Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Gemicilik iþlerinde Halatlarýn Kullanýlmasý Ilk Deniz Tarihinden

Gemicilik iþlerinde Halatlarýn Kullanýlmasý Ilk Deniz Tarihinden

Ratings: (0)|Views: 88|Likes:
Published by 17731773001

More info:

Published by: 17731773001 on Mar 07, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as TXT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/07/2010

pdf

text

original

 
Gemicilik iþlerinde halatlarýn kullanýlmasý ilk deniz tarihinden baþlar. Eski denizciler bitki liflerini bir araya getirerek yaptýklarý basit halatlarý çeþitliiþlerde kullanmýþlardýr. Bu bakýmdan halatlarýn ilk maddesin bitki lifleri oluþturmuþtur. Denizde kullanýlan halatlar yapýlýþ yöntemi ve kullanýlan malzeme yönünden baþlýca üç kýsma ayrýlýrlar:1. Bitkisel halatlar ( fibre cordage )2. Sentetik halatlar ( synthetic cordage ),3. Çelik tel halatlar ( wire rope ),2. BÝTKÝSEL HALATLARDenizciliðin ilk devirlerinde insanlar halat örmesini bilmedikleri için paparüsveya hayvan kýllarýndan meydana getirdikleri baðlama vasýtalarýný uç uca eklemeksuretiyle halat yerine kullanmýþlardýr. 18. Asrýn sonlarýnda halat büküm makineleri kullanýlarak, tonlarca yük taþýyan halatlar yapýlmýþtýr. Bitkisel halatlarýn tümü bir bitkinin yaprak, kök veya kabuklarýndaki lif denen ipliksi maddenin saða veya sola bükülmesiyle yapýlýrlar. Halatýn kalýnlýðýna göre liflerden 15-20tanesi bir araya getirilerek flasa bükümü yapýlýr. Ayrýca üç veya dört kol bir arada bükülmek suretiyle halat oluþur. Halat kollarýný saða bükülerek yapýlan iþleme ( YOMA BÜKÜMÜ ), halat kollarý sola bükülerek yapýlan iþleme ( GOMÝNA BÜKÜMÜ) denir. Ortasýnda kendinden bir fitil bulunan ve dört kolun saða bükülmesiyleoluþan halata, ÇARMIK BÜKÜMÜ halat denir. Üç tane yoma bükümü halat bir araya getirilip ters yönde bükülerek elde edilen halata ÝZBARÇÝNA BÜKÜMÜ halat denir.Halatlar normal olarak saða bükülmek suretiyle yapýlmýþlardýr. Böyle bir halat gözle bakýldýðý zaman halat kollarý saða ve yukarýya doðru spiral çizecek bir görünüþtedirBir halata beden yüzeyinden bakýldýðý zaman gözle dahi halat bükümü yönü anlaþýlýr. Halat ticaretinde saða bükümlü halata ( Z ) bükümlü , sola bükümlü halata (S ) bükümlü denir. Normal bir saða bükümlü halat, yapýsýnda elyaflar, flasalarýoluþturmak üzere saða doðru bükülmüþlerdir. Flasalar halat kollarýný oluþturmaküzere sola doðru bükülmüþlerdir.3. BÝTKÝSEL HALATLARIN CÝNSLERÝ :Bitkisel halatlar, halatý meydana getiren bitkinin cinsine baðlý olarak ayrýlýrla:a-) KENDÝR HALAT : Kendir bitkisinin liflerinden yapýlmýþtýr. Günümüzde kendir bitkisinden yapýlan halatlarýn kullanýlma alaný oldukça daralmýþtýr.b-) MANÝLA HALAT : Manila hayatý abaka denen bir bitkinin liflerinden yapýlýr. Yeni manila halatýn bünyesinde % 15 oranda yað bulunur ve halatý nem ve sýcaktankorur.c-) PAMUK HALAT : Pamuktan yapýlmýþ halattýr, denizde savlolarda kullanýlýr.d-) KETEN HALAT : Ketenden yapýlan halattýr. Daha çok küçük teknelerde kandilisave ýskota halatý olarak kullanýlýr.e-) SÝSAL HALAT : Görünüþte manila halatýna benzer ve bunun % 80 gücüne sahiptir. Denizcilikte pek kullanýlmaz.f-) HASIR HALAT : Hasýr bitkisinden yapýlýr. Hafif ve yüzücü bir halattýr.4. BÝTKÝSEL HALATLARIN ÖLÇÜMÜ VE GÜCÜBir bitkisel halat beden çevresinin Pus olarak ölçümüyle ayrýlýr. Eðer halatýn çevresi 1 pus ( 2,54 cm ) geliyorsa
Bir burgatalýk halat
denir. Halatlar yarým burgatadan küçük olursa ince ismini alýr. Halatlarýn kalýnlýklarý 5 burgatadan 16burgataya kadar deðiþir. Fakat en büyük gemilerde dahi 12 burgatadan daha kalýnhalat kullanýlmaz. Halatlarýn uzunluðu kulaç terimi ile ölçülür. Halatlar roda denen yuvarlak kangal biçimlerde satýlýrlar. Bir roda ( coil ) halat genellikle 1
 
20 kulaçtýr.Bitkisel halatlarýn güçleri:Bir manila, sisal veya baþka türden bitkisel halatýn kesilme gücünü ( kuvvetini) bulmak için en iyi yöntem, halatýn çevresinin ( burgatasýnýn ) pus olarak karesini alarak üçe bölmektir. Sonuç olarak ton bulunur. Bu formül, halatýn emniyetle kullanýlmasý için vurulacak en fazla yükü bulmak amacý ile hasýr halat hariç tümüne uygulanýr.Halatýn çalýþma aðýrlýðý , kesilme gücünün altýya bölünmesiyle bulunur. 3 burgatalýk bir halatýn çevresi 3 pus ( 7,62 cm ) eder. Þimdi bu halatýn kesilme gücü ile çalýþma aðýrlýðýný bulalým.Kesilme gücü : Çalýþma aðýrlýðý ( WL ) :32/3= 3 ton 3/6= 0,5 tonYeni bir halatýn spesifik kesilme gücünü yaklaþýk olarak bulmak istersek:6 pusluk halatlara kadar, halat burgatasýnýn karesini 2,5 sayýsýna bölerek, 6 burgatadan büyük halatlarda 2,6 sayýsýna bölerek elde edebiliriz.Bir halatýn gücünü kestirmek þüphesiz çok yararlý bir iþlem olacaktýr ancak, yeni bir halat için uygun þartlarda formüle baþvurunuz fakat yaklaþýk burgatasý deðil, gerçek deðerini kullanýnýz.Üzerine yük vurulan bütün halatlar uzar. Bitkisel halata vurulan yükün orantýlýbir biçimde çoðaldýðýný düþünelim. Halat orantýlý biçimde uzayacak, binen yük halatýn kesilme gücünü eriþtiði anda koptuðu görülecektir. Bitkisel halatlarda kesilme uzunluðu, baþlangýç uzunluðunun % 20 ne iþittir. Örneðin 10 kulaçlýk bir halata yük bindirince, boyu 12 kulaca eriþtiðinde yeni bir zor karþýsýnda kesilecektir.5. BÝTKÝSEL HALAT TÜRLERÝBitkisel halatlar 1 burgatadan küçük olduklarý zaman çeþitli isimler alýrlar veyerlerde kullanýlýrlar.Gýrcala : Katranlý kendirden yapýlýr, façuna etmekte kullanýlýr.Ligadora : Piyan baðlamak, façuna etmekte kullanýlan ince bir iptir.Ýspavlo : Kýrnap cinsinden ince bir halattýr. Yelken dikiþinde kullanýlýrÜstüpü : Makine ve boya iþlerinde temizlik için kullanýlan pamuk iplið artýklardýr.6. SENTETÝK HALATLAR :Nylon ve polyester gibi sentetik maddelerden elde edilen filasalarýn bükümüyle yapýlan halatlardýr. Bu maddelerden yapýlan halatlar çok kullanýþlýdýr, fakat suda ýslanýnca batarlar. Polipilen ( polyroplene ) lifleri daha kabaca ve sudan hafif olduðundan batmaz. Bir sentetik halatýn yapýldýðý malzemeyi anlamak için yanma testi uygulanýr. Nylondan yapýlmýþ halat mavi bir alevle aðýr aðýr yanar, polyester ise sarý alevle hýzla yanarSentetik elyaflý halatlar da yük altýnda uzarlar. Emniyetle yükleme þartlarý altýnda ayný nitelikte kalan uzama miktarý yaklaþýk % 7 kadardýr ve zor kalkýnca halat eski durumuna döner. Sentetik az miktarda büzülürler fakat bunlarda þiþme veya sertleþme görülmez . halatýn bedeni tarafýndan emilen su miktarý halatýn üzerine yük bindiðinde dýþarý atýlýr. Bu halatlarýn volta edildiði yüzeyler düz ve p
 
ürüzsüz olmalýdýr. Böylelikle halatýn ömrü çoðalýr. Sentetik elyaflý halatlar zamanla renk deðiþikliði gösterirler fakat bu, halatýn gücünü yitirdiðini göstermez.Sentetik halatlar ayný burgatadaki manila halatýndan 1,5-3 kat daha güçlüdür. Halatýn bu yüksek gücü , fazla yükte % 30
a kadar uzama kabiliyeti ve küfe karþý direnci uzun ömürlü olmasýnýn sebepleridir.Aþaðýda maddeler halinde belirlilen olaylarýn oluþmasý önlenmezse, sentetik halatlarýn ömrünü zamanla yitirdikleri görülecektir.1- Aþýrý yük vurulmasý veya birden bire yük bindirilmesi.2- Yüzeysel yýpranma veya sert pürüzlü yüzey üzerinde aþýnma.3- Keskin ve sivri metal çýkýntýlarda kesilme.4- Yük altýndaki makara dilleri üzerinde bükümlerin ( Gamba ) sebep olduðu kollar arasýndaki dahili aþýnma.5- Kýrýlmadan dolayý kesilmeler.6- Halatlarýn dolaþmasý ( gamba almasý ) ve buruþmasý.Sentetik elyaflý halatlarýn aþýnma noktasýnda iplikleþtikleri görülürse, bu durum bitkisel halatlarda olduðu kadar önemli deðildir. Ancak ayný özellði gösterenMonafilament ve Polyrophylene halatlarda dikkat edilmelidir. Yaða bulaþmýþ ve kirlenmiþ sentetik halatlar sabunlu su ile fýrçalanarak yýkanmalýdýr.Halatlarýn paslý ve pürtüklü yüzeylerle temas etmesi zararlýdýr. Böyle çalýþan bir nylon halat, buz eriyene kadar ýsýtýlmalý ve bütün ýslak kýsým kuruduktan sonra havalý bir yere kaldýrýlmalýdýr. Buz kristalleri halat elyaflarýný keserek zarar verirler. Polipilen halatlar, esas olarak manila halatý ile ayný burgatada kullanýlmalýdýr.Bir nylon halata kritik yük vurulacaðý zaman emniyetle çalýþýldýðýný kontrol için halatýn bedenine 1 m boyunda bir ispavlo ortasýnda 25 cm boyunda ilmek yapýlarak baðlanýr. Halata binen zor ispavlonun gerilmesine sebep olursa, bindirilen enfazla güç sýnýrýna gelindiði anlaþýlýr.Üzerine yük bindirilen sentetik elyaflý, halatlarda bosa vurulacaðý zaman, bosaolarak yine sentetik elyaflý bir halat kullanýlmalýdýr. Ayný amaç için ayný þartlarda kullanýlan bir sentetik halat, manila halatýndan beþ kat uzun ömürlü olur.7. ÇELÝK TEL HALATLARTel halatlar, maden filizlerinin çekilerek tel haline getirilmesi, tellerin bükülerek kollar yapýlmasý ve kollarýn bir kaçýnýn bükümü ile de bedenin oluþturulmasýndan meydana gelir. Tel halatýn kuvveti, halatý meydana getiren madenin cinsine baðlýdýr. Kullanýldýðý yere göre tel halatlarýn kollarýný oluþturan tellerin altý adedi bir araya gelir. Bu þekilde oluþan kollardan yine altý tanesi bir arada bükülerek beden meydana çýkar. Halata esneklik kazandýrmak için kollarýn ve bedenin ortasýna fitil denen çelik tel veya kendir halat yerleþtirilir. Fitilin ölçüsü, halatýn kol ölçüsü kadar olur.Aðýr iþlerde kullanýlmak üzere 37 veya 61 telli ve altý kollu tel halatlar yapýlýr. Tel halatlar gemilerde spring halatlarý , çarmýklar, patrisa, ýstýralya, larno, karanfil, mantilya ve yük donanýmlarýnda kullanýlýr.8. TEL HALATLARIN ÖLÇÜMÜ VE GÜÇLERÝ

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->