sayfa 3
1 Pa
ş
a'n
ı
n bu ters tutumuna sebep Birinci Cildin sonunda belirtilen vak'ad
ı
r. Yani Büyükvezir Salih Pasa'n
ı
n idamedilerek yerine, Defterdaro
ğ
lu Mehmed Pasa'n
ı
kn can dü
ş
man
ı
olan Tezkereci Ahmed Pasa'n
ı
n Büyükvezir olmas
ı
d
ı
r.Mehmed Pa
ş
a bundan, kendi hayat
ı
bak
ı
m
ı
ndan ku
ş
kulanm
ı
ş
t
ı
.
2
İ
stanbul'daki Yeniçeri A
ğ
as
ı
'ndan ba
ş
ka her
ş
ehirdeki Yeniçeri birli
ğ
inin en büyük kumandan
ı
na da Yeniçeri A
ğ
as
ı
deniliyordu.3 Çorbac
ı
, büyük rütbeli Yeniçeri subay
ı
d
ı
r.4 "K
ı
ğ
ı
rmak", ça
ğ
ı
rmak, davet etmek demektir.
5 "Müsellim", vali ad
ı
na bir eyalet idaresine elkoyan ve vergi toplayan vali vekili demektir.
6 "Zaptetmek" bugünkü mânas
ı
nda olmay
ı
p "idare etmek", "idareye hâkini olmak" yerinde kullan
ı
lmaktad
ı
r.
7 "Revan Han
ı
"ndan maksat
İ
ranl
ı
lar'
ı
n Revan valisidir. Türkler'in hâkim oldu
ğ
u
İ
ran ve Hindistan'da "Han" unvan
ı
devlet kademesinde yüksek mevki alan herkese verilmi
ş
tir. Pakistan'
ı
n son iki devlet ba
ş
kan
ı
n
ı
n "Eyüp Han" ve "YahyaHan" oldu
ğ
u hat
ı
rlans
ı
n.
(8) Bunun do
ğ
rusu "Tatyos" olmal
ı
d
ı
r.
(9) Defterdaro
ğ
iu Mehmed Paya" Celâli olmaya karar verince yan
ı
ndakilerin beslenmesi için gerekli paray
ı
Erzurumgümrü
ğ
ünden sa
ğ
lamaya çal
ı
ş
m
ı
ş
olmal
ı
d
ı
r. Bu paray
ı
Osmanl
ı
Devleti memuru olan Gümrük Emini Tatos'tanzaptedince herhalde bu Ermeni korkudan ses ç
ı
karamad
ı
ğ
ı
için Evliya Çelebi "Ermeni'nin feryad
ı
i
ş
itilmedi" demektedir.
Erzurum'da bazen güzel hava, bazen de kar ve boranla dururken "Ba
ğ
dat Valisi SalihPasa Kethüdas
ı
İ
brahim Pa
ş
a" ran ölümü haberi geldi. 100 Atl
ı
İ
ç A
ğ
as
ı
, 70 Kap
ı
c
ı
ba
ş
ı
, 7Bayrak 700 Sar
ı
ca, 3 Bayrak Sekban gelip hepsine tay
ı
nlar ihsan olundu.
(10)
Ba
ğ
a,
İ
brahim Pa
ş
a için hayli a
ğ
lad
ı
.
Ertesi günü Devlet Kap
ı
s
ı
'ndan "Tokmak Haseki" adl
ı
bir ulak gelip Padi
ş
ah'
ı
n su emrinigetirdi:
"Sen ki vezirim Mehmed Pa
ş
a's
ı
n, evvelce selefin Süleyman Pasa Acem'in isyan
ı
n
ı
arzetmekle seni eyaletin askeriyle Revan'a yürümeye memur etmi
ş
tim. A
ğ
ı
r hareket edipgitmede ihmal göstermi
ş
sin.
Gerektir ki yüce emrim vard
ı
kta bir an durmay
ı
p arpal
ı
k olarak sana ihsan eyledi
ğ
im KarsEyaleti'ne gidesin. O s
ı
n
ı
rlar
ı
koruyas
ı
n. Yüce alâmetime itimad k
ı
las
ı
n".Yüce emir okunduktan sonra Pa
ş
a, Haseki'ye 3 kese yolluk verip
İ
stanbul taraf
ı
na yollad
ı
.Kendisi de ne olursa olsun diyerek Kars Eyaleti'ne gitmeyip
İ
stanbul taraf
ı
na yöneldi.
Önce Erzurum'dan bat
ı
ya 3 saat giderek "Kân" köyünde durduk. Erzurum Ovas
ı
'n
ı
nortas
ı
nda mamur bir köydür. Yine o ovada bat
ı
ya 5 saat giderek "Ihça" köyüne geldik.Erzurum Ovas
ı
'n
ı
n bat
ı
yönü sonunda güzel bir s
ı
cak sudur, Akkoyunlu padi
ş
ahlar
ı
n
ı
nhayrat
ı
ndan olarak üzerinde kubbesi vard
ı
r. Havuzunun içi kum dö
ş
elidir. Suyu fazla s
ı
cakolmay
ı
p itidal üzeredir. Suyunda öteki
ı
l
ı
calardaki kükürt kokusu var. Uyuz ve abra
ş
l
ı
k
(11)
hastal
ı
klar
ı
na faydal
ı
d
ı
r. Buradan bat
ı
ya 5 saat giderek "H
ı
n
ı
s" köyüne vard
ı
k. 200 evliköydür. Yine bat
ı
ya 5 saat giderek "Mama Hatun" köyüne geldik. Dereli bir yerde, kayalardibinde 200 evli Müslüman köyüdür. Bir beyaz yalç
ı
n kaya dibinde Mama HatunZiyaretgâh
ı
vard
ı
r. Akkoyunlu Padi
ş
ahlar
ı
n
ı
n hatunlar
ı
ndan bir hay
ı
r sahibi imi
ş
. Evkaf
ı
mîrîye kat
ı
lm
ı
ş
oldu
ğ
u için imareti haraba yüz tutmu
ş
tur.Buradan yine bat
ı
ya giderek "Ketür" köyüne geldik. Mamur bir köydür ve zeamettir.Burada F
ı
rat Irma
ğ
ı
üzerinden ham tu
ğ
ladan yap
ı
lm
ı
ş
bir köprüden geçilir. Pa
ş
a buradaüç gün kalarak beni Kemah Kalesi'ne, Tuzla Emini Emîri Ahur Hasan A
ğ
a'ya gönderdi.
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nden Seçmeler II
Nihal ATSIZ çevirileri
12.3K
Reads
34
Readcasts
5
Embed Views
Recommended
More From This User
Notes
Load more
