High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
88
www.wegry.co.za
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
88
BEsTEMMIng
angola
op u sprei a
Angola se onstuimige verlede maak geleidelik plek vir al meer toeriste,beter paaie (wel, hier en daar) en potensiële rugbysterre, sê
Dolf Els
.
et duskant ’nwankelrigestaalbrug oordie Longarivierstaan ’n tweetal olyfgroenRussiese T55-tenks, hulkanonlope oor die riviergerig. Dit lyk of hulle netgou stilgehou het om benete rek. Maar dis na-oorlogseAngola dié en hulle staan al jare hier.
Wrakke soos dié is ’n kon-stante herinnering aan die27 jaar lange burgeroorlogwat in 2002 geëindig het.Soos die lang ry uitgebrandewrakke van ’n voorrade-konvooi tussen Menongueen Cuito Cuanavale.En die drie gepantserdetroepedraers wat reg agtermekaar tot stilstand gekomhet, elkeen uitgeskiet met ’nenkele skoot.Ook vir ’n generasie Suid-
Afrikaanse mans is Angolanet ’n oorlogsherinnering.Baie se eerste ervaring vandié land was in die reën-
seisoen van 1975/’76 toe hulle
deurgeloop het gedurende
Operasie Savannah. En stort-
reën, modder en malaria-
muskiete getrotseer het.
Ek het onlangs op diéoorlogvoetspore teruggeryom die plekke te besoekwaar die SAW in hewigegevegte betrokke was:Cassinga, Cuito Cuanavale,Catengue, Ebo, Brug 14 …name waarmee ’n geslagsoldate van 18, 19 jaar ouddestyds vertroud was.Maar ek het ook gegaanom die land se natuur teervaar – en die berugteslegte paaie te pak.
Ons konvooi het Angoladeur die bedrywige SantaClara-grenspos ingegaanen daarna deur Ondjiva,Cuvelai, Cassinga, Cubango,Cuchi en Menongue tot byCuito Cuanavale gery.
Van daar het ons noord-wes deur Chitembo enHuambo tot by Quibalagery, waar ons omgedraaien kuslangs deur Sumbeen Lobito tot by Benguelais. Toe is ons Lubango toe,
daarvandaan kus toe tussen
Namibe en Tombua, en hetdrie weke later deur diestiller Calueque-grensposteruggekeer. >
N
F o t o ’ s
J o h a n n v a n T o n d e r
Vervalle.
oblyfsls ’ plspstl p ’mlig Ptugs pls tuss humb alt hm i i sui agl.
Groepverband.
nby Cutt i isui agl. dis bt m iél i ’ gp t pk.
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
88
www.wegry.co.za
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
88
BEsTEMMIng
angola
die Cubango-rivier. Onderdie verwaarlosing skemer diePortugese nalatenskap togdeur, soos die breë dubbel-strate en die rye vlambomemet helderoranje blomme.Richard, ’n Oxford-profes-sor wat in Durban grootge-word het, sit sy Springbokpetop en haal sy rugbybal uit.Ons skop bal in die stofstraatterwyl ’n klomp kinders hullein dié petalje vergaap. Nielank nie of hulle speel saam.Die polisiehoof ry stadigverby, maar meng nie in nie.Op Cachingues wil onsbrandstof ingooi, maar leerLes #5: Die feit dat daar oralin Angola vulstasies is, bete-ken nie dat daar altyd brand-stof is nie. Moenie aanvaardat jy op die volgende dorpsal kan volmaak nie.Hier is toe net
gasolina
(petrol), terwyl die
gasóleo
-pompe (diesel) droog is.Les #5 het ook ’n stertjie:Wees geduldig as jy en diebrandstoflorries op dieselfdedag opdaag.
Ons het ons ’n paar keerby vulstasies vasgeloop inlang toue motors, vragmotors,motorfietse en mense metkruiwaens vol leë kanne.
Stof, stof en slaggate
Op feitlik elke dorpie waar-deur ons ry, is kerkies watdie Portugese agtergelaat het.Vandale het party verrinne-weer, terwyl ander mooionderhou word.
Op Cubango staan ’n pienk
kerkie op die dorpsplein. Disverweer, maar word nog ge-
bruik. Bokant die boogvormigehoutdeure met die swaar yster-
skarniere staan groot
DomusDei
(“Huis van God”). Binneskrop ’n paar vroue die hout-vloer en ruwe banke.Dis warm en ons stop bydie dorpskroeg om N’GolaCerveja (’n Angolese bier)te koop. Fabio, die eienaar,staan agter ’n houttoonbanklangs sy kisyskas.
Hy het waarskynlik nognooit soveel klante op een slaggehad nie, en lyk oorbluf.
Watter toeriste-geriewe?
Groot dele van Angola is steeds
ongerep. Dis ’n land van kon-traste: Landskappe wissel vanwoestynvaal tot subtropiesegroen, van Karookoppies totblou granietberge, digte bos-wêreld tot grasvlaktes. Jy ry deur kronkeldraaiein bergpasse, op tweespoor-bospaadjies, paaie met hieren daar lappies teer, deurriviere en waterstrome enoor gelapte bruggies, maarook op nuwe teerpaaie enoor moderne brûe.Toeristegeriewe bestaanbykans nie en jy kan elkeaand jou tent onder die sterrestaan maak.Angola vra geduld en vas-byt. Dis Les #1. By die SantaClara-grenspos is ons amperses uur opgehou toe ampte-nare met ons visums “fout”gevind het.Enkele meter buite diegrensposhekke tref ons dieeerste van duisende slaggateen ek besef: Dié toer gaananders wees. Slaggate is
oral
,van skinkbord- tot kargrootte.Om jou nie heeltemal teontmoedig nie, kry jy nou endan ’n goeie grond- of selfsuitstekende teerpad. So draaions anderkant Ondjiva op ’nnetjiese breë wit grondpadaf waar ons die eerste tekensvan die burgeroorlog teëkom – twee Russiese T54-tenkswat uitgeskiet is.Ons wil Cassinga toe endraai later af op ’n bospaad-jie na Mupa. Dis ’n slegtetweespoorpad met spoelsloteen poele modderwater. Onsry verby gehuggies met rondetakhutte, en by almal wapperswart-en-rooi MPLA-vlae.
Hier is ons gemiddeldesnelheid 20 km/h, en ek besef wat die ervare Angola-mannebedoel met Les #2: Hier meetjy nie afstand in kilometer nie,maar in ure.
By Cuvelai leer ek Les #3:In Angola is daar brûe en danis daar dié wat net in naambrug is. Die ryvlak van diebetonbrug oor die Cuvelai-rivier is só vol gate geskietdis ’n wonder dit het nognie ingestort nie. Die rivieris kniediep en ons ry eerderdeur die water.
Ons is nou in die Huila-provinsie, steeds op ’n twee-spoorpad deur die bosse.Rooi-en-wit strepe op boom-stamme langs die pad waarskudié is steeds landmynwêreld.
Tussenin is rooi bordjies
met ’n wit skedel en die waar-
skuwing:
Perigo Minas!
(“Ge-vaar, myne!”).
Dis Les #4: Moenie van diepaaie afdwaal nie. Niemandweet waar die myne is nie, endaarvan kan die afbeenmenseop krukke getuig.
Hie’ kommie Bokke …
Ons stoot aan Cassinga toe
waar kol. Jan Breytenbach, wat
saam met ons toer, op 4 Mei1978 ’n aanval met valskerm-troepe gelei het.Dis nou ’n spookdorp.Murasies van huise uit diePortugese era staan soosmonumente langs die eensbreë hoofstraat, en honderdekoeëlgate sit soos pokmerkeop die mure.Ons eet middagete toe ’ninwoner, Pedro Jamba, daaraankom. Hy was daar, 32 jaargelede, sê Pedro.Dáár en dáár het die sol-date uit die lug geval, beduiehy na die rivier en bome daarnaby. Die kolonel wys Pedrodie letsel waar ’n Swapo-koeël hom dié dag in die armgetref het.
Pedro neem ons na die twee
massagrafte. Ons stap deur
die lang gras tot by ’n sement-
blad van 7 m x 6 m. Swapo seoffisiere en bevelvoerders isdaar begrawe, sê hy.Sowat ’n kilometer verderlê die ander graf. Dit het ook’n verweerde sementblad oor,maar dis heelwat groter.
Cassinga Massacre, 4 May1978
, staan daarop. Die sol-date en burgerlikes wat diédag dood is, is daar begrawe,al 608 van hulle, vertel Pedro.Later die middag stop onsin die myndorpie Jamba aan
Die subtropieseomgewing raak almooier ... Reuse-granietformasiesstaan soos vetvingers in die lug,en in ’n vallei maak die breë Queve-rivier plek-plek ’nblink streep.
Ongenaakbaar (maar die paaie verbeter).
By Cluqu i i suiby i ruc-gsps ku jy lttlik klipp (b). di bugt dmbG-ps by Bgul i i sui i l (l b). Tuss Cs-sig i mypi Jmb is i p mstl g (liks). di ptuss Mgu Lg, p p Cuit Cul, ws ’ blgiktt i Kubs Fpl-ki i i “bslg” ii j tgtig. di p is s i ’ glik tst ().
Beste tyd:
Mi-oktb
By mistes:
2-3 wk
Ervr:
ogpt afik ilik ms
afstd vf:
Kpst:± 2 300 km; Jsbug:± 2 900 km
Kik ss ’
boffin
:
agl is mt ’ us-pbupgm bsig bg m ’ milj uwuis t 2013 t bu.
Vinnige feite
JEerder ie
M
a
t
i
g
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
118
www.wegry.co.za
WEGRY
FEBRUARIE-MAART2010
119
BEsTEMMIng
angola
Ons koop sy hele voorraadteen 90 kwanza (R9) per bier.Op verskeie plekke komons brûe teë wat in die rivierlê – meestal die werk van dieSuid-Afrikaanse
recces
, vertel’n oud-
recce
in ons groep.By Cutato is ’n netjiesestaalbrug ’n ent van waar diebetonbrug opgeblaas is.Oor die Cuchi-rivier weeris die “nuwe brug” bloot ’nklomp ou spoorstawe watlangs mekaar gelê is. Diestawe is enkeldiep onder diesterk vloeiende water, en opplekke selfs dieper.Die Chinese is op grootskaal besig om paaie, brûe enspoorlyne te bou en te her-stel. Op pad na Menongue(voorheen Serpa Pinto) brulgroot lorries kort-kort by onsverby met ’n Chinees agterdie stuurwiel.Die wolke poeierstof wathulle opskop, dwing joufeitlik tot stilstand.Dít, en die slegte paaie,maak dat ons vandag net140 km gery het.
Nog op gevaarliketerrein
Op Menongue koop ons bierby Loja Eusvang se skelpienkwinkeltjie aan die hoofstraat.Die meeste produkte opdie rakke is Suid-Afrikaans.’n Bottel Nescafé-kitskoffiekos R200.Van Menongue na CuitoCuanavale lyk die smal teer-pad nie te sleg nie en onskry moed vir die 170 km watvoorlê – maar helaas te gou.
Oor lang stukke is daarslegs ’n smal strokie teer in diemiddel van die pad, met skerpkante waar die grond onderdie teer weggekalwe het.
Op ander plekke klou stuk-
ke teer so groot soos sopbordeweerbarstig vas. Dis onmoont-lik om al die slaggate mis te ry.
Dié pad was ’n toevoer-roete vir Kubaanse en Fapla-voorradekonvooie. Op eenplek ry jy ’n kilometer langs’n konvooi van uitgebrandewrakke – meestal brandstof-lorries, ammunisietrokke entroepedraers.Langs een lê die staalpuntvan ’n kanonkoeël nog.Die oud-
recce
vertel hoehulle dikwels hinderlae opdié pad gelê het. Ook hoeKubaanse pantserkarre hulleeen keer ná so ’n hinder-laag ure lank deur die bossegejaag het.
Baie van die oorlogswrakkeis kinders se speelplek. Diestaalwande van die twee Rus-siese T55-tenks by die bruggieoor die Longarivier is al gladvan die kinderhande en -voetewat daagliks daaroor gly.
Op dié stuk pad is daarook twee helikopterwrakke.Een het uitgebrand, en dieromp van die ander een, ’nRussiese Hind 128-gevegs-helikopter, lê in ’n oop stukveld langs ’n statjie. Waar diestert afgebreek het, is ’n rykoeëlgate van bo na onder.
Ons besoek aan CuitoCuanavale is van korte duur,want die mense hier het noglank nie die oorlog vergeetnie. In die res van Angola isalmal vriendelik, maar hiér
word Suid-Afrikaners nog met
agterdog bejeën. ’n Amptenaardreig selfs om André, ons toer-
gids, in die tronk te stop.Sowat 120 km noord vanMenongue kry ons ’n aange-name verrassing toe die slegtegrondpad in ’n nuwe teerpadverander – die handewerkvan die Brasiliane wat hierbedrywig is.Ons ry op dié luukse totby Chitembo, waar ek ’njongman raakloop wat metkrukke oor die pad sukkel.“Bom dia,” groet ek.“Mina?” wys ek na die leëbroekspyp waar sy been was.“Sim, mina (‘Ja, ’n myn’),”bevestig hy. Sy naam is Kam-bale, en soos honderde anderhet hy ’n landmynslagoffergeword lank ná die einde vandie oorlog.
Kamikazebestuurders
Laatmiddag ry ons Huambo(voorheen Nova Lisboa)binne. Dis ’n groot plek enwas een van Jonas Savimbi enUnita se sterk setels.Dié stad het erg in dieburgeroorlog deurgeloop envan die geboue het honderdepokmerke waar die koeëlsvasgeslaan het. By ander isgroot stukke deur kartetse uitdie mure geruk.Tussen Huambo en Cela(voorheen Santa Comba)verander die omgewing. Disminder dig bebos en daar isheelwat grasvlaktes.Ons ry steeds op die goeieteerpad wat blykbaar tot inLuanda gaan en kry heelwatmeer verkeer. Die meestebestuurders jaag soos kami-kazes, steek op sperstrepeteen blinde hoogtes verby endruk jou eenvoudig van diepad af as ’n voertuig aankom.Dit verklaar al die wrakkelangs die paaie. Een van diegroep sê oor die radio hy het
’n motorwrak elke 5 km of wat
getel. Hy’t ophou tel by 50 ...Die subtropiese omgewingraak al mooier met wildepiesangplantasies, mango- enavokadopeerbome en blom-bosse langs die pad. Reuse-granietformasies staan soosvet vingers teen die lug. In ’n
vallei maak die breë Queve-
rivier plek-plek ’n blink streep.
Ons kom teen middageteop Cela aan. My vriendSakkie soek die kerkie wattydens Operasie Savannahin 1975 as hospitaal ingerigwas. Hy het ’n foto daar ge-neem van ’n operasie op ’ngewonde Kubaan. ’n Nuwedorpsuitbreiding het intussendie kerkie verswelg.In dié omgewing was in1975 hewige gevegte tussendie Suid-Afrikaanse magteen Fapla, gesteun deur dieKubane. By die Nhia-rivierwaar die slag van Brug 14plaasgevind het, het dieChinese intussen ’n nuwebrug gebou en daar is geenteken van die oue nie.By Ebo kamp ons op ’n
Oorblyfsel.
’ russis T55-tk st uitgskit lgs i Lgii, by Cuit Cul. op i gtg ws u wsg.
Oorlogsletsel.
di agls Sbsti Itc t sy b i ’ l-mytplffig by Cssig l (b).
In die visier.
’ vlt militê tk p i p tuss oji Culi, blyfsls i agls buglg (l b).
Uit die pad.
Uitgb militê tui tuss Lg CuitCul lgs ’ mlig tt i Kubs Fpl--ki ().
Add a Comment