Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
O P Š T I D I O1. POJAM, FUNKCIJA I KARAKTERISTIKE KRIVIČNOG PRAVA
Krivično pravo se može definisati kao
sistem zakonskih pravnih propisa
kojima se određuju krivičnadjela i krivične sankcije, kao i osnovi i uslovi za primjenu krivičnih sankcija prema učiniocima krivičnih djela ucilju zaštite ličnih sloboda i prava čovjeka, te drugih prava i društvenih vrijednosti zagarantovanih i zaštićenihUstavom BiH i međunarodnim pravom. Ono predstavlja onaj dio pravnog sistema čija je osnovna funkcija
zaštita društva od kriminaliteta
, obezbjeđivanje uslova za zajednički život ljudi u društvu organizovanom udržavi kao najvišem obliku društvene organizacije. Da bi se ta funkcija ostvarila, krivičnim pravom se određujekoja ljudska ponašanja predstavljaju krivična djela, koje krivične sankcije i pod kojim uslovima se mogu primjenjivati prema učiniocima takvih djela.Krivično pravo sadrži materijalni i formalni elemenat.
Materijalni elemenat
, tj. sadržinu krivičnog prava čini određivanje krivičnog djela, krivične odgovornosti i krivične sankcije u cilju ostvarenja zaštite.
Formalni elemenat
se ogleda u tome što se i krivična djela i krivične sankcije, kao i uslovi za njihovu primjenumogu određivati samo zakonom, što znači da je krivično pravo zakonsko pravo. Materijalna karakteristikakrivičnog prava sastoji se u njegovoj funkciji zaštite najznačajnijih društvenih dobara i vrijednosti određenedržave. Ta zaštita se ostvaruje propisivanjem, izricanjem i izvršavanjem sankcija koje imaju prinudni karakter, akoje se primjenjuju prema učiniteljima krivičnih djela kojima se povređuju ili ugrožavaju zaštićene vrijednosti.Krivično pravo ima za cilj ostvarenje dvije funkcije: statičku i dinamičku.
Statička funkcija
predstavljazaštitu i osiguranje najznačajnijih društvenih dobara i vrijednosti od njihovog povrjeđivanja ili ugrožavanjačinjenjem krivičnih djela od strane pojedinaca ili grupa, tj. očuvanje postojećih odnosa, a
dinamička funkcija
sastoji se u praćenju dinamike i razvoja društvenih odnosa i učestvuje u njihovom mijenjanju i unapređivanju.Funkcija krivičnog prava BiH je osiguranje i zaštita ličnih sloboda i prava čovjeka, te drugih prava i društvenihvrijednosti koje su zagarantovane i zaštićene Ustavom BiH i međunarodnim pravom. Dva su osnovna objektazaštite:
čovjek i društvo
, odnosno država.Krivično pravo se dijeli na: materijalno, procesno i izvršno.
Materijalno
 predstavlja sistem zakonskih pravnih propisa kojima se određuje pojam i karakteristika krivičnih djela, sistem krivičnih sankcija i osnovniuslovi za utvrđivanje krivične odgovornosti i kažnjivosti.
Procesno
pravo kao sistem zakonskih pravnih propisaodređuje pojam i vrste procesnih subjekata, procesna načela i tok krivičnog postupka.
Izvršno
krivično pravoodređuje postupak, način i uslove izvršenja izrečenih krivičnih sankcija od strane krivičnog suda.Materijalno krivično pravo
 
se dijeli na: opšte i posebno.
Opšti dio materijalnog krivičnog prava
uređuje osnovne pojmove i institute krivičnog prava uopšte: krivična djela, krivične odgovornosti i krivičnesankcije.
Posebni dio materijalnog krivičnog prava
određuje pojam i karakteristike osnovnih privilegovanih ikvalifikovanih oblika i vidova ispoljavanja pojedinih krivičnih djela.Zavisno od izvora, krivično pravo se dijeli na:
nacionalno
(interno) i
međunarodno
. Izvorinacionalnog krivičnog prava su: domaći krivični zakoni (KZ RS, KZ FBiH, KZ BiH, KZ Distrikt Brčko), aizvori međunarodnog krivičnog prava su: međunarodni pravni akti (Statut Haškog tribunala, Statuti tribunala za:Ruandu, Siera Leone, Istočni Timur, Irak…). Nacionalno krivično pravo se može podijeliti na osnovno idopunsko. Osnovno krivično pravo je sadržano u krivičnim zakonima, dok dopunsko ili sporedno krivično pravo čine krivičnopravne odredbe sadržane u drugim zakonima koji uređuju odnose u drugim oblastima prava.
2. IZVORI KRIVIČNOG PRAVA (pojam, vrste, značaj)
Izvore krivičnog prava možemo podijeliti na: materijalne i formalne. Pod izvorom krivičnog zakona u
formalnom
smislu podrazumjevaju se pravni akti koji sadrže krivičnopravne norme kojima se određujukrivična djela i krivične sankcije. U
materijalnom
smislu izvor krivičnog prava predstavljaju društveni odnosiregulisani putem krivičnopravnih normi.Osnovni, glavni izvor krivičnog prava, koje se zasniva na načelu zakonitosti krivičnog djela i kazne, jeste
zakon
. Najznačajniji izvor krivičnog prava kod nas je krivični zakon ili krivični zakoni. Na nivou BiH to je krivični zakon BiH, u entitetima KZRS i KZFBiH, a u Brčko Distriktu - KZ Brčko Distrikta. Pored zakona sekao posredni i dopunski izvori mogu javljati i drugi pisani propisi. Oni imaju karakter izvora krivičnog zakonasamo kada se zakon na njih poziva, a to su: normativni akti državnih organa, međunarodni ugovori, običajno pravo, sudska praksa i pravna nauka.
ZAKON
je osnovni i glavni izvor u krivičnom pravu BiH. Krivična djela i krivične sankcije mogu bitiodređene samo zakonom. Osnovni izvor krivičnog prava je krivični zakon. Taj osnovni izvor u BiH čine četirikrivična zakona: KZBiH, KZRS, KZFBiH i KZ Distrikta Brčko. Pored osnovnog krivičnog prava postoji i
1
 
dopunsko krivično pravo čiji su izvor zakoni iz drugih oblasti koji sadrže krivičnopravne odredbe. Timzakonima predviđena su krivična djela i kazne kojima se osigurava poštovanje tih propisa, tj. zaštita onihdruštvenih odnosa koji su predmet njihove regulative.
PODZAKONSKI AKTI
- niži normativni akti ne predstavljaju neposredne izvore krivičnog prava, jer se njima ne mogu statuirati opšte krivičnopravne ustanove, niti se mogu propisivati krivična djela i krivičnesankcije, što nalaže načelo zakonitosti. Ipak, oni se mogu javljati kao posredni, odnosno dopunski izvorikrivičnog prava, što je prvenstveno slučaj kod tzv. blanketnih krivičnih djela. To su ona krivična djela čijezakonsko biće u krivičnom zakonu nije u potpunosti određeno, pa u takvim slučajevima sam zakon upućuje naneke druge propise i tek uz korištenje tih propisa moguće je utvrditi definitivno u čemu se sastoji takvo krivičnodjelo. Ovo su posredni izvori krivičnog prava, za razliku od zakona koji je neposredan izvor, odnosno, oni imajukarakter izvora krivičnog prava samo ukoliko krivični zakon putem blanketnih dispozicija na njih upućuje.
SUDSKA PRAKSA, NAUKA, OBIČAJNO PRAVO -
sudska praksa, običaji i teorija krivičnog pravaimaju veliki značaj za krivično pravo, ali oni ne predstavljaju izvore krivičnog prava, jer bi to bilo u suprotnostisa načelom zakonitosti. Kod nas sudska praksa nije stvaralac, već samo tumač zakona. Ipak, u suštinskomsmislu sudska praksa ima izuzetan značaj ne samo u primjeni već i u stvaranju krivičnog zakonodavstva(kreativna uloga sudske prakse). U primjeni krivičnog zakona sudska praksa ima veliki značaj posebno uutvrđivanju sadržaja pojedinih krivičnopravnih normi i njihovog prilagođavanja novim životnih potrebama iuslovima. Ona, u jednom širem i suštinskom smislu, kao osnova za rješavanje određenih slučajeva ima značajfunkcionalnog izvora krivičnog prava. Ni nauka krivičnog prava ne predstavlja njegov izvor. Međutim, teorija krivičnog prava takođe imaveliki značaj i uticaj na sudsku praksu u primjeni krivičnog prava, ali isto tako i na stvaranje prava. Kod nasteorija ima mnogo veći uticaj na stvaranje prava, dok je njen uticaj na sudsku praksu nedovoljan.Običaji nemaju snagu izvora krivičnog prava. Izuzetno, običajno pravo može se javiti kao posredniizvor krivičnog prava kada se sam zakon u opisima zakonskih bića nekih krivičnih djela poziva na određenaobičajna pravila, kao npr. kod određenog broja krivičnih djela protiv čovječnosti i pravila međunarodnog prava,ili kada koristi neke pojmove čije tumačenje zavisi od određenih običajih pravila, npr. tzv. dobri poslovniobičaji koji vrijede u vršenju određenih privrednih ili drugih djelatnosti.
MEĐUNARODNI UGOVORI -
međunarodni ugovori su izvori krivičnog prava onda kada regulišuodređena pitanja iz oblasti krivičnog prava. Po svojoj pravnoj snazi oni su iznad zakona. Po pravilu, oni su posredni izvori krivičnog prava, dakle, kada njegove odredbe preuzima naš zakon, ali oni mogu biti i direktniizvori kada se primjenjuju neposredno. Od posebnog značaja su oni međunarodni ugovori u odnosu na koje je preuzeta obaveza da se njihovim odredbama obezbijedi krivičnopravna zaštita, npr. četiri Ženevske konvencijeiz 1949. godine i Dopunski protokoli, uz te konvencije iz 1977. godine, na osnovu kojih je u naše krivičnozakonodavstvo unesen veći broj inkriminacija.Kada se govori o izvorima krivičnog prava, onda se prvenstveno misli na
formalne izvore krivičnogprava
, što zapravo čine one zakonske odredbe u kojima su sadržane krivičnopravne norme.
3. VREMENSKO VAŽENJE KRIVIČNOG ZAKONA
Važenje krivičnog zakona znači da je on
na snazi
i da ga organi pravosuđa
primjenjuju
, tj. da ponjemu sudovi sude u krivičnim stvarima. Međutim, krivični zakon nije univerzalan, kao ni bilo koji drugi zakon.On djeluje u određenom vremenu, na određenom prostoru i u odnosu prema određenim licima. Zbog toga,razlikuje se: vremensko, prostorno i personalno važenje krivičnog zakona.
Vremensko važenje
je opšte pravno pravilo i jednako se rješava kod svih zakona. Da bi počeo da važi,svaki zakon prvo treba da bude proglašen, iz čega proizilazi osnovno pravilo da objavljivanje zakona mora prethoditi njegovom stupanju na snagu. Početak važenja jednog zakona je dan ili momenat njegovog stupanja nasnagu, što može biti eksplicitno određeno u samom zakonu, ili se primjenjuju opšta pravna pravila o stupanjuzakona na snagu. Vrijeme od objavljivanja zakona u Službenom glsniku, pa do njegovog stupanja na snagumože biti kraće ili duže, u zavisnosti od karaktera zakona njegove složenosti ili značaja, te da li se radi o posvenovom, znatno ili neznatno izmijenjenom zakonu. KZ važi do dana stupanja na snagu novog zakona koji gaizričito ili prećutno ukida. KZ prestaje da važi, na osnovu zakonskog propisa koji određuje dan prestankanjegove važnosti i stupanjem na snagu novog KZ, koji na drugi način reguliše istu materiju koju je regulisao iranije važeći KZ. Svi krivični zakoni u BiH predviđaju da se na učinioca krivičnog djela primjenjuje zakon koji je bio na snazi u vrijeme učinjenja krivičnog djela. Utvrđivanje vremena učinjenja krivičnog djela je faktičko pitanje, a utvrđivanje vremenskog važenja KZ je pravno pitanje.Ako se poslije učinjenja krivičnog djela jednom ili više puta izmijeni zakon, primjenjuje se zakon koji je blaži za učinioca. Mora se ustanoviti koji je blaži zakon, stari ili novi, a da bi se to ustanovilo vrši seupoređivanje odredaba jednog i drugog zakona vezanih za krivično djelo, krivičnu odgovornost i kažnjivost. To je izuzetna dozvola retroaktivnosti kada je novi zakon blaži – retroaktivnost
in mitius
. Na konkretni slučaj ucjelosti se može primijeniti samo jedan zakon, onaj za koji se utvrdi da je za datu činjeničnu situaciju povoljniji.
2
 
Dakle, isključena je mogućnost kombinacije zakona, starog i novog jer bi to zapravo značilo da sud primjenjuje zakon koji ne postoji, jer se kombinacijom zakona, od kojih su neki prestali da važe, ne možeuspostaviti postojeći i pravno važeći zakon. Takođe, primjenjuju se i tzv.
međuzakoni
ili
interimni
 
zakoni
, tj.zakoni koji nisu važili ni u vrijeme izvršenja krivičnog djela ni u vrijeme suđenja, obzirom da zakon obavezujena primjenu blažeg zakona i onda kada je zakon izmijenjen i više puta.
4. PROSTORNO VAŽENJE KRIVIČNOG ZAKONA(teritorijalni, personalni, relani, univerzalni princip, posebni uslovi za gonjenje)
Pod prostornim važenjem krivičnog zakona podrazumjeva se njegova primjena obzirom na
mjestoizvršenja
krivičnog djela. U vezi sa tim pitanjem postoje dvije osnovne grupe pravila kojima se utvrđujevaženje i primjena krivičnog zakonodavstva. Jedna pravila se odnose na važenje krivičnog zakonodavstva uokviru jedne države, odnosno jurisdikcije, tj. kada je krivično djelo izvršeno na
njenoj teritoriji
, a druga na pitanje važenja i primjene krivičnog zakonodavstva na slučajeve izvršenja krivičnog djela
u inostranstvu
. NašKZ sadrži i jedna i druga pravila.
Važenje našeg krivičnog zakonodavstva za krivična djela učinjena na našoj teritorijiTeritorijalni princip
 je osnovni princip prostornog važenja krivičnog zakonodavstva. Premateritorijalnom principu naše krivično zakonodavstvo važi za svakog ko na našoj teritoriji izvrši krivično djelo bez obzira na državljanstvo učinioca. Znači, kada se utvrdi da je krivično djelo učinjeno na našoj teritoriji, primjena našeg krivičnog zakonodavstva je obavezna bez obzira da li je učinilac naš državljanin, stranac ili lice bez državljanstva, da li je djelo izvršeno protiv naše ili neke druge države, prema našem ili stranomdržavljaninu, protiv naših ili dobara neke druge zemlje ili međunarodne organizacije. U BiH teritorijalni princip je osnovni (primaran) princip primjene krivičnog zakonodavstva.Teritoriju čini kopnena teritorija, obalno more i vodene površine unutar njihovih granica, kao i vazdušni prostor nad njima. Teritorijalni princip je dopunjen sa još dva principa: principom zastave broda i principomregistracije aviona. To znači da se naše krivično zakonodavstvo obavezno primjenjuje prema svakome ko učinikrivično djelo na domaćem brodu, bez obzira gdje se brod nalazio u vrijeme učinjenja djela. Za razliku od principa zastave broda koji podjednako važi za sve kategorije brodova, princip registracije aviona pravi razlikuizmeđu civilnog i vojnog aviona. Ako je u pitanju vojni avion naše zakonodavstvo se primjenjuje bez obziragdje se avion nalazio u vrijeme izvršenja djela, dok je u slučaju civilnog vazduhoplovstva to moguće samo ako je u tom času bio u letu, tj. ako nije bio na teritoriji druge države. Izuzetak od primjene teritorijalnog principa predviđa međunarodno pravo prema koje se domaće krivično zakonodavstvo ne može primjenjivati na osobekoje uživaju diplomatski imunitet.
Princip zastupničke jurisdikcije
- ovaj princip predstavlja izuzetak od teritorijalnog principa koji namomogućava odricanje od prava kažnjavanja i njegovo prenošenje državi u kojoj (stranac) učinilac, koji je djeloizvršio na našoj teritoriji, ima prebivalište. Riječ je o slučajevima za koje naša država, odnosno država mjestaizvršenja djela nema interesa za vođenje krivičnog postupka ili je očigledno da bi vođenje postupka i izvršenjekazne bilo cjelishodnije i svrsishodnije u zemlji prebivališta učinioca djela. U takvim slučajevima mi seodričemo prava kažnjavanja i ustupamo jurisdikciju drugoj državi. Uslovi ustupanja su predviđeni zakonom ioni se sastoje u tome da se ta država tome ne protivi i da se radi o krivičnim djelima sa propisanom kaznomzatvora do 10 godina, odnosno, za krivična djela protiv javnog saobraćaja. Ustupanje nije dopušteno ako senjime stranac može izložiti neopravdanom postupku, nehumanom i ponižavajućem postupanju ili kažnjavanju.Isto tako, ako je naš građanin oštećen krivičnim djelom, ustupanje nije dopušteno ako se on tome protivi, osim,ako je dato osiguranje za ostvarivanje njegovog imovinskopravnog zahtjeva. Pristanak učinioca se ne zahtijeva,ali je donekle zaštićen. Ustupanje je postavljeno fakultativno. Do potvrđivanja optužnice odluku o ustupanjudonosi tužilac, a nakon podizanja optužnice sudija za prethodno saslušanje na prijedlog tužioca.
Važenje našeg krivičnog zakonodavstva za krivična djela učinjena van naše teritorije
Druga grupa pravila prostornog važenja krivičnog zakonodavstva uređuje važenje našeg krivičnogzakonodavstva u slučajevima kada su krivična djela izvršena u inostranstvu, tj. kada se njegova primjena nemože ostvariti putem teritorijalnog principa. Radi se, dakle, o prostoru koji ne pripada našoj krivičnopravnojvlasti, što predstavlja područje koje je pod krivičnopravnom vlašću neke druge zemlje ili prostorom koji ne pripada ni jednoj krivičnopravnoj vlasti. Za primjenu našeg krivičnopravnog zakonodavstva u ovakvimslučajevima zakon predviđa nekoliko principa: realni (primarni i supsidijarni), personalni i univerzalni.
Realni ili zaštitni princip -
u svim današnjim krivičnim zakonodavstvima prihvaćen je realni ili zaštitni princip prema kojem se represivna vlast države proširuje i na određena krivična djela izvršena izvan njeneteritorije, a koja ugrožavaju njene važne vrijednosti ili dobra. Osnov primjene nacionalnog krivičnogzakonodavstva u ovakvim slučajevima je značaj zaštićenog dobra, odnosno priroda i karakter krivičnog djela.
3
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more