Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Ablak2 Avant Garde

Ablak2 Avant Garde

Ratings: (0)|Views: 12|Likes:
Published by morries
boekrecensie van Impossible Histories van Djuric en Sovakovic
boekrecensie van Impossible Histories van Djuric en Sovakovic

More info:

Published by: morries on Mar 05, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/05/2010

pdf

text

original

 
Ablak2_Avant garde
Impossible Histories
Dada was te tijdelijk, het zenitisme te onbetekenend, en conceptuele kunst teradicaal. Daarom werden de grensverleggende werken van avantgarde-kunstenaars en hun invloed pas laat herontdekt en erkend.
 
Met
ImpossibleHistories
leveren Dubravka Djurić en Miško Šuvaković een eerstekunsthistorisch overzicht van de drie avantgarde-perioden in Joegoslavië, vanhet begin van het land in 1918 tot het einde ervan in 1991.
Het Is een mooie en treffende titel,
Impossible Histories
. ‘Onmogelijk’ zijn deeerste experimentele kunstwerken in de poëzie, beeldende kunst, muziek, theateren cinema, die zich juist afspelen aan de grens van het mogelijke en onmogelijke.Manifesten worden met revolutionair elan uitgeroepen en verstommen meteendaarna; exposities van abstracte kunst worden particulier, in een apartement,gehouden. Het schrijven van een geschiedenis hierover lijkt onmogelijk door wat zotypisch is aan avant garde-kunst: het is experimenteel, cosmopolitisch/eclectisch,heterogeen, inconsistent. Een korte felle vlam van vernieuwing, lang ongrijpbaarvoor (kunst)historici.'Onmogelijk' is ook de historie van Joegoslavië. De staat der Zuidslaven die in 1918ontstond, werd in zichzelf al voor onmogelijk gehouden. Eeuwenlang was hetBalkangebied het territoriale wisselgeld van de Ottomaanse, Russische enHabsburgse grootmachten geweest. Een Joegoslavische staat met de mogelijkheidtot een eigen expressie van de verbondenheid en differenties tussen Sloveense,Kroatische, Servische, Bosnische, Montenegrijnse en Macedoonse cultureleidentiteiten werd gezien als de vervulling van een wens. Uit de Europese puinhopenvan de Eerste Wereldoorlog kwam een vloed van ideeën voort waarin velekunstenaars zich in het nieuwe Joegoslavië graag in lieten onderdompelen. Ideeën,programma’s en visioenen die naam kregen onder vele -ismen: expressionisme,dadaïsme, futurisme, constructivisme, surrealisme, ludisme, reïsme, hypnisme, itd.Nog complexer wordt het als kunst en politiek elkaar zeer direct beïnvloeden, zoalsin Joegoslavië altijd het geval was. Het is de aard van avant-gardes dat zij destuwdam die tussen de kunsten en het leven is geplaatst, willen afbreken. Datbrengt hen in conflict met de culturele instituties en de staatspolitiek. Deartistieke praktijk van de avantgarde begeeft zich namelijk op hetzelfde gebied alswaar de staat opereert: beide willen de orde der dingen veranderen. Dus werden inde 'twee Joegoslaviës' de avantgarde verdrongen naar de marge. Ten tijde van deliberale bourgeois-cultuur in het Koninkrijk Joegoslavië (1918-1941) werden deexperimentelen als radicaal-linkse revolutionairen uitgesloten. Na de TweedeWereldoorlog, toen Joegoslavië een socialistische Republiek werd, warenabstracte, kritisch-utopische kunstuitingen gebrandmerkt als westers-decadent eninhumaan. Terwijl in werkelijkheid het verschil soms moeilijk te zien was: in hetboek staat een foto uit de jaren twintig van de schrijver Dragan Aleksić. Hij isgekleed in een voorbeeldig burgermanspak, maar in zijn hoofd was het een en al
 
dada. Hij publiceerde de tijdschriften
Dada Tank
en
Dada Jazz
 
[@afb
eeldingp.309], exponenten van wat hij Yugo-dada noemde.De avant garde zet zich af tegen wat de dominante cultuur is, of hoort te zijn. Diedominante cultuur heet in het twintigste eeuwse Europa het modernisme. Maar eenland als Joegoslavië heeft tijdens haar bestaan zowat alle politieke en culturelesystemen van de 20e eeuw afwisselend tot model verheven. De experimentele,grensverleggende kunstvormen die de avant-gardisten voorstonden zette zich aftegen een politiek-culturele
mainstream
die zelf steeds haar grenzen verlegde.Vanaf het ontstaan van Joegoslavië werd de dominante cultuur gedefinieerd alsachtereenvolgens een bourgeois pattriotisch kapitalistische monarchie, eenliberaal-kapitalistisch fascisme, revolutionair communisme, stalinisme, realistischsocialisme, zelfsturend socialisme, en een post-socialistisch nationalisme. Dat bijelkaar maakt een studie naar de avantgarde in voormalig Joegoslavië zo complexén enorm fascinerend.
Impossible Histories
heeft alles in zich een standaardwerk te worden. Het boekopent met een kunstgeschiedenis in een notendop en wordt vervolgd door zowelanalytische, synthetische alsook beschrijvende studies, dit alles mooi verzorgd engeïllustreerd. Tenslotte zijn in het laatste deel de manifesten en programma'safgedrukt van de avantgarde groepen gedurende ruim zeventig jaar Joegoslavië.Globaal onderscheidt het boek drie perioden
.
Een 'historische avantgarde' deed metname in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw van zich spreken, met hetconstructivisme in Slovenië, en in Kroatië/Servië met name het zenitisme ensurrealisme als belangrijkste exponenten. De tweede periode van de 'neo-avantgarde' duurde van de jaren zestig tot begin tachtig, in alle grotere steden vanJoegoslavië. Vanaf de jaren tachtig begint de periode van de 'post-avantgarde' ofretro-avantgarde, met name gelokaliseerd in Slovenië.
De historische Avant-garde 1918-1941: de barbarogenius
Het trauma van de Eerste Wereldoorlog en het uiteenvallen van drie keizerrijkenhadden de wereld compleet veranderd. De esthetiek van het modernisme in dietijd, met zijn uitgeveegde landschapsschilderijen en lyrische poëzie, zijn vredigestillevens en impressionistische salonnaakten, was volslagen misplaatst in eeninnerlijk en uiterlijk verscheurde wereld. Met woord en beeld keerden individuelekunstenaars zich af tegen de gangbare vormen van kunst. De manifesten entijdschriften stonden vol met expressionistische retoriek over een nieuwe wereld,verrijzend boven de lijken en puinhopen van Europa.De dadaïstische benadering van die nieuwe realiteit beoogde de parodiëring envernietiging van de nuttige betekenissen en overwaardering van de taal. DraganAleksić maakte toen zijn dadaïstische typografische collages. In Ljubljana en Triëstwilden constructivisten als Avgust Cernigoj bouwen aan een nieuwe wereld. SrečkoKosovel publiceerde zijn constructivistische poëzie [@
afb
. P. 76]. In Zagrebontwierp Jo Klek constructivistische gebouwen [@coverfoto]. In Belgrado met nameverzamelden de surrealisten zich rond de persoon van Marko Ristić.De meeste invloed hadden Branko Vergil Poljanski en Ljubomir Micić die vanuitZagreb en later Belgrado het zenitisme verkondigden. In het manifest datgelardeerd is met politieke rethoriek, advertentieteksten en spreektaal, kondigtMicić de 'Balkanisatie van Europa' aan. De Balkan is nu eens niet een culturelekolonie van West-Europa, nu was de tijd rijp om het getormenteerde Avondland
 
van 'nieuwe, jonge Balkanenergie' te voorzien. Model voor het zenitisme stond nietNietzsche's
Übermensch
maar de
barbarogenius
; een creatieve 'opperste geest',primitief, subliem en goddelijk tegelijk, gericht op het hoogste: de zenith. Ditbeeld zal ook de latere avantgardes inspireren.Kort en explosief was deze periode. De avantgarde-bewegingen verzandden in dejaren dertig in ideologische controverses. En toen de koning van Joegoslavië zich in1929 ontpopte als dictator was het gevaarlijk ook maar aan het woord avantgardete denken.
Neo-Avantgarde 1950-1968: 'Enjoy burek'
De situatie van kunstenaars in de socialistische Republiek Joegoslavië is volgens deauteurs uniek te noemen. Kunstenaars konden werken zonder een rigideideologische druk en hoefden zich ook niet te conformeren aan de druk van demarkt en de veilinghuizen zoals in het westen gebruikelijk is. Kunst en staatbewezen elkaar, achteraf gezien, een dienst: de kunst was 'vrij genoeg' om deopenheid van het communistische Joegoslavië te tonen (in 1956 werd een groteexpositie gehouden over Amerikaanse abstracte kunst), en tegelijk was die vrijekunst traditioneel genoeg opdat de socialistische aspiraties ruim aan bod kwamen.Toch zocht een opkomende generatie kunstenaars het experiment. Kritiek op de
mainstream
kwam niet zozeer van de beeldende kunst maar van de literatuur ende cinema. De taal zelf was een nationale waarde geworden, zo analyseertDubravka Djurić. Het uitbrengen van een dichtbundel was een politieke daad. Detaal is onmisbaar om de socialistische identiteit te verstevigen en hetmythologische discours van bijvoorbeeld de partijcongressen vorm te geven. Wiehet in zijn hoofd haalde die taal te parodiëren of te de-construeren, zoals deavantgardisten beoogden, lijdt aan 'nationaal defaitisme'.In de conceptuele kunstopvattingen van de invloedrijke OHO-groep uit Slovenië wasvoor het subject geen plaats, wat als anti-humanistisch en (dus) anti-socialistischwerd opgevat. Eind jaren zestig ontstond de Black Wave Movement, bestaande uitschrijvers en cineasten. Zij maakten films waarin de socialistische verworvenhedenmet een sardonische glimlach onderuit werden gehaald. Dat varieerde van filmsover het gedwongen collectivisme, tot het lijden der jonge marxisten dietevergeefs de revolutie proberen te verspreiden op het Joegoslavische platteland.In de jaren tachtig kreeg de alternatieve cultuur gestalte: het dragen van eenjeugduniform kreeg een theatrale betekenis waardoor het de ideologischebetekenis ondermijnde. Naast de speld met de rode ster droegen jongeren eenbutton met de tekst 'enjoy burek'. In Slovenië werd in 1980 het tot dan toemonolithische theater opengebroken met een theatervorm die internationaal'politiek theater' is gaan heten. Naast de bestaande instituties ontstond er een heeleigen cultureel netwerk van theater- en poppodia. Vanaf 1969 zond Radio Studentvanuit Ljubljana als eerste radiostation in Europa punkmuziek, new wave en rockuit.
Post Avantgarde 1980-1991
1980, het jaar van de dood van Tito, vormt ook een breekpunt in het artistiekeklimaat van Joegoslavië. In deze post-socialistische periode vindt aan de ene kanteen revival plaats van het traditionele archaïsche en provinciale kunsten. Aan deandere kant is alles mogelijk: de post-avantgarde uit zich in urbanisme, cynischrealisme of in cosmopolisme. Het utopische project van 'de modernen' (alsook vande neo-avantgarde!) dat het individu en de maatschappij veranderbaar zou zijn,

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->