High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Gylti føroyki møguleikin
Í øllum londum, har kapandi mentan er, eru lunnar lagdir undir eftirkúlar – eitt nú hákúlar, kúlar fyri
sd st, ítóttsú, tóstsú o húshdssú. Tos hv í o á v t stftsú á stov í Fo. O t vst í, t tí o t t áv v hs.
Søgan vísir, at allar ný skap-anir hava trupla byrjan oghava kravt áhaldni at sann-føra umhvørvið, lands-myndugleikar og borgarar-nar sum heild um týdningin,ein tílíkur stovnur kannfáa. Hetta tekur mánaðir ogí mongum førum ár. Vit uppliva, at nógv av okkara ungu fara av land-inum at nema sær út búgv-ing. Mong fara á eftirskúla,sum gevur teimum einagóða barlast, bæði tí at tey fara á ein øðrvísi skúla og at tey uppliva umheimin. Tókunnu tað vera mong, sum ynskja at verða í Føroyumeina tíð afturat, áðrenn víðari lesnað, og hevði taðtá verið ein gyltur møguleikihjá hesum at farið á føroyskaeftirskúlan. Eg vil siga, at hetta er ein sjálvsagdur tátt-ur at víðka um møguleikar-nar av tilboðum í Føroyum.
STaðSeTing
Ein gjøllig verkætlan erframd um eftirskúla í Føroy-um. Henda ætlan viðger eineftirskúla, sum liggur í Suð-uroy, nærri staðsett íHvalba. Flestu føroyingareru samdir um, at Hvalba ereitt av natúrvakrastu støðumí Føroyum. Júst hetta kann vera ein av góðu grundgev-ingunum fyri, at ein tílíkurskúli verður lagdur á hesumstað, sum liggur fjarskotið,tó lutfalsliga atkomuligt.Fyri stuttum var SamVit sett á stovn. SamVit er einráðgevandi stovnur innanmarknaðarføring, sum mill-um annað skal fáa út lend-ingar at vitja í Føroyum,bæði ferðafólk og øðrvísi vitjandi. Onki er meirinatúrligt, enn at ein tílíkurstovnur tekur lut í at seljaein stovn sum eftirskúlan íHvalba, bæði í Føroyum ogúti í heimi. Ein íløga í einatílíka søluvøru kann ámangan hátt koma okkum væl við í framtíðini.
FørOySka mliðOg menTanin
Vit mugu gera okkum greitt,at Føroyar er eitt pinkuland,og hava vit tí enn størri tørv á gjølla at bera føroyskasiðaarvin víðari og styrkjaum málið og tjóðskaparligudygdirnar enn onnur lond. Við eftirskúlanum íHvalba hava vit góðar møgu-leikar at styrkja og verja umføroyska málið, søguna,mentanina og tjóðskapar-ligu kenslurnar. Frálæran íføroyskum og øðrum grund-leggjandi lærigreinum ífólkaskúlanum hevur oftaikki víst seg at fingið nógstóra rúmd, tá vit hugsa um,hvussu illa og vánaliga nógv duga at handfara føroyskamálið. Mangan duga næm-ingarnir ikki sjálvir, kanskaserliga á so ungum aldri, at síggja týdningin í at mennagrundleggjandi kunnleik-an, sum hevur alstórantýdning fyri teirra egnuframtíð. Eisini er tað so, at um tú ikki hevur fingiðhylling á mállæru og stav-seting, áðrenn tú ert liðugurí fólkaskúlanum, so kannhetta gerast ein trupulleiki,um tú fert beinleiðis út áarbeiðsmarknaðin, víðari at lesa ella kanska uttanlandsat arbeiða. Hetta ger, at grundarstøðið í føroyskamálinum er ov veikt. Eftirnógv ár, kanska 10-15 áruttanlands, koma fleiriheimaftur og hava tá sjálv-sagt ikki nomið sær størrikunnleika í føroyskum máliog mentan. Á eftirskúlanum kannstørri herðsla verða løgd ámálið, mentanina, søgunaog Føroyar mótvegis al-heiminum. Í dag verðurnógv tosað um alheimsgerð.Umráðandi er at kenna segog sítt væl, áðrenn farið verður út í heim at bjóða av. Á eftirskúlanum kunnu júst tílík mál vera tikin upp, tíonki mark nýtist at vera fyrinýskapandi frálæruháttum.Hjá einum føroyskumeftirskúla er umráðandi at fáa vinarskúlar í granna-londum okkara. Her erunógvir tættir at troyta, sum vilja geva eitt meiri litríkt og mennandi skúlaár. Herkunnu leiðsla, lærarar ognæmingar fáa íblástur frágrannum okkara, sum havaeina longri siðvenju viðeftirskúlum. Eisini kannhugsast, at ein skiftisnæm-ingaskipan kann setast ástovn.
liST Og TrTTur
Árini í fólkaskúlanum eruein breið vifta av undirvísing,hetta fyri at geva næming-inum ein grundvøll at standa á, sum teir víðarikunnu byggja á til aðrar út-búgvingar ígjøgnum lívið. Íeftirskúlanum er møguleikiat bjóða tær meiri listarliguog tjóðskaparligu lærigrein-irnar, so sum málningalist,skaldskap, tónleik, ítrótt o.s.fr. Tað gevur næming-inum breiðari kunnleika tilhesi øki og kanska stimbraráhugan og dirvið at veljaeina annarleiðis lívsleið enntað meiri siðbundnu.Neyðugt verður at arbeiðasaman við stovnum, virkjumog praktiska dagligdegnuminnan vinnur og virki. Hettasaman við tí ástøðiligapartinum, sum gevur næm-inginum eina størri breidd ílærdóminum, hann tekurtil sín.
Fggjarligi parTurin
Umráðandi er, um ikkiskúlin skal liva í óvissu, at tann fíggjarligi parturin er væl greinaður, og greitt er,hvussu hetta skal fáast til vega, og hvussu býtið skal vera millum land, komm-unur og næmingagjald.Hetta er ein av grundstein-unum, so tað ikki verðurneyðugt á hvørjum ári at berjast fyri at fáa fígging.Um so er, verður øll skúla-ætlanin ótrygg, og fólk faraat bera ótta fyri, hvussukomandi ár fer at vera.Soleiðis sum kveikjararnirhava lagt upp til, so skal einpartur fíggjast av landinumog kommunum, samstundissum eitt næmingagjald verður kravt frá hvørjumnæmingi.Gjøgnumført arbeiði máí fyrstu syftu vera gjørt, soat allar kommunur bindaseg til framyvir at vera við ífíggingini, soleiðis at landskassin við álitið á tað,ikki á nakran hátt kannsleppa sær undan ábyrgd íhesum so týdningarmiklamáli, sum hann sjálvsagt eigur at vera ein stórurpartur av. Í øllum londum,har skapandi mentan er,eru lunnar lagdir undireftirskúlar – eitt nú háskúlar,skúlar fyri skapandi list,ítróttarskúlar, tónlistaskúlarog húsarhaldsskúlar. Tosaðhevur í mong ár verið um at seta eftirskúla á stovn íFøroyum. Onki er at ivast í,at tíðin er komin til at geraálvara av hesum. Henda verkætlanin um eftirskúlaní Hvalba er gylti føroyskimøguleikin.
Gunvá við Keldu
Formaður í MentanarnevndKlaksvíkar Býráðs
eFTirSkÚlin
2 3 . n O V e m B e r 2 0 0 7 · n . 3
Saman aT HalDa Var ei Okkum giVið
T er SO lTið … S. 7eFTirSkÚlin HValBa kOmin Fggjarlgina
s. 4
nÚ gerST
eFTirSkÚlin Veruleiki
s. 2
er Tað Søgan,
ið enDurTekur Seg?
s. 12
eFTirSkÚla SjlVanDi
s. 3
FkFFkF
Fo
tanda aman um eftirkúlan!
23. nOVemBer 2007
2
eFTirSkÚlin
Útv: t – tst. Ts í D
nú st ftsú v
Fóo hv fá b ft v v b t stovst ftsú í Hvb – vt í Fóo fst , tb ú o so v ás, t t sótt fst d t b sú.
eFTirSkÚlin FramBrOT FørOySkariSkÚlaSøgu
Føroyskur ungdómur hevurbrúk fyri teimum tilboðum,sum eftirskúlin kann bjóða,og tí er ætlanin við Atlantic Adventure Eftirskúlanum íHvalba kærkomin.Tað er ein sannroynd, at tað er trupult hjá føroyskafólkaskúlanum at geva, ser-liga 10. floks næmingunum,nøktandi avbjóðingar, við tíúrsliti, at nógvir næmingargevast í 10. flokki, meðanaðrir missa hugin at gangaí skúla.Eftirskúlin hevur neyð-ugu tilboðini til hesar næm-ingarnar, umframt aðrar,sum vilja royna ein øðrvísiskúla.
eFTirSkÚlin Vðkar Sjnarringin
Okkara børn og ungdómar verða einsrættað frá tí tey fara í vøggustovu/barna-garð, til tey koma út úrfólkaskúlanum. Øll skulu vera eins og halda seg inn-anfyri teir trongu karm-arnar, har tað í alt ov lítlanmun er møguligt at búnast við sjálvstøðugum hugsan-um og ætlanum.Eftirskúlin verður skipað-ur sum vistarskúli, og gevurhetta næmingunum møgu-leikan at búnast á ymiskanhátt. Tá næmingarnirbúgva saman, búnast teirsosialt, umframt at teir læraat taka ábyrgd av egnum viðurskiftum.Undirvísingin á eftirskúl-anum fer at bróta við ta vanahugsan, sum vit kennafrá fólkaskúlanum, og fer at geva næmingunum avbjóð-ingar á teimum økjum, harteir hava møguleikan at menna seg.Eftirskúlin fer eisini at geva føroyskum lærarumnýggjar møguleikar ognýggjar avbjóðingar, harlærararnir veruliga sleppaat brúka síni evni.Eftirskúlin fer soleiðis at geva fólkaskúlanum kapp-ing, eina kærkomna kapp-ing, sum í longdini fer at verða til gagns fyri fólka-skúlan. At foreldur og næmingarfáa ein valmøguleika erframbrot í mun til fólka-skúlan, har treytin er, at all-ir skúlarnir eru eins.
STaðSeTingin aV eFTirSkÚlanum
Ein eftirskúli skal fáa ungúr sínum vanliga umhvørvitil nakað nýtt, spennandiog lærueggjandi. Tí eigurslíkur skúli ikki at liggja ímiðstaðarøkinum, og eigurfjarstøðan heldur ikki at vera ov stutt. Tí er lítið at ivast í at Suðuroyggin ogHvalba er rætta staðið fyrieftirskúlan. Fjarstøðan tilMiðstaðarøkið er í hesumførinum ein fyrimunur.Sermerkta umhvørvið íHvalba við ríkum vinnulívi,ríkari natúru og sermerktumentaner avgjørt røttukarmarnir fyri føroyskanog norðurlendskan ung-dóm, sum í framtíðini fer at ganga á eftirskúlanumEitt og hvørt tiltak hevurbrúk fyri eldsálum, og taðhava fyrireikararnir av Eft-irskúlanum víst er til staðar við hesi verkætlan.
lgarBrOyTingneyðug
Arbeitt hevur nú verið viðætlanini í fleiri ár, og ertíðin nú komin til at farast má undir byggingina av skúlanum.Skúlin hevur breiða und-irtøku millum kommun-urnar, sum taka fult undir við ætlanini. Ásannandi, at landsins játtanarskipan kann verðaein trupulleiki, er neyðugt,at nevndin fyri eftirskúlanfær betur og øðrvísi karmarat virka undir.Tí hevur landsstýrismað-urin hjá Fólkaflokkinumnú gjørt broytingaruppskot í eftirskúlalógini, so at eftirskúlin kann skipast sum sjálvsognarstovnur ásama hátt sum tekniski skúl-in í Tórshavn.Lógarbroytingin staðfest-ir samstundis, at landskassin,umframt at gjalda helm-ingin av byggikostnaðinum,skal gjalda 70% av rakstrar-útreiðslunum. Við lógarbroytinginikann nevndin sjálv skaffasær fígging til bygginginaog fara undir verkætlaninabeinanvegin.Landsins partur verðurso goldin aftur til sjálvs-ognarstovnin sum rakstrar-stuðul yvir eitt ávíst ára-mál.Eftirskúlanevndin ogkommunurnar taka fult undir við hesum leisti ogfegnast um at hava fingiðhendan møguleikan.
eFTirSkÚlin Veruleiki
Fólkaflokkurin hevur allatíðina tikið undir við eftir-skúlaætlanini, og tí fegnast vit um, at ætlanin nú erkomin hartil, at eftirskúlinskjótt verður veruleiki. Vit ynskja tí nevndini fyrieftirskúlan blíðan byr fram- yvir.
Jørgen Niclasen,
formaður Fólkafloksins
Í seksti- og sjeytiárunumtóktist, sum skúlaskipanin yvirhøvur takkaði fyri seg,tá 3. real var liðugur. Sumat skúlin segði við teg: Núdugir tú at lesa og skriva –skrubba nú av til arbeiðis!Studentaskúlin, sum tábara var í Havn, var fyri tey fínu, børnini hjá teimumskúlaðu ella vælbjargaðu.hvørs børn blivu tannlæknarella tey endaðu sum nørdará almennum skrivstovum íHavn.Tey komu ongantíð heim-aftur á bygd kortini, kanskaí slipsi onkur jól, ella barasoleiðis hissini fyri at irritera okkum bygdasligu,sum enn gingu í ketildrakt og tuflum og luktaðu av sild ella olju ella báðum.Hjá okkum fall megin-part urin av dreingjunumút eftir 7. flokk. Mann tos-aði tá um at hava ráð at halda fram í realskúla. Vit øvundaðu hesum javnaldr-um, sum fóru til skips úr 7.flokki, sum vunnu pengar,sum afturkomnir vóru trøll- vaksnir og keyptu sær knall-ert og plátuspælara. Í okk-ara eygum vóru hesir teirskrappu og kulu, sum 17ára gamlir keyptu bil ogtvey ár seinni settu fót undiregið borð.
arBeiði einaSTa alTernaTiV
Skála Skipasmiðja bjargaðieinum stórum parti av dreingjaungdóminum. Harbar til at fáa lærupláss, oghóast vantandi realskúlaendaðu ikki so fáir sum verkfrøðingar, arkitektar,byggimeistarar og ikki at gloyma maskinmeistarar oginstallatørar. Uttan skipa-smiðjuna høvdu flestallirendað sum ófaklærdir sjó-menn.Onkrir okkara byrjaðurealskúlan, men góvust ellafingu fótin. Alternativið vartá onki uttan at fara tilarbeiðis. Valið stóð millumat lossa á keiini ella at arbeiða fisk. Í okkara førisild. Var ein heppin, fekkein fótin innum á Skipa-smiðjuni.Fyri teir flestu av okkum var galdandi, at nøkur árseinni angraðu vit, at vit ikki fingu eina bókligaútbúgving. Men lítið var at gera við tað. Kvøldskúlarnirroyndu, men hjá teimumflestu var tað bert spæl og íbesta føri eitt skeið íbókhaldi ella enskum.Mann hoyrdi um onkran,sum fór uttanlands á há-skúla, men yvirhøvur varðtað hildið at vera kostnað-armikið fjas, og hesi neyðarsbørn høvdu afturkominlært bæði at drekka ogroykja. Hetta var gott fóðurtil frammanundan vælrøktufordómarnar um háskúlar-nar.
lykilin Til Heimin
So hoyrdu vit knappliga umnakað heilt nýtt, sum varkomið – sjálvandi – í Havn.HF kallaðu tey hetta, eitt danskt uppfinnilsi um „høj-ere forberedelseseksamen“,
sum á mangan hátt varsíðustillað við studentaút-búgv ingina. Her bar til at velja nøkur fak, og her vareinki aldursmark.Men pikaríll um tey ikkisettu so ómøgulig upptøku-krøv, at fleiri okkara ikkihættaðu okkum at søkja.Nakrir søktu og vórðu send-ir út á Føroya Háskúla tilnakað so fantastiskt sum„fyrireikingarskeið til hægrifyrireikingarprógv“, summerkti, at ein spældi idiot áháskúlanum frá januar til juli og afturfyri slapp inn áHF í august. At ganga soleiðis fyrionki í eitt hálvt ár høvdu fáráð til, so nú fullu tey flestufrá. Háskúlin var mest eitt spæl, har mann fekk taðburturúr, mann vildi havaburturúr. Ábyrgdin var tínog ikki teirra. Sosialt vartað eitt gott og sunt upp-livilsi, í dag situr tó lítiðeftir uttan áhugin, Bárður Jákupsson vakti fyri listini,og stavsetingin, sum Jóan-nes av Skarði við harðarihond bukaði inn í okkaraknokkar. Minnist enn,hvussu hann fekk okkum at trampa í takt, meðan vit øllí tað óendaliga endurtóku:„Hvørjumfall hevur ongan-tíð ð!“ Tað var góður peda-gogikkur!So slapst inn á HF, sumgjørdist lykilin til heimin.
eFTirSkÚlin SVarið?
Sum gløggi lesarin sær, somanglar okkurt í hesi stuttusøguni. Í fyrsta lagi mangl-aði eitt tilboð til okkumungdómar á leiðini. Eineftirskúli kundi havt veriðsvarið.Í øðrum lagi leggur helst onkur til merkis, at eg barahavi skrivað um dreingir.Hvat varð av gentunum? Jú, tær flestu teirra blivukonur. Tað var tað. Eineftirskúli hevði helst eisini verið svarið hjá mongumteirra.Í øllum førum kunnu vit staðfesta, at vantaði ein eft-irskúli tá, so vantar hann íenn størri mun í dag, tírevsingin fyri ikki at veraskúlaður er nógv harðarinú enn fyrr, og alternativinitil tey ófaklærdu eru færri ídag enn áður.
Ó. J. Rólantsson
tíðindamaður
attv, s v t
3
23. nOVrmBer 2007
eFTirSkÚlin
Fyri fleiri enn tjúgu árumsíðan ikki bert hugsaðuføroyingar um at seta ástovn eftirskúla, teir settuslíkan á stovn. Hesin lá tóongan tíð í Føroyum, men ístaðin ymsa staðni í Jyllandií Danmark. Hvør minnist ikki føroyska eftirskúlan íGenner. Av orsøkum, sumikki skulu viðgerast í hesigrein, varð tann eftirskúlinniðurlagdur, men var eingineina løtu í iva um, at før-oyskur ungdómur hevðistóran tørv á einum eft-irskúlatilboði. At tørvurin er stórur sæst m.a. á talinum á føroyingum,sum hvørt ár leita uttanlandsá eftirskúla. Flestu teirrafara til Danmarkar. Hvussustórt talið er á teimum,sum fara niður á eftirskúla,er ikki møguligt at siganakað um við vissu, einfalt tí, at eingin skráseting erhesum viðvíkjandi. Tey eru,sum skjóta uppá, at árligatalið liggur júst oman fyri100. Onnur vilja vera við, at talið liggur væl hægri.Hvussu er og ikki, so ereingin ivi um, at nógv føroysk foreldur hvørt árlata síni 15, 16 ára gomlubørn fara á eftirskúla einamest í Danmark.Og hví gera tey so tað? Jú, svarið frá flestu teirraer, at børnini trívast ikki so væl í skúlanum, tí tey sigaseg hava tørv og hug at uppliva okkurt nýtt og øðr- vísi. Ja, nógv foreldur sigabart út, at teirra børn erudeyðatroytt av skúlanum,og at tey tíma hann ikkilongur.Hesi somu foreldur haldahinvegin, at tað er nokk sostórt stig at taka, at senda15,16 ára gomlu børn teirrauttanlands til ókent um-hvørvi og millum fremmandfólk. Nógv teirra høvduhavt tað betur, um hendafyrsta flytanin heiman ikki var so ógvuslig. Tí haldafleiri av hesum foreldrunum,at betur var um eftirskúlinlá her á landi. Og tey skiljaikki, hví vit ikki seta slíkaná stovn. Tá tørvurin er sostórur og so eyðsæddur.Fyri tey ungu er tað fyrst og fremt umráðandi ogspennandi at koma í annaðog øðrvísi umhvørvi saman við øðrum enn teimum, tey hava gingið saman við,kanska síðan barnagarðs-aldurin. Tí er tað ikki alt avgerandi, at eftirskúlinliggur uttanlands, fyri tey kann ein eftirskúli í t.d.Suðuroynni vera eins spenn-andi og forvitnisligur.
TjðVelDi iValeyST
Tá eg skal skriva eina grein,sum umboð fyri Tjóðveldi,kann eg stutt boða frá, at flokkurin vil hava ein eftir-skúla í Føroyum sum skjót-ast, heldur í dag enn ímorgin.Henda støða er eina mest grundað á, at vit í Tjóð- veldinum síggja eftirskúlansum eitt munagott og dygt ískoyti í skúlaskipanina,sum eitt mennandi og fjøl-broytt tilboð til tey ungu,sum eitt tilboð, ið kannmenna tey persónliga og víðka sjónarringin øðrvísiog á annan hátt, enn fólka-skúlin kann.Støða okkara í eftirskúla-málinum er eisini bygd átann veruleika, at tørvuriná eftirskúlatilboðnum errættiliga stórur og tykist vaksandi.Tjóðveldi sær tað sumsjálvsagt og umráðandi, at slíkur tørvur verður nøkt-aður.
ikki kappingarneyTar
Hóast eftirskúlin er eitt øðr vísi tilboð enn fólka-skúlin, og hóast nógv ungfara á eftirskúla, tí tey erutroytt av fólkaskúlanum,halda vit í Tjóðveldinumikki, at eftirskúlin og fólka-skúlin skulu metast sumkappingarneytar. Vit haldaikki, at annað skúlatilboðiðer betur enn hitt. Heldurskulu vit síggja eftirskúlan,sum eitt tiltrongt og við-hvørt neyðugt framhald tilnakrar av fólkaskúlanæm-ingunum. Tað verður ongantíð soleiðis, at øll 15-16 áragomul fara á eftirskúla,hetta tí stórsta talið av næm-ingunum í fólkaskúlanumtrívast har og vilja gangahar, til teir eru lidnir við 9.ella 10. flokk.
kærkOmið aTmenna 10. FlOkk
Tað frættist í hesum døgum,at ein arbeiðsbólkur undirTórshavnar býráð mælir til,
at 10. flokkarnir verða ment -ir
og broyttir soleiðis, at teirskulu metast sum ein byrjanheldur enn ein endi.Sami arbeiðsbólkur mæl-ir eisini til, at allir 10. flokk-ar í Tórshavnar kommunuskulu savnast undir samataki. Vit í Tjóðveldinum halda,at hetta er góð hugsan, iðkann enda sum spennandiátak. Tó síggja vit ikki hettasum kapping ella hóttan ímun til eftirskúlan. Vit eru sannførd um, at pláss er fyri bæði eftirskúl-anum og einum mentumog broyttum 10. flokki.
eFTirSkÚlin – eiTT aV Fleiri amBOðum
Tjóðveldi sær dagsins ung-dóm sum eitt tað týdning-armesta potentiali í fram-tíðar menningini av Før-oyum, og er íløgan í einadygga og mennandi skúla-skipan tí eisini ein tanntýdningarmesta íløgan yvir-høvur. Vit eru ymisk sum menn-iskju, vit hava ymisk áhuga-mál, vit hava hug til ymist,tí eigur samlaða skúlatil-boðið til okkara ungdóm at vera so fjøltáttað og fjøl-broytt, sum tilber.Skúlin skal ikki hava sumaðalmál at framleiða einsamlaðan hóp av eins hugs-andi individum, sum øllhava sama mál. Heldur skalsamlaða skúlaskipaninframleiða ungar føroyingar,sum duga at síggja møgu-leikar og mál, sum duga at gagnnýta síni evni til tess at røkka hesum møguleikumog málum.Skúlaskipanin skal fram-eiða ungar føroyingar, sumá sín hátt hava hug og viljatil at seta síni fingramerki áframtíðina. Við at framleiða, við at skapa, við at broytaella bara við sínum íkasti. Íøllum hesum sær Tjóðveldieftirskúlaskipanina sum eitt av nógvum, men allíkavælsum eitt týdningarmikiðamboð.Og áttu okkara myndug-leikar tí at fegnast um, at hugurin hjá okkara ungu at fara á eftirskúla er so stórur,sum hann er. Okkara mynd-ugleikar eiga at taka ímótiinitiativinum frá arbeiðs-bólkinum kring ætlaninaum eftirskúla í Suðuroy viðopnum ørmum.Tað, okkara landsmynd-ugleikar hava gjørt higartil,er, at teir hava sagt, at ætl-anirnar síggja spennandiút, og hava síðan lagt seg áhina liðina og sovið víðari.Tað er so avgjørt ikki gott nokk, og eigur eyðsýndiáhugin frá kommunalumyndugleikunum at fingiðteir í Mentamálaráðnum at vakna.Tí fer Tjóðveldi at loyvasær at geva Mentamála-ráðnum tey ráðini at fara íeitt veruligt og konstruktivt samstarv við arbeiðsbólkinog kommunufeløgini um at seta eftirskúla á stovn í Før-oyum so skjótt til ber.Føroyska samfelagið hev-ur veruliga tørv á minst einum eftirskúla.Hugsið og gerið sumnakrir føroyingar hugsaðuog gjørdu fyri fleiri enntjúgu árum síðandi: eftir-skúla ? – ja, sjálvandi !
Finnur Helmsdal
løgtingslimur fyri Tjóðveldi
eftsú sávd
Úrslitini av fyrstu Pisa-kanningini settu fleiri orða-skifti í gongd og góvunakrar niðurstøður, sum vóru neyðugar, umframt nakrar, sum meiri luktaðuav populismu.Men vit fingu ein annan vinkul til fólkaskúlan, ogfyrsta reaktiónin frá lands-myndugleikunum bendir á,at teir tóku hetta í álvara,og peningur fylgdi við. Her varð víst á ein tørv, og økt játtan til byrjunarflokkar-nar gjørdist so ítøkiligaúrslitið. Hetta var so annarendin, men hvussu er so vorðið við hinum enda-num?Sama skilið ger seg gald-andi í hinum endanum,nevniliga teir næmingarnir,ið ganga í teim eldru flokk-unum, og serliga er talanum 10.flokk.Tað sæst týðiliga í sam-skiftinum við foreldur ognæmingar, at 10. flokkurminkar í virði fyri hvønndag. Frá at vera eitt millum-lið, er hann vorðin eitt yvir-skotslið. Orð sum bíðistøða,slappa av og „visti ikki, hvat eg skuldi gera“ verða oftanýtt at lýsa hetta tíðarskeiðið við. Og tað er spell! Vit síggja eisini, at orða-skiftið millum næmingar í9. flokki mest snýr seg um,hvar leiðin skal ganga,gjøgnum ella (helst)uttan-um 10. flokk.Meðan útinnandi mynd-ugleikin á økinum hálv-hjartað hevur latið skiniðígjøgnum, at teir helst viljaskrúva 10. flokk niður, erunøkur tekin um, at ikki øll ynskja tað so.Í Tórshavnar Kommunueru stig tikin til at leggjaframahaldsdeildir partvíssaman, og foreldraumboð ískúlastýrunum eru spaku-liga byrjað orðaskiftið umsamanlegging av framhalds-deildunum í Suðuroy.Grundgevingin er ynski umøkt og øðrvísi tilboð íframhaldsdeildini – og ser-liga í 10. flokki
eFTirSkÚlin lyFTir 10. FlOkk upp
Ein virkin eftirskúli kanneftir mínum tykki verða viðtil at hála 10. flokk uppeftir,har hann hoyrir heima.Tær royndir, har verðagjørdar í einum fjølbroytt-um umhvørvi, kunnu skjótt spreiða seg, tí tað er einginivi um, at um skúlar viðsamstarvi kunna økja umnæmingagrundarlagið ogharvið útboðið av læru-greinum, so fer aftur at bera til at hava ein meiriáhugaverdan 10. flokk.Men so fjølbroyttur sumein eftirskúli verður 10.flokkur í fólkaskúlanum tóneyvan. Tí er tað mín vón,at Atlantic Adventure færundirtøku frá játtandimyndugleikunum.Modellið er sett upp ísamsvari við lógina, ogundirtøkan runt landið erbreið. At útflyta næmingartil danskar eftirskúlar er væl ikki nakað endamál ísær sjálvum. Hvalba erímyndin av einari íverkset-arabygd. Hóast stóra frá-støðu til miðstaðarøkinihava hvalbingar smíðaðupp og hildið viðlíka fyri-tøkur, sum virðisskapa ogútflyta. Samstundis er teirragerandisdagur fyltur viðaldargamlari siðvenju í
bjørgum, haga og á sjónum.
Tað krevur eitt politiskt útspæl at seta eftirskúlan áfíggjarlógina. Pisa-úrslitinisettu yngru flokkarnar áfíggjarlógina. Tørvsmet ing-in hjá fólkunum aftanfyri Atlantic Adventure vísir, at grundarlag er fyri slíkumskúla. Ónøgdin kring fram-haldsdeildina vísir, at brúker fyri broytingum.Eftirskúlin kundi saktans verið íverksetarin, sum færmillumliðið millum lógar-kravdu útbúgvingina og víðari útbúgvingina at virkaaftur.
Chris Jan Michelsen
Formaður í skúlastýrinum fyriTvøroyrar kommunu
eftsú o fósú
Add a Comment