ANÁLISE

A outras «galescolas» de Europa

A polémica sobre o uso dos idiomas cooficiais no ensino repítese en moitospaíses da UE, onde poucas rexións resolveron o debate con éxito

Juan Oliver | Corresponsal

24/1/2010

Segundo os últimos eurobarómetros daComisión Europea, na UE só hai un país ondea lingua materna do 100% da poboación é amesma que a oficial do Estado. Así que, agásen Portugal, a cuestión lingüística afecta atodo o continente, onde as polémicas como aque vive Galicia repítense con cíclicafrecuencia.Quizá onde se manifestan con maior crueza éBélxica, porque o Estado configurouseprecisamente ao redor das dúas grandescomunidades lingüísticas: Flandes e Valonia,con idiomas oficiais distintos: holandés na primeira e francés na segunda, eambos os cooficiais na maioría dos municipios de Bruxelas, capital flamencapero cun 80% de francófonos. Á liorta súmase a comunidade xermanófona,nove cantóns onde viven apenas 70.000 belgas que teñen ao alemán comolingua oficial.Flamencos e valóns viven de costas os uns aos outros, con policía, sanidade,seguridade social e, tamén, modelos educativos separados. En Valonia a linguavehicular é o francés, pero desde quinto de primaria é obrigatorio aaprendizaxe dun segundo idioma, a elixir entre holandés, inglés e alemán. Amaioría dos pais escollen o inglés.

Francés no patio

Ao contrario, en Flandes estúdase en holandés, e nalgúns colexios que optanpola inmersión lingüística ata se prohibe aos nenos falar francés no patio. Peroeste e o inglés son obrigatorios desde os primeiros cursos de infantil. Oresultado é que mentres a maioría dos flamencos son trilingües (o modeloeducativo funciona e complétase cunha televisión pública que non traduce asversións orixinais), a maioría de valóns apenas dominan un pouco o inglés (oseu sistema educativo é peor e as películas infantís e os debuxos animados sise traducen).Claro que para os nenos valóns non saber holandés acaba sendo unha gravedesvantaxe. O paro chega ao 16% nalgunhas provincias da súa rexión, candoen Flandes rolda o 4%. E aínda así, cada ano quedan vacantes 120.000 ofertas

Unha rapaza irlandesa reivindica a utilizacióndo gaélico facendo autoestop pola illa.

de empregos estables e ben pagados en Flandes que os valóns rexeitan cubrir.Bélxica non é máis grande que Galicia, e dende Charleroi, en Valonia, aAnveres, en Flandes, apenas hai unha hora en coche. Pero o problema non é otransporte. O que pasa é que os valóns non saben holandés.

Axudas e apoio público para poñer de moda ao galés

No País de Gales lograron evitar a desaparición do galés, un idiomapertencente ao mesmo grupo de linguas celtas do que forman parte o bretón,o gaélico e o escocés, e que a mediados do século pasado estaba en graveperigo de extinción. É cooficial no territorio da rexión e obrigatorio ata osdezaseis anos no ensino público, onde a lingua vehicular é o inglés, pero ondecada vez hai máis pais que optan por enviar aos seus fillos a escolas coninmersión lingüística no idioma minoritario, e que garanten o seu dereito aoptar por ese tipo de educación.Segundo o Goberno rexional, iso débese a que as medidas para protexer ogalés son serias e efectivas, e a que a súa promoción é constante a través daradio e a televisión públicas, que só empregan ese idioma. Tamén a que ascampañas para estender o seu uso lograron polo de moda rodeándoo desaimaxe de encanto que, segundo algúns analistas galegos, como Xosé LuisBarreiro Rivas, resulta fundamental para que a sociedade non identifique aaprendizaxe dos idiomas minorizados co atraso e a perda de tempo.

Os bilingües gañan máis

O sistema público de ensino anima aos pais a educar aos seus fillos en galés,recordándolles que iso non só non impedirá que aprendan o inglés, senón quelles proporcionará unha riqueza cultural distintiva e ampliará o seu campo derelacións sociais e as súas perspectivas laborais (as estatísticas confirman queen Gales os traballadores bilingües cobran entre un 8 e un 10% máis queaqueles que só dominan o inglés).Os alumnos que deciden cursar estudos universitarios nesa lingua dispoñen debolsas e axudas adicionais, do mesmo xeito que aqueles pais que non acoñecen pero que deciden que os seus fillos a aprendan, e a quen se facilitafinanciamento para seguir cursos para adultos. Ademais, teñen á súadisposición unha liña telefónica gratuíta atendida por profesionais que resolvenas súas dúbidas para que poidan axudar aos seus fillos a facer os deberes engalés.O resultado salta á vista: en poucos anos o número de falantes incrementouseen case 100.000 persoas, ata chegar ás 600.000 actuais. Entre elas, un 38%dos mozos de entre 3 e 15 anos, é dicir un 13,5% máis que en 1991.

O gaélico cede terreo en Irlanda malia o seu carácteroficial

Desde a súa independencia en 1922, Irlanda adoptou medidas para protexer oidioma que se falaba na illa ata a conquista inglesa na Idade Media. Así, ogaélico é oficial xunto ao inglés, e ata idioma de traballo da UE desde xaneirodo 2007. Todos os documentos oficiais publícanse preferentemente enirlandés, materia obrigatoria desde a educación infantil e lingua vehicular dasao redor de duascentas

gaelschools

(gaelescolas, se se permite a traduciónlibre ao galego) con inmersión lingüística.Con todo, o resultado non é nada alentador. Un 69% da poboación coñecepouco ou moi pouco o irlandés, fronte ao 31% que o fala ben ou moi ben. Sóhai bilingüismo real nas

gaeltacht

, zonas onde é maioritario e onde goza dunhaprotección aínda maior pero onde habitan só 85.000 persoas. Fóra delas, é oidioma materno de apenas 10.000. Ou sexa, menos de 100.000 irlandeses cogaélico como lingua materna, cando en 1922 eran ao redor de 250.000.

Obrigatorio

Ante ese panorama, ata o Fina Gael, partido nacionalista fundado por MichaelCollins, propuxo que se elimine o seu carácter obrigatorio na escola, onde,asegura, converteuse nunha materia antipática.

Francia ignora as linguas rexionais e aposta polasestranxeiras

Francia é o exemplo perfecto do que sucede cun idioma cando asAdministracións públicas impiden que os seus falantes poidan usalo connormalidade en todos os ámbitos do seu desenvolvemento vital. O Estado galoé un dos máis centralistas de Europa, e desde hai séculos despreza a riquezacultural e patrimonial das linguas propias das súas rexións: bretón, corso,occitano, gascón, franco-provenzal, alsaciano, vasco, catalán... Todos están enperigo de desaparición porque non gozan de ningunha promoción, e si sofrenintentos de rebaixar aínda máis a súa categoría, como o que levou aoParlamento a debater unha emenda que pretendía suprimir a mención a esaslinguas na Constitución, que, por certo, consagra o francés como única linguaoficial do país.

Optativas sen relevancia

Os idiomas rexionais están practicamente relegados do sistema de ensinofrancés, onde só poden estudarse como materias optativas de escasarelevancia curricular. En Bretaña hai partidos que piden o ensino bilingüe, peroos plans educativos do Goberno de Sarkozy pasan por primar en exclusiva aaprendizaxe de linguas estranxeiras, como o alemán, o inglés e o español.