High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Eftirskúli í heimligumumhvørvi
Stað og innihald
Koyrandi gjøgnum Hvalbatil Sandvíkar eitt vakurt summarkvøld, spyrji egdótt ir mína, hvat hon hevðihildið um at gingið í eftir-skúla her. Eitt sindur ivasomspyr hon, um ríðiundirvísingfer at verða – og um pláss verður til at uppstalla hest-in, og hvørjir aðrir møgu-leikar verða – hon stóð tá ábíðilista hjá einum sokall-aðum hestaeftirskúla íDanmark.Hesum kláraði eg ikki at svara, men ríðiundirvísingkundi verið ein møguleiki.Og í veruleikanum einmøguleiki við øðrum møgu-leikum í sær. Sambært Lucas Debes vóru suður-oyingar hestakønastu fólk íFøroyum, og søgan veit umfleiri áhugaverdar ríðitúrarog Hvalba at siga – eitt nú táSnopprikkur reið undanLaðangarðsbóndanum – sohví ikki taka tráðin uppaftur, hóast tað valla er trygt at ríða um Káragjógv, sumgøtan er núbeint.Spurdi hana í staðin, hvat hevði størsta týdning fyri valið at fara á eftirskúla, ogfyri hvønn eftirskúla ein velur.Hon nevndi trý viðurskifti:Fyrst og fremst tað at sleppaheiman at royna seg, uttantó at sleppa tryggu kørmun-um heilt. Lærugreinamøgu-leikarnir hava eisini stórantýdning – at sleppa at roynaseg innan øki, sum havaserstakan áhuga; hon erhestaáhugað og hevði tífyrst og fremst kannaðmøguleikar á eftirskúlum við ríðiundirvísing. At end-an nevndi hon hetta, at taðhevur týdning, at onkur ernærhendis t.d. ein mostir,ommubeiggi ella systkina-barn at vitja í frítíðini. Vit vóru samdar um, at Suðuroyggin er vælegnaðstaðseting til ein føroyskaneftirskúla – hóskandi langt er til hinar oyggjarnar, soein noyðist at sigla rættiligaleingi, men kortini erlagaligt og bíligt at sleppaheim í frítíðini. Dóttirinhelt tó, at Hvalba ikki var soeksotiskt sum at sleppauttanlands, men mær sumforeldur hevði avgjørt dámt betur, um eitt tilboð var ílandinum – eitt ávegis til-boð, áðrenn eg skal sleppahenni heilt leysari.
tey ungu geraStSamfelagSborgarar
Ein stórur partur av eftir-skúlainnihaldinum er so-kallaða sosiala læringin,hetta at læra at virka sjálv-støðugt, við ábyrgd av tærsjálvari og á jøvnum støðisaman við øðrum – at læraat gerast samfelagsborgari.Og er nakað rættari ogmeira natúrligt enn at havamøguleikan fyri at taka hesistigini á heimligum grund-arlagi og á móðurmálinum.Hugsa vit um hesa sosialulæringina sum eitt av høvuðsendamálunum viðeftirskúlum er tað beinleiðisbarokt – kanska enntá ílongdini skaðiligt – at noyð-ast at senda hesi blaðungufólkini av landinum, so tey læra at gerast væltilpassaðirsamfelagsborgarar í øðrumlandi. Tó, mangt er í neyðininýtt, og sosialiseringin íeinum donskum eftirskúlaer, hóast alt, helst meira verd fyri føroyskan ungdóm,um alternativið er tilboðinií SMS og Býin.fo, einsa-møll.
eitt alternativ til 10. flokk
Komandi skúlaár fara uml.85 % av øllum 9. floksnæm-ingum í 10. flokk. Vit vita av royndum, at ein alt ov stórurpartur av teimum gevst,áðrenn skúlaárið er runnið.Samfelagnum kostar hettanógvan pening, men verrier, at fyri henda nógvapeningin framleiðir sam-felagið einki uttan einakenslu hjá einstaka næm-ingininum av ikki at røkkatil, ikki at megna at gjøgn-umføra tað, ein hevur sett sær fyri – árið, sum kundi verið opnað og spennandibyrjanin uppá nakað nýtt,gjørdist heldur ein svárurendi á eini langari fólka-skúlaleið. Á Bornholm hava tey savnað allar 10 flokkarnar áoynni í ein sjálvstøðuganskúla við egnari skúlaleiðslu.Høvuðsendamálið er at skapa eitt tilboð til tey ungu, sum ikki er at roknasum endaárið í fólkaskúl-anum, men heldur byrjanintil ungdómsút búgv ingar-
nar. Umframt at hava frá-læru í vanliga kravdu læru-greinunum, so er eisini tætt samstav við ymisku mið-námsskúlarnar.Skúlaleiðslur og lærararmótmæltu, tá ætlanin varðløgd fram, foreldur mót-mæltu eisini, men ein kann-ing millum næmingar vísti,at fleiri enn 90 % ynsktu, at 10 flokkarnar vórðu savn-aðir, hóast tað at farleiðinmillum heim og skúla hjáfleiri gjørdist long. Komm-unan gjørdi av at lurta eftirnæmingunum og gjøgnum-førdi ætlanina. Úrslitið núnøkur ár eftir er, at fleirinæmingar fara í 10. flokkog fleiri fara víðari í mið-námsskúla, færri fella frá ímiðnámsskúlunum, og 10.flokkur hevur støðugarilærarahóp.Eg nevni hetta, tí taðhevur so stóran týdning at spyrja, um hugsanina hjáteimum, sum tað snýr segum. Bornholm kommunagjørdi tað – og fekk eitt gott úrslit! Bert um vit spyrjaokkara ungu, fáa vit rættaeftirskúlatilboðið, sum fyrihesar næmingarnar má vera betri, fjølbroyttari, ørð- vísi og meira viðkomandienn vanliga 10. flokks fólka-skúlatilboðið.
lat tey flgva eittStrekki Senn
Dóttirin slapp ikki inn áeftirskúlan hetta árið, hóast hon søkti 1 ½ ár framman-undan – tíbetur! havi eg ímínum stilla sinni hug at hugsa, tí tað er bæði langt og leigi at sleppa henni á soungum aldri.Tó, eg veit væl, at „onginskal hjá ungum alva bragd-arhugin forða“. Og sumKahlil Gibran minnir okk-um á í „Profeturin“ so erubørn okkara, tá samanumkemur, ikki børn okkara,men
„lívsins synir og døtur við egnum longslum.“
Hann sigur m.a. at:
„sálir teirra liva í húsum morgin- dagsins, sum tit ikki kunnu vitja, sjálvt ikki í dreymum tykkara. … Tit eru bogar, sum sleingja út børn tykkara sum livandi ørvar. Bogamaðurin sær málið úti í vídd endaloysins,og við allari megi spennir hann streingin til tess, at ørvar hansara skulu flúgva langt og skjótt.“
– Men at kunnað havt hana eitt sindur nærri hjámær eitt bil afturat, sam-stundis sum eg visti, at honlærdi betri flog, tað hevðikortini ikki verið av leið. Oghevði flogið verið mótimálunum, sum vit síggja í vídd endaloysisins, heldurenn móti málum, sumdonsk foreldur síggja, táhevði nógv verið vunnið!
Ingibjørg Berg
Trivnaðarstjóri í Tórshavnarkommunu
eftirSklin
mtt
hÁlva Ár
viborg
S. 6de
danSke
efterSkolerSStruktur
og
Økonomi S. 9manglandi
Punturinmillum
fÓlkaSklan
og
miðnÁmið S. 5 viborghk
College
o7/o8
S. 6SkiPaði
viðurSkiftifrÁ
fyrSta
degi
S. 7
fkfkSf
a u g u S t 2 0 0 7
·
n r . 2
Føroyar
standa saman um eftirskúlan!
auguSt 2007
2
eftirSklin
: – s. ts í d
Eftirskúlin frá einum
só
Mín fyrsti tanki, tá eghoyrdi um ætlanirnar umeftirskúla í Hvalba, var, at hetta var uppá tíðina! Endi-liga kundi eitt spennandiog neyðugt alternativ komatil 10.flokk í Føroyum. Val-møguleikarnir hjá teimumungu í 9.flokki hava higartil verið í so avmarkaðir. Tey flestu velja enn at fara í10.flokk, eisini tey sum ikkitíma tað. Summi velja at fara á miðnámsskúla, eisinitey sum ikki eru tilreiðarenn. Ella tey fara á eineftirskúla í Danmark, hóast hetta er dýrt og hjá onkrumov tíðliga at fara so langt heimanífrá.Ein eftirskúli í Hvalbafyri einar 80 næmingar vildi verið júst tann rætti valmøguleikin at havt aftur-at øllum hinum.
hv fjØllbroyttSklatilboð?
Og her eru vit eftir mínumtykki við kjarnan av hesumspurningi. Hví skulu tey ungu í 9.flokki fara á eineftirskúla, og hví í Føroyum?Hví yvirhøvur fara í 10.flokk? Hví ikki heldur eggjateimum til at fara víðari tileina miðnámsútbúgvingsum skjótast?Orsøkin er eftir mínumtykki, at tey ungu á hesigáttini til vaksna lívið havaeina stóra uppgávu framm-anfyri sær. Ein uppgáva,sum er nógv størri enntýdningurin at fáa tey út úrhinum endanum út á ar-beiðsmarknaðin eitt ár fyrr.Hvør einstakur av teimungu má leita inneftir oggera sær tankar um, hvat havi eg hug til at gera kom-andi árini. Heimurin oglívið liggja fyri føturnar,men hvat nyttar tað, um egikki havi ánilsi fyri, hvørjumeg veruliga havi áhuga fyri.
ein StÓr avgerð
Vit, sum eru eldri, minnast ivaleyst væl aftur á hesiárini. Í eftirsnarna ljósinumav øllum tí, sum síðan erhent, hava vit ofta hug at minka um týdningin av hesum stóru marknastein-um. Onkur av okkum kannsiga: „Ikki drála. Ger sumeg, so fer at ganga tær væl“.Meðan onnur av okkumsiga: „Lat fyri alt í verðini vera við at gera sum eg. Sofer at ganga tær illa! Trúgv mær! Ger so og so í staðin!“Hetta er ein av teim heilt stóru lívsspurningunum,sum hjá summum er púraavkláraður og hjá øðrumkrevur tíð og broyttarumstøður. Og hjá teimumflestu fer avgerðin og tíðinat føra tey á leiðir, sum tey ongatíð høvdu droymt um. Vit skulu ikki minka umhetta, og vit skulu ikki takaavgerðina fyri tey. Hetta erleiðin ávegis fram ímóti einav teim heilt stóru markna-steinunum í lívinum, ogtann ungi má fáa stuðul tilat ganga leiðina sjálvur.Tað kann fáa stórantýdning fyri framtíðina, at eitt ungt fólk fær eina jaligaog stimbrandi byrjan uppásítt vaksna lív. Tí mugu vit sum vaksin, foreldur einsog lærarar, stuðla okkaraungu í at lurta eftir innarurøddini. Vit mugu eftirlýsagóðar karmar og fjøllbroytt-ar valmøguleikar hjá teim-um ungu aftaná 9.flokk, ogdygdin skal vera í hásæti!
eftirSklinSkaPar neyðugtfjØllbroytni
Ein eftirskúli í Hvalbakundi júst verið nýblásturin,sum vit mangla í løtuni.Her kundu vit økt um val-møguleikarnar, soleiðis at tað ber til at flyta heimanífrátil eitt spennandi og ríkt árí føroyskum mentanarum-hvørvi uttan at kvetta viðfamilju og flyta av landin-um. Vit mugu sum borgararog foreldur arbeiða fyri, at tilboðini til tey ungu støð-ugt gerast betri og at ikkiminst, at hesi tilboð fylgja við tíðini. Tað hevur soómetaliga stóran týdning,at tey ungu fáa eina stimbr-andi byrjan uppá sítt vaksnalív.
mttforeldraSjÓnarmið
Í løtuni eri eg forkvinna íforeldrafelagnum Heim ogSkúli. Hetta virksemið byrj-aði, tá eg fyri nøkrum árumsíðan gjørdist limur í skúla-stýrinum í Hoyvíkar skúla. Vit stovnaðu stutt eftir eitt samstarv millum allar skúl-arnar í Tórshavnar komm-unu, har skúlastýrisfor-menninir fyri teir nógvuskúlarnar í kommununihøvdu høvi at hittast ogkjakast um felags áhugamál.Kjakið gekk mangan lívliga,og ferð aftaná ferð kommálið um 10.flokk upp at venda. Spurningarnir vórunógvir og ymiskir og oftaørkymlandi. Vit tosaðu við onkrarnæmingar og fingu mest søgur um neiligar upp-livingar. Ein ung gentagreiddi frá: „Eg fór í 10.flokk fyri at taka tað róligt,áðrenn eg skuldi víðari ístudentaskúlan. Vit næm-ingar høvdu tað stuttligt saman, men árið var ov keðiligt. Tað var einki stutt-ligt, og vit lærdu púrt einki“.Dapra ummælið var lítiðhugaligt at hoyra. Eg eigisjálv tvey børn. Tann eldrisonurin stendur á júst hes-um vegamótinum og hevur valt 10.flokk í ár. Um tvey árskal tann yngri sonurintaka sína avgerð. Vit tosaum hetta, og teir vigaímillum 10. flokk, studenta-skúla, eftirskúla og aðrarmøguleikar. Hvussu kunnueg og maðurin sum foreldurfrægast ráðgeva børnunum,tá vit vita so lítið um hetta?
ymSar meiningar um 10.flokk
Spurningurin um valmøgu-leikarnar aftaná 9.flokkhev ur verið frammi leingi.Kjakið hevur serliga snúðseg um 10. flokkin, oghvørji alternativ vóru tilhetta skúlaárið.Eru tær neiligu uppliving-arnar nøkur eindømi, sumbara fylla nógv hjá okkumøllum? Hvat munnu onnurung halda um 10. flokk?Hvat halda tey um valmøgu-leikarnar fyri framman?Í 2003 settu vit okkumsum skúlastýrisformennheilt einfalt fyri at lýsaspurningin betur. Um vit høvdu allar hesar spurning-ar, vóru tað ivaleyst nógv onnur foreldur, sum á samahátt brendu inni við tørvifyri at fáa meir at vita. Vit spurdu okkum fyri,og kundu skjótt staðfesta, at ummælini vóru ymisk alt eftir, hvønn tú tosaði við. Ìbýráðnum og í Mentamála-ráðnum fingu vit at vita, at tey ungu skuldu eggjast tilat velja eina miðnámsút-búgv ing aftaná 9.flokk.Lærarar tosaðu uppgevandium vánaligar karmar ogskúlatroytt ung. Tað var vónleyst at fáa næmingarnarat vísa ágrýtni og eldhuga við skúlaarbeiðnum. Skúlinog skúladagurin varstrongdur. Tað bar ikki tilat vísa næmingum burtur,sum fylgdu illa við og møttuilla upp. Foreldur tosaðuum næmingar, sum ikkitrivust í 10. flokki, og sumgóvust, áðrenn skúlaárið var liðugt. Einki tyktist at týða nakað. Møtiskyldan var ikki vird. Einki fekk av-leiðingar.Um hendan myndin varrøtt, so tyktist loysnin soeinføld. Latið fólkaskúla-tilboðið enda við 9. flokki.Niðurleggið 10. flokk. Latiðtey ungu fara beinleiðis víðari til eina miðnámsút-búgving ella út á arbeiðs-marknaðin, um tað skal vera. Hví lata eitt ár farafyri skeyti á henda hátt?
hvat Siga tey unguSjÁlvi um Sklan?
Hjá okkum foreldrum vóruhetta ørkymlandi spurning-ar. Sum limir í skúlastýrun-um høvdu vit kanska eitt gylt høvi til at lýsa hendanspurningin á ein ítøkiliganhátt. Hvat við at geva teim-um ungu møguleikan at svara fyri seg? Hvat hildutey sjálvi um tilboðini, sumtey høvdu aftaná 9. flokk? Vit ringdu til læraran fyrimiðlabreytina í 10. flokki við skúlan á Argjum ogspurdu, um næmingarnirhøvdu møguleika og hug at gera eina spurnarkanningum trivnaðin í 10. flokki vegna skúlastýrini í Tórs-havnar kommunu. Læraran-um dámdi hugskotið oglovaði at tosa við næming-arnar og venda aftur tilokkara við einum svari.Lærarin ringdi aftur fáardagar seinni við boðumum, at ein næmingabólkur ynskti at taka uppgávuna áseg. Við størsta ágrýtnikastaðu hesir næmingarnir,Turið, Edith og Barbara,seg yvir ta bíløgdu uppgáv-una. Tær gjørdu uppskot tilspurningar, og vit, foreldurog næmingar, hittust fyri at avtala framferð. Aftaná drúgva og áhuga- verda fyrireiking fór kann-ingin í gongd. Tær vitjaðueftir avtalu allar framhalds-deildirnar og samanlagt
svaraðu 144 næmingar spurn-
arbløðunum.
kanning gav nakað at hugSa um
Tá frágreiðingin um kann-ingina var liðug kallaðuskúlastýrini inn til ein al-mennan kunnandi fund íhøllini í Læraraskúlanum,har Turið, Edith og Barbaragreiddu frá kanningini ogniðurstøðum teirra. Hend-an verkætlanin og almennifundurin á Læraraskúlan-um var ein stuttlig og fløv-andi uppliving hjá øllumokkum, sum vóru á fundin-um, foreldrum, lærarum,politikkarum og øðrumáhoyrarum. Her megnaðutríggir ungir næmingar tilfulnar og við størstu virðingat standa frammanfyri ein-um sali av fólki og haldaeina greiða, sakliga ogsannførandi framløgu av teirra egna skúlatilboði.Tvey onnur ung, sum ginguí studentaskúla tá, greiddueisini frá, hvussu árið í10.flokki tyktist nú eitt áraftaná. Spurningurin bleiv lýstur frá nógvum síðum,og vit fingu nógv nýtt ogítøkiligt at vita, og best av øllum: tey ungu góvu okk-um nógv at hugsa um.Myndin av valmøguleik-um hjá ungdómum aftaná9. flokk stóð nú í einumheilt øðrum og meira fjøll-broyttum ljósi. Tær einføldu,svart/hvítu loysnirnar viðat niðurleggja øll tilboðaftaná 9.flokk duttu á gólv-ið. Vit sóu týdningin av, at hesin aldursbólkurin færfjøllbroyttar og dygdargóðar valmøguleikar.
næmingar eru vÓnbrotnir
Kanningin hjá teimumtrimum næmingunum av 144 floksfeløgum teirra vísti, at bert 15% av næming-unum høvdu valt 10. flokkfyri at fáa eitt „frí-ár“, með-an tveir triðingar av teimum valdu 10. flokk fyri at fyri-reika seg betur til miðnáms-skúlan. Ein triðingur av næmingum angraði valið,og høvuðsorsøkin var, at tey lærdu ov lítið. Tað ringasta var, at næstan helvtin av næmingunum vóru ónøgd við undirvísingina í 10.flokki. Hetta er eitt lemjandiummæli av 10. flokkinum,sum kanska vísir, at hesiungu eru so mikið vaksin,at tey tilvitað velja 10. flokkog megna at vísa ónøgdina,tá góðskan í tilboðnum ikkirøkkur.Eg tosaði við ein av næm-ingunum og spurdi, umhann metti, at hetta við tístóra fráfallinum og ónøgd-ini við skúlan var prísurinfyri valmøguleikar. Kanska var skúlin góður, men baraikki tað rætta fyri hann. Egmeini, hevur tú valmøgu-leikar, mást tú eisini liva við váganum, at tú viðhvørt velur skeivt. Soleiðis er lív-ið! Tú kanst royna at læraav hesum og finna nakaðannað, sum tú tímir betur.„Nei“, svaraði hann mær av-gjørdur. Hann ynskti veru-liga at fara í 10. flokk,áðrenn hann skuldi niðan íHoydalar. Hann kendi segkláran til nógvu lektiurnará studentaskúlanum. Hanngreiddi frá, at tann valdabreytin hevði ljóðað spenn-andi, gleddi seg at byrja:„Tí var tað for vánaligt, at skúlin stinkaði“.Hendan nevnda næm-ingakanningin bleiv gjøgn-umførd í Tórshavnar komm-unu, sum hevur tað størstanæmingagrundarlagið ílandinum og tí nógv teirbestu møguleikarnar fyri at skapa ein spennandi 10.flokk í samstarvi millumallar skúlarnar. Eg spyrjimeg sjálva, hvussu í allari verðini kunnu skúlar ísmáum kommunum skapanakað líkinda 10. floks til-boð, tá Tórshavnar Komm-una hevur ringt við at megna tað?Ein kanning, har næm-ingarnir kanna seg sjálvar,hevur sína styrki og sjálv-andi eisini sínar avmark-ingar. Eg haldi, at vit sumforeldur, lærarar og po-litikkarar lærdu nógv av at
3
auguSt 2007
eftirSklin
lurta eftir øllum teimumungu hetta kvøldið. Tað erein upplýsing í sjálvum særat hoyra, hvørjar spurningartey sjálvi seta sær um 10.flokk, og hvat tey kunduhugsað sær aftaná 9. flokk.Tey eru hóast alt mitt í hes-um umhvørvinum og kennatey veruligu ivamálini. Hin- vegin mugu vit eisini spyrja,um myndin, sum kemurfram er eftirfarandi í smá-lutum. Hetta var ikki ein yrkiskanning, har íbygdirskeivleikar í tølum miðvíst eru lúkaðir burtur. Kanskanógvir næmingar júst løgdutýdning í kanningina og vóru eyka atfinningarsamir,nú tá eitt gott høvi var tiltað? Eg kenni ikki hesarskeivleikar, men eg standieftir við tí fatan, at hesitølini tosaðu hart og løgdufram ein greiðan boðskap.
Skulu vit lata Standa til?
Eg meti, at vit hava brúkfyri, at næmingar kunnu velja 10. flokk og eftirskúla,men kunnu vit liva við, at ein triðingur av næmingun-um angrar valið? Hvat skúlatilboð kann liva við, at helvtin er ónøgd við skúlan,tí undirvísingin er keðilig,og næmingarnir læra ov lítið? Latið okkum verakritisk og minka um hesitølini, - lat okkum siga 50%.Tølini eru framvegis alt ov høg. Hvar eru eldhugin oggleðin? Hvar er tann góðihugurin og tað stimbrandiágrýtna umhvørvið? Hvat er tað, sum vit ynskja at bjóða okkara ungu børnumog okkara ungu borgarum,so tey fáa eina góða byrjaná vaksnu lívsleiðini.Spurningurin um tey ungu úr 9. flokki er við-gjørdur, vendur og lýstur. Vit skulu ikki lata standa til við keðiligum og vana-bundnum loysnum, sumhøvdu sína tíð. Vit skuluheldur ikki minka um til-boðini og trýsta øll tey ungu inn á eina leið, tí vit vita betur enn tey. Skúla-tilboðini til tey 15 áragomlu skulu gerast fjøll-broytt og tíðarhóskandi. Vit skulu lurta eftir teimumsjálv um og spyrja, hvat tey sjálvi hava hug til. Síðanmeini eg, at vit skulu krevjaav okkum eins væl og av teimum ungu, at loysnir verða mentar til tær rigga væl.
eftirSklinkveikjandi fyriSklaverkið
Júst í hesum samanhangitykist eftirskúlin at vera júst tað rætta. Boðskapurin fráteimum ungu vísir, at vit hava brúk fyri at skapa eitt umhvørvi, sum mennir ogdyrkar tað føroyska skúlatil-boðið til okkara 15-16 áragomlu. Ikki bara á einumeftirskúla, men eisini í 10.flokkunum kring alt landiðog fyri so vítt á miðnáms-skúlunum eisini.Ein góður eftirskúli íHvalba kundi skapað karm-ar um eitt stimbrandi før-oyskt skúlatilboð. Herkundu lærarar sloppið at fokusera á at menna undir- vísingina til júst hendankrevjandi aldursbólkin, hartey ungu hvørki eru børnlongur ella vaksin enn. Eft-irskúlin í Hvalba kundiðgivið íblástur til 10. flokk-arnar kring alt landið og átann hátt gagnað øllumføroyska skúlaverkinum.Hvør sigur, at allir hesirnæmingar skulu vera før-oyingar. Spennandi umung úr londum eisini fingueyguni upp fyri tí føroyskaeftirskúlanum í Hvalba.
Lis Mortensen
Forkvinna fyri foreldrafelagiðHeim og Skúla
Uttan ítøkiligar visiónir ognýhugsan er eingin vón um,at Føroyar fara at standa segí altjóða kappingini.Í dag samstarvar allurtann framkomni heimurin,og endurspeglast hendasannroynd í einum virknumungdómi, sum uttan himprferðast um landamørk fyriat fáa sær kunnleika umaðrar mentanir og fyri at nema sær útbúgvingar, iðbrynja ungar kvinnur ogmenn til tær avbjóðingar,sum alheimsgerðin hevur við sær. Útbúgvingar, sumer gull verdar fyri heim-landið.
fjØlbroytttbgiving neyðug
Sambandsflokkurin er ein visionerur flokkur, sumraðfestir útbúgving høgt og vil fegin gera íløgur í ein visioneran ungdóm, sum ergrundvøllurin undir okkaraframtíð og skal tí áhaldandimennast og útbúgvast.Føroyar hava nógvardugnaligar lærarar og einfólkaskúla, sum í mansaldrarhevur sátt góða og hollabarlast í okkara børn.Einki samfelag stendur ístað og einki er so fákunnugt sum at trúgva, at óneyðugt er at tillaga seg nýggjartíðir og nýggjar avbjóðing-ar.
valmØguleikar umrÁðandi
Hyggja vit at gongdini ífólkaskúlanum í dag, ereingin ivi um, at fólkaskúliner vælegnaður til tey børn,sum passa inn í skúlanskarmar, t.v.s børn og ung,sum tíma og hava bindinditil til at gera skúlating,børn, sum tíma og havabindindi til at „levera vør-una“. Samstundis vita bæðilærarar og foreldur, at nógv ung, kanska serliga dreingir,men sjálvandi eisini gentur,fara av sporinum, tá ið tey náa ein ávísan aldur, tí tey ikki kenna seg heima undirteimum kørmum, sumfólkaskúlin hevur at bjóða.Hetta er ein gongd, sumøll framkomin lond hava ífelag. Raskir og dugnaligirnæmingar falla í fátt, taka9. flokk tí tað er eitt krav,fara kanska í 10. flokk, tí at foreldrini krevja tað, men,tað gongur bert stutt tíð, soeru hesir næmingar farnirúr skúlanum og ganga og vála úti á gøtunum. Ikki tíat hesir næmingar eru verriella minni mentir enn aðrir,men einans tí at hesir næm-ingar ikki trívast undir skúl-ans karmum. Foreldur oglærararar kenna hesa støðu,men vita ikki, hvat í víðastu verð tey skulu gera fyri at venda gongdini; tey vilja sofegin hava ungdómin árætta kós, men kenna seghjálparleys. Ikki tí at tey ikki hava viljan, men tí at tey kenna so stóra ábyrgdog fegin vilja geva hesumevnaríka ungdómi møgu-leikar, sum so ella so verðasøplaðir burtur.
eftirSklar altmeira vind Seglini
Hyggja vit at gongdini íDanmark, hava eftirskúlar-nir havt ómetaligan viðburðseinastu 30 árini. Bara í árhava seks nýggir eftirskúlarsæð dagsins ljós. Samlaðatalið av eftirskúlum í Dan-mark í dag er 260 eftirskúlar,eitt ómetaliga stórt tal - ikkiminst tá hugsað verður umtað fólksligu skúlasiðvenju,sum síðan Grundtvigs dagarhevur verið galdandi í Dan-mark. Grundtvigska skúla-traditiónin hevur altíð ver-ið, at øll skulu hava møgu-leikan, skúlin er ikki fyrielituna, men fyri øll. Og taðer júst her, at eftirskúlinhevur víst sínar dygdir ogsína styrki.Øll skulu hava møguleik-an, eisini tey, sum í vanliguskúlaskipanini kenna seg„uttanfyri.“Eyðkennið fyri eftirskúlaner júst, at dugnaligir ograskir næmingar, sum havaeitt stórt potentiali, eitt potentiali, sum er dult fyriteimum sjálvum og vanligaskúlanum, fáa umstøður at virka undir, sum fáa hesarnæmingar at blóma.Føroyar eru ein fiski- vinnutjóð. Vit vita frá goml-um døgum, tá ið ráðaleysirdreingir, sum reikaðu runt fyri vág og vind, bráddligafingu kjans umborð á skipi,tí at skiparin hevði eitt vak-ið eyga fyri tí, sum búleika-ðist í slíkum ungdómum, iðikki trivust undir vanligumkarmum. Ungdómar fingukjans umborð, teir sluppa at royna seg í verki og fingusomu ábyrgd sum aðrir vaksnir menn. Tá ið hesirdreingir komu aftur av fyrsta túrinum, hevðilívsins skúli givið teimumsovorðna barlast, at teir veruliga kendu seg sumrættar menn við nýggjumhugburði til lívsins avbjóð-ingar.
læra at hava Ábyrgdog arbeiða Saman
Eftirskúlin í Hvalba er júst ætlaður til raskar og dugna-ligar unglingar, gentur ogdreingir, sum hava ilt við at fóta sær í fólkaskúlanum.Ikki tí at hesir næmingarikki hava evnir, men tí at teir eru farin av sporinumso at fólkaskúlin ikki megn-ar at lofta teimum. Eftir-skúlin kann í nógvar mátarsammetast við eitt skúlaskip.Eftirskúlin er ikki bara einskúli, men eisini heimið ogfrítíðarumhvørvið hjá næm-ingunum. Næmingrnir bú-leikast á eftirskúlanum all-an sólaringin, og tí havanæmingarnir møguleikarog skyldur, sum fólkaskúlinav góðum grundum ikkikann bjóða næmingunum.Næmingurin á eftirskúlalærir at gera reint, at vaskasíni egnu klæði, at ruddakamarið, at møta stundisligaog at yvirhalda kravdarsongartíðir.Hetta ljóðar alt ikki sørt kravmikið, og ein skulditrúð, at næmingar hilduseg langt burtur frá slíkumkeðiligum skyldum. Men
støðugt økta tilgongdin
mill- um ungdómar til eftirskúl-ar prógvar til fulnar, at taðøvugta ger seg galdandi.Tað vísir seg nevniliga, at so skjótt sum næmingarnirkoma heimanífrá, vilja teirheldur enn fegnir gangaundir skyldur, sum hesirsomu næmingar skíggjaheima við hús. Spyr einnæmingarnar, hvussu hettaber til, er standardsvarið, at felagsskapurin á eftirskúl-unum ærir teir, at um teirikki fylgja kravdu manna-gongdini, so virkar felags-skapurin heldur ikki.Nógvir næmingar aftraseg heldur ikki fyri at við-ganga, at tað ofta júst erureglur og skipaðar manna-gongdir, sum teir sakna ígerandisdegnum.
nÓgv og ØðrvSitilboð til næmingin
Eitt eru reglur og skyldur,men veruliga styrkin hjáeftirskúlanum eru tey nógvu og øðrvísi tilboð,sum skúlin hevur til næm-ingarnar.Handverk, list, drama,tónleikur, design, sjómans-skapur, ítróttur, umframt bókligar lærugreinar. Eftir-skúlin í Hvalba hevur, íneyv um samstarvi viðdanskar eftirskúlar, lagt stóran dent á kreativarlærugreinar, sum virkadragandi uppá bæði genturog dreingir. Allar royndir vísa, at taðgevur næmingum sjálvsálit og ábyrgdarkenslu, tá iðteir sleppa at royna seg íkreativum fakum, sum teir veruliga hava áhuga fyri.Harumframt leggureftirskúlin í Hvalba stórandent á at vera ein altjóðaskúli, soleiðis at næming-arnir ein part av skúlaár-inum sleppa at royna seg ádonskum eftirskúlum, sumeruserliga kendir fyri tónleik,ítrótt o. a. Samstarvið viðaðrar viðurkendar eftirskúl-ar ger eftirskúlan í Hvalbatil einasta eftirskúla í rík-inum, sum leggur dent áútveksling av næmingum,ein ætlan, sum hevur vakt stóran ans millum danskareftirskúlar. Samstundis ferhetta samstarv uttan iva at gera eftirskúlan í Hvalba tilein nógv eftirspurdan skúlamillum føroyskar næmingarog foreldur, ið varða av okkara ungdómi.Einki er heldur at ivast í,at nógvar og góðar lærara-kreftir vilja bjóða seg framat undirvísa á einum skúla,sum rúmar so nógvar møgu-leikar sum eftirskúlin íHvalba.
SPennandi nyhugSan
Eftirskúlanum í Hvalba erein ómetaliga spennandinýhugsan í Føroyum. Vit í Sambandsflokkinum vilja fegin stuðla einumskúla, sum gevur skúla-troytt um ungdómi menn-andi avbjóðingar.Harumframt er gott at føroyskir ungdómar eisinifáa valmøguleikan at fara áføroyskan eftirskúla heldurenn at verða sendir av land-inum í hópatali hvørt ein-asta ár.Sambandsflokkurin ferat gera sítt til at eftirskúla-ætlanini í Hvalba gerst veruleiki.
Johan Dahl
løgtingsmaður
ns só s
Add a Comment