Καταστροφικά Συμπτώματα μιας Αρρώστιας

“Shadow as usual”Σύμφωνα με την επιστήμη της Πληροφορικής, τη μέγιστη πληροφορία τη φέρνει τοαπροσδόκητο, το γεγονός εκείνο που δεν το περιμένει κάποιος και γι’ αυτό θεωρείται ότι έχει τη μικρότερη πιθανότητα να συμβεί. Τότε η φυσιολογική ανθρώπινη αντίδρασηείναι ακριβώς η έκπληξη, την οποία προκαλεί το ξαφνικό και μη αναμενόμενο, πουσυνοδεύεται από τη μέγιστη πληροφορία .Τον τελευταίο καιρό, με αφορμή την τρομοκρατία, τους πολέμους και πλήθοςάλλων γεγονότων, κυρίως όμως το

πλανητικό οικολογικό πρόβλημα και την απειλήοικουμενικής καταστροφής

, πηχυαίοι τίτλοι εφημερίδων και εκκωφαντικές κραυγέςτηλεοράσεων προβάλλουν αυτά τα γεγονότα με έκπληξη ως απροσδόκητα, στοχεύονταςστη μέγιστη πληροφορία. Αλλά είναι πράγματι έτσι; Είναι μη αναμενόμενη αυτή ησυμπεριφορά εκ μέρους των ανθρώπων; Ας δούμε το ζήτημα σε κάποιο βάθος μεσκοπό να μάθουμε κάτι από αυτό. Όλα τα γεγονότα που αναφέρονται πιο πάνωσυνιστούν συμπτώματα μιας αρρώστιας, αλλά το ερώτημα είναι «ποια είναι η αρρώστιατης οποίας συμπτώματα είναι όλα αυτά τα γεγονότα και ποιες οι αντίστοιχεςανθρώπινες συμπεριφορές που τα προκαλούν;»Κάθε αντικείμενο έχει σκιά στο υλικό επίπεδο. Σύμφωνα με τον Jung, το ίδιοισχύει και στο ψυχικό επίπεδο: Η ‘άλλη πλευρά’ του καθημερινού εαυτού μας, ο‘σκοτεινός εαυτός’ μας που βρίσκεται στο παρασκήνιο, είναι η ανθρώπινη ψυχική Σκιά.Η Σκιά είναι το κατώτερο ον μέσα μας, αυτό που κάνει όλα όσα δεν επιτρέπουμε στοντρέχοντα εαυτό μας να κάνει, αυτό που είναι όλα όσα δεν είμαστε εμείς, ο κύριος Χάινττου Δρα Τζέκιλ μας, ο Μεφιστοφελής του Φάουστ μας. Η Σκιά είναι όλες οι πρωτόγονες επιθυμίες και κατωτερότητες που δεν συμβιβάζονται με τις κοινωνικέςαρχές και την ιδανική προσωπικότητα και γι’ αυτό απωθούνται, όλα όσα δεν θέλουμε να ξέρουμε για τον εαυτό μας και για τα οποία ντρεπόμαστε σε κανονικές συνθήκες.Είναι ευνόητο ότι όσο πιο στενή και περιοριστική είναι η κοινωνία στην οποία ζει κάποιος τόσο ευρύτερη είναι η ανθρώπινη Σκιά του. Επειδή η Σκιά είναι στοπαρασκήνιο, η συνηθισμένη εκπαίδευση και αγωγή δεν την αγγίζουν, με αποτέλεσμα να έχει παραμείνει σχεδόν ίδια από την εποχή που ο άνθρωπος περπάτησε για πρώτηφορά πάνω στη γη. Η Σκιά εκτός από προσωπικό είναι συγχρόνως και συλλογικόφαινόμενο, αφού είναι κοινή σε όλη την ανθρωπότητα. Αυτή η συλλογική πλευράεκφράζεται με τη μορφή του διαβόλου, του μάγου, του εγκληματία και γενικά με όλεςτις κατώτερες και αρνητικές μορφές.Για να αποδεχτείς τη Σκιά σου απαιτείται μεγάλη

ηθική

προσπάθεια και παραίτηση από ιδανικά που προβλήθηκαν δυσανάλογα ως προς την πραγματική τουςεπίτευξη και είχαν θεμελιωθεί σε αυταπάτες. Η επιθετικότητα, ο φανατισμός και ηαδιαλλαξία των (δήθεν) ενάρετων είναι πολύ γνωστό φαινόμενο. Η προσωπική ζωή τουπολύ καθωσπρέπει πολίτη μερικές φορές είναι απίστευτη και το έγκλημα εμφανίζεται στα πιο απρόσμενα μέρη. Όλα αυτά είναι εκδηλώσεις της Σκιάς και χρειάζεται μεγάλο

ηθικό

θάρρος για να συνειδητοποιήσει κάποιος αυτές τις πλευρές της ανθρώπινης1

φύσης και να τις αντιμετωπίσει. Η κοινωνική αποδοχή και ζωή απαιτεί να γίνεται κάποια απώθηση της Σκιάς, αλλά τότε αυτή αποκτάει μεγαλύτερη δύναμη, γίνεται πιοεπικίνδυνη και κατακλύζει ολόκληρη την ανθρώπινη προσωπικότητα ή ολόκληρη τηνκοινωνία. Τότε βλέπουμε (φαινομενικά) άκακους και αθώους ανθρώπους νασυμπεριφέρονται με τρόπο επιθετικό, άγριο και καταστροφικό. Η σκιά είναι

ηθικό

πρόβλημα που αμφισβητεί ολόκληρη την ανθρώπινη προσωπικότητα και ολόκληρη τηνκοινωνία. Κανείς δεν είναι σε θέση να συνειδητοποιήσει και χειριστεί τη Σκιά, είτε σεατομικό είτε σε συλλογικό επίπεδο, χωρίς μεγάλη

ηθική

αποφασιστικότητα και αναπροσανατολισμό των αρχών, των ιδεών και των αξιών του ανθρώπου. Ένας νόμος της φύσης, στο ψυχικό επίπεδο, λέει πως ό,τι είναι ασυνείδητοπροβάλλεται, μεταφέρεται προς τα έξω. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Σκιά:Προσωποποιείται και μεταφέρεται σε κάποιο εξωτερικό πρόσωπο με αποτέλεσμα να νιώθουμε ιδιαίτερη αντιπάθεια γι’ αυτό. Έτσι, δεν φταίμε εμείς αλλά το συγκεκριμένοπρόσωπο. Με αυτό τον τρόπο ξεφορτωνόμαστε τη Σκιά μας και γι’ αυτό ‘πάντα φταίει κάποιος άλλος’ όσο δεν αντιλαμβανόμαστε ότι το σκοτάδι βρίσκεται μέσα μας. Ανόμως κάποιο γενναίο άτομο ή σύνολο αναγνωρίσει το γεγονός αυτό, τότε δεν μπορεί πλέον να πει ότι ‘αυτοί φταίνε και αυτοί πρέπει να πολεμηθούν’. Ένα τέτοιο άτομο ήσύνολο ασχολείται πρωτίστως με τη δικιά του Σκιά χωρίς να ενοχοποιεί μόνο τουςάλλους και έτσι συμβάλλει στην πραγματική λύση των προβλημάτων της εποχής του.Αντίθετα, οι άνθρωποι που πασχίζουν να παραμείνουν στην κορυφή με οποιοδήποτεμέσον, δεν μπορούν να παραδεχτούν τη Σκιά τους και συνεχώς την προβάλλουν πάνωστους αντιπάλους τους. Ο πύργος στον οποίο διαμένουν οδηγεί στη στειρότητα και τοκενό και, αφού δεν είναι φυσικός αλλά τεχνητός, καταρρέει κάτω από το παραμικρόβάρος. Τέτοια άτομα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την αλήθεια, να κάνουν μιαγνήσια σχέση ή οποιαδήποτε πραγματικά σημαντική δουλειά. Γιατί δεν είναι τα άτομαμε τη μεγάλη προσωπικότητα, τα άτομα που έχουν τη γενναιότητα να αντικρίσουν τηναλήθεια του εαυτού τους πρώτα και να την αντιμετωπίσουν με υπευθυνότητα. Είναι άτομα που με τη συνεχή τυφλότητα και ανωριμότητα απέναντι στην πραγματικότηταοδηγούνται όλο και περισσότερο, με τις συνεχείς απωθήσεις, στη νοσηρότητα και καταστρέφουν μαζί και τους λαούς. Όσο το άτομο ή το σύνολο ζει μονόπλευρα και κατανοεί την πραγματικότητααποκλειστικά με την τρέχουσα μόνο πλευρά, οι άλλες πλευρές του παραμένουνανενεργές. Ιδιότητες που το άτομο ή το σύνολο δεν χρησιμοποιεί στη ζωή τουπαραμερίζονται και δεν παίζουν κανένα ρόλο σε αυτή. Έτσι, όλες οι ενέργειες τουσύγχρονου ανθρώπου αφορούν στην οικονομία και την πολιτική, ενώ η λογική, τοσυναίσθημα, η διαίσθηση, η μνήμη, η φαντασία και οι ηθικές και πνευματικές αξίεςαπωθούνται. Μέσα σε αυτή την κατάσταση ο άνθρωπος, ως άτομο και ως σύνολο, είναι πολύ δύσκολο να επιλύσει το πρόβλημα της Σκιάς. Επομένως, η κατάστασηδιαιωνίζεται και δεν πρέπει να είναι κανείς αισιόδοξος για κάποια σύντομη έξοδο απόαυτή.Αν το πρόβλημα της ανθρώπινης Σκιάς είναι το κατεξοχήν πρόβλημα, αυτό πουκρύβεται πίσω από φαινόμενα όπως αυτά που σήμερα βλέπουμε δίπλα μας, τότε η λύσηείναι η

ηθική και κριτική στάση του ανθρώπου απέναντι στην ίδια του τη φύση και η

υπευθυνότητά του, η παιδεία και η ενεργή συμμετοχή του συνόλου στις εξελίξεις

.Αντίθετα, η ενοχοποίηση μόνο κάποιων ανθρώπων, που αναμφισβήτητα φταίνε, δενοδηγεί στην επίλυση του ατομικού και πανανθρώπινου προβλήματος της Σκιάς. Αύριοκάποιος από εμάς θα βρεθεί στη θέση αυτών των ανθρώπων και θα κάνει τα ίδια, όπωςγίνεται αιώνες τώρα. Μόνο αν διδαχτούμε από αυτά τα γεγονότα και κατανοήσουμε ότι αυτοί που τα προκαλούν δεν είναι δαίμονες, αλλά άνθρωποι όπως όλοι μας, τότε έχουμεελπίδα να κατανοήσουμε βαθύτερα την κατάσταση και να οδηγηθούμε στη λύση του

ηθικού

προβλήματος που κατατρέχει την ανθρωπότητα. Δυστυχώς, η επιστήμη και ητεχνολογία δεν συμβάλουν, στο βαθμό που απαιτείται, στην αυτογνωσία του ατόμουκαι του κοινωνικού συνόλου. Αλλά και οι θρησκείες δεν έχουν τόσους αιώνεςεπιδράσει αρκετά βαθιά κάτω από την επιφάνεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Έτσι κάποιοι ασυναίσθητα επιθυμούν να έχουμε πολέμους και καταστροφές και άλλαγεγονότα όπως αυτά της σήμερον, για τα οποία πάντα κάποιος άλλος φταίει, παρά ναοδηγηθούν στη συνειδητότητα. Με τον τρόπο όμως αυτό, τον υποκριτικό και ασυνείδητο, ο κόσμος πηγαίνει ακριβώς εκεί που η ανθρωπότητα προσπαθεί νααποφύγει και εμείς ‘οι απέξω’ δεν είμαστε αθώοι γι’ αυτό.*****Το γενικό πρότυπο της Σκιάς συνιστά για τον άνθρωπο την πιο βασική δυνατότητα γιαδιαμόρφωση ψυχικών προτύπων, συνιστά τη δυνατότητα για βίωση της ασυνείδητηςπλευράς των προσωπικοτήτων μας. Καθώς κινούμαστε βαθύτερα στη σκοτεινή πλευράτης προσωπικότητάς μας, η ταυτότητα μας αρχίζει να διαλύεται σε ‘λανθάνουσεςδιαθέσεις’ κοινές για όλα τα άτομα. Βιώνουμε το χάος που δείχνει ότι συρόμαστε κοντάστην πρωτόγονη δομή της ψυχικής ζωής. Αυτή η ‘άλλη πλευρά’ μπορεί να φανερωθεί σε πλούτο εικόνων. Η εικόνα ‘της αγριότητας’ είναι θεμελιώδης. Η εικόνα μπορεί ναείναι αυτή της συμμορίας και του υποκόσμου, αν θέλουμε ένα αστικό αντίστοιχο.Υπάρχει πάντα η ‘ζούγκλα’ και οι δράκοι που πλέουν στη θάλασσα, την ‘υδάτινηαγριότητα’.Η Σκιά είναι η ευκολότερη των γενικών προτύπων, ως προς την εμπειρία, για ταπερισσότερα άτομα.. Τείνουμε να τη δούμε ‘στους άλλους’, δηλαδή προβάλλουμε τησκοτεινή πλευρά μας πάνω σε άλλους και τους ερμηνεύουμε έτσι ως ‘εχθρούς’ ή ως‘εξωτικές’ παρουσίες που γοητεύουν. Βλέπουμε τη Σκιά παντού στον λαϊκό πολιτισμό,αλλά και στον σύγχρονο: Είναι ο Batman, η Γυναίκα Αράχνη, οι χελώνες Ninga. Τηβλέπουμε επίσης στη λαϊκή προκατάληψη: Φανταζόμαστε ότι ο μαυροφορεμένος είναι εχθρός μας και οι αντίπαλοί μας διάβολοι. Θεωρούμε τη Χαβάη ως ‘παράδεισο’.Φυσικά, ο Σατανάς είναι η σπουδαιότερη εικόνα Σκιάς της λαϊκής θρησκείας. Η Σκιάείναι η προσωποποίηση εκείνου του μέρους του ανθρώπου και της ψυχικήςδυνατότητας που αρνούμαστε στον εαυτό μας και την προβάλλουμε πάνω στουςάλλους. Ο στόχος της ολοκλήρωσης της προσωπικότητας είναι να ενσωματωθεί ηαπορριφθείσα, κατώτερη πλευρά της ζωής μας στη συνολική εμπειρία μας και νααναληφθεί η ευθύνη για αυτήν. Συνεπώς, η Σκιά είναι και μέρος της προσωπικότηταςκαι γενικό πρότυπο. Ως μέρος της προσωπικότητας είναι η σκοτεινή πλευρά της που3