Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.

Language:

Download

Go BackAdd Note

Link

Embed

Save for later

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁPQUYỀN VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DODÂN VÀ VÌ DÂN

NGUYỄN TRỌNG THÓC (*)Hiện nay chúng ta đang từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyềnViệt Nam xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân và vì dân. Chỉ khi cómột Nhà nước như vậy mới có thể phát huy được quyền dân chủ của nhândân, đảm bảo quyền sống, quyền được làm việc, được lao động, được họchành, được đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội. Nó ảnh hưởng tới sựlành mạnh của nền dân chủ, tới cuộc sống và số phận của từng người dân,tới chiều hướng phát triển của xã hội.Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dântrên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong Nhà nước đó, dân chủ đi đôivới kỷ cương trật tự, được thể chế hoá thành pháp luật, trong khuôn khổ của pháp luật. Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân biểu hiệntrực tiếp sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản. Đó là một nhà nước đại diện cho quyền lực chân chính của nhân dân;một tổ chức nhà nước dựa trên nền dân chủ, vì dân chủ và do đó bằng phápluật và vì công lý. Để làm được những điều đó cần phải giải quyết tốt một sốnội dung chủ yếu sau đây:1. Đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân.Để đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân, nhấtthiết phải giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáodục, văn hoá, y tế… tất cả các yếu tố đó phải tiến hành đồng thời, nhưng phải ưu tiên cho những vấn đề kinh tế, chăm lo tốt hơn đến cuộc sống hạnh phúc và mọi nhu cầu phong phú, đa dạng của con người. Tất cả những điềuđó phải dựa trên cơ sở của sự phát triển kinh tế, nhất là khi đất nước cònnghèo như hiện nay. Bởi vậy, nếu thoát ly sự tăng trưởng kinh tế, đặt ranhững yêu cầu quá cao đối với các lĩnh vực văn hoá – xã hội là không thựctế. Nhưng cũng sẽ là sai lầm, nếu chỉ coi trọng phát triển kinh tế, lợi ích vềvăn hoá – xã hội của nhân dân. Thực tiễn những năm qua cho thấy nếukhông chú trọng xây dựng và phát triển giáo dục, văn hoá, y tế, phúc lợicông cộng, để cho những mặt này yếu kém và xuống cấp thì chẳng nhữngảnh hưởng xấu tới việc chăm lo bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người, màcòn kìm hãm nguồn lực thúc đẩy kinh tế phát triển. Nhân dân là người sáng tọ ra lịch sử cho nên nhân dân là nguồn gốccủa quyền lực. Trong xã hộI XHCN, quyền lực Nhà nước được bắt nguồn từnhân dân, của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Vì vậy, trong côngcuộc đổi mới Nhà nước hiện nay, phải ra sức phát triển và hoàn thiện chế độ

đại diện, làm cho nó thực sự thể hiện bản chất nhân dân của Nhà nước ta.Một Nhà nước như vậy mới đảm bảo quyền con người sống trong hoà bình,độc lập, tự do; được quyền làm chủ đất nước, làm chủ xã hội và làm chủ bảnthân mình; được quyền có cuộc sống ấm no, bình đẳng và hạnh phúc. Tôntrọng quyền của mỗi con người (quyền bình đẳng của công dân trước phápluật, bình đẳng dân tộc, bình đẳng nam nữ, tự do tín ngưỡng và không tínngưỡng cũng như các quyền tự do, dân chủ khác) phải gắn với nghĩa vụ vàtrách nhiệm của mỗi người trước đất nước và xã hội.Muốn đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân, phảikiên quyết đấu tranh chống lại những hiện tượng vi phạm pháp luật mà nổi bật là tham nhũng và buôn lậu, xâm phạm các quyền tự do, dân chủ củacông dân; làm hàng giả, trốn – gian lận thuế… gây tổn thất lớn cho Nhànước và nhân dân. Đó chính là tâm tư, nguyện vọng và cũng là đòi hỏi củanhân dân đối với Nhà nước, thông qua Nhà nước.Việc của đất nước là việc của nhân dân. Vì vậy, cần phải tập hợp rộngrãi mọi lực lượng quần chúng nhân dân, phát huy đầy đủ khả năng và trí tuệcủa toàn dân để cùng lo việc nước. Hơn nữa, mọi quyền hành chỉ thuộc vềnhân dân khi có một cơ chế thích hợp để nhân dân có thể trực tiếp giám sátcác hoạt động của Quốc hội và đại biểu Quốc hội, của Hội đồng nhân dân vàđại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, cũng như giám sát mọi hoạt động củacác cơ quan Nhà nước và viên chức Nhà nước. Phải có cơ chế thích hợp đểcử tri có thể bày tỏ sự tín nhiệm hay bất tín nhiệm của mình đối với đại biểuQuốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân mà mình bầu ra, tạo điều kiện đểcác đại biểu gắn bó hơn với cử tri, đề cao ý thức trách nhiệm của người đạidiện nhân dân, phải luôn xứng đáng với sự tín nhiệm của dân. Chủ tịch HồChí Minh đã khẳng định:

“Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đềuvì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân… Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra.”

(1) Muốn đảm bảo mọi lợi ích và quyềnhành đều thuộc về nhân dân, phải chiến thắng được nghèo nàn và lạc hậu, phát triển kinh tế, văn hoá, cải thiện đời sống nhân dân, xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ làm cho dân giàu, nước mạnh và bảo vệ vữngchắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.2. Giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước là mối quan hệ chínhtrị cơ bản để xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.Cơ sở để giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước trong Nhànước pháp quyền XHCN là vấn đề quyền và nghĩa vụ của tất cả mọi ngườiđược pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Trong đó Nhà nước pháp quyền có nghĩavụ tôn trọng giá trị cao nhất là con người; Nhà nước đề ra pháp luật, đồngthời phải tuân thủ pháp luật và bảo đảm cho công dân được chống lại chínhsự tuỳ tiện của Nhà nước. Điều đó có nghĩa là “Nhà nước phải tạo ra cho

công dân sự bảo đảm rằng người ta không bị đòi hỏi cái ngoài hoặc trênnhững điều kiện quy định trong Hiến pháp và pháp luật” (2). Mặt khác, conngười là mục tiêu và giá trị cao nhất. Do đó, Nhà nước phải đảm bảo chocông dân sự an toàn pháp lý, được hưởng các quyền và tự do cơ bản đó vi phạm, kể cả từ phía các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ.Chính vì vậy, một mặt Nhà nước đề ra pháp luật; mặt khác, chính Nhà nước,các cơ quan Nhà nước, những người có chức vụ đều có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ triệt để pháp luật, không có một tổ chức Nhà nước hoặc côngchức nào được đặt mình đứng ngoài pháp luật, đứng trên pháp luật. Mọingười và mọi tổ chức hợp pháp đều bình đẳng trước pháp luật. Cùng vớinguyên tắc này, Nhà nước ta tiến tới thực hiện nguyên tắc không cấm, tấtnhiên phải trong khuôn khổ của nền đạo đức XHCN và tôn trọng lợi ích củaxã hội và của người khác. Nguyên tắc này bảo đảm một mặt chống lại biểuhiện lộng quyền, lạm quyền và mặt khác chống những hành vi tự do, vôchính phủ.Giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước là xây dựng chế độtrách nhiệm qua lại giữa Nhà nước và công dân (cá nhân), tức là giữa một bên là người đại diện quyền lực Nhà nước và một bên vừa là chủ thể, vừa làkhách thể của quyền lực Nhà nước. Ở đây, Nhà nước xác định cho mình, chocác cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ trách nhiệm pháp lý rõràng về các hành vi của họ. Công dân được đảm bảo quyền và khả năng bắt buộc cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ phải chấp hành phápluật, thực thi trách nhiệm của mình đối với họ.Muốn giải quyết mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước thì Nhànước phải đặt mục tiêu của mình là phục vụ lợi ích chính đáng của dân. Hơnnữa, việc của đất nước là việc của dân, cho nên muốn làm việc của dân, chonên muốn làm việc của đất nước thì phải tập hợp rộng rãi, phát huy khả đầyđủ năng và trí tuệ của toàn dân để cùng lo việc nước. Đồng thời phải xâydựng một cơ chế để nhân dân kiểm soát có hiệu quả đối với các cơ quan Nhànước và nhân viên Nhà nước. Liên quan tới vấn đề này, phải từng bước hoànthiện chế độ dân chủ đại diện, nhưng cần hết sức coi trọng việc phát huyquyền dân chủ trực tiếp của nhân dân, tạo thành thói quen tốt trong sinh hoạtxã hội. Nhà nước pháp quyền XHCN là Nhà nước của dân, do dân bầu ra. Dođó, một khi Nhà nước không còn vì dân, nghĩa là nó không đáp ứng được lợiích và nguyện vọng của nhân dân có quyền bày tỏ sự bất tín nhiệm đối vớinói. Đó là cơ sở để Bác Hồ nói rằng:

“Nếu Chính phủ làm hại dân thì dâncó quyền đuổi Chính phủ”

. (3)Trong các chế độ cũ, Nhà nước là bộ máy của giai cấp bóc lột dùng đểthống trị và áp bức nhân dân; cho nên viên chức, quan lại tự xưng là cha mẹ