KULTURA

ErrEportajEa

2008ko maiatza



KAMELEOi iZAERA

2008 urtea berezia da Gasteizen. Orain 25urte ireki zituen ateak Hala Bedi Irratiak.Testuinguruaren beharrizana izan zen.Trantsizio momentua zen. Langile mugi-menduek indar handia zuten eta 1976kogertaeren ondoren minduta zeuden, gazteek eskubide ezberdinak aldarrikatzen zituz-ten, eta abar. Horren adierazgarri izan zenpunk mugimenduaren indarra. Gasteiz hiritradizionala izan zen mugimendu honen zu-toi garrantzitsua. 60ko hamarraldian apaizeta militarren hiria izatetik 70ko hamarral-dian industria eta etorkinen hiri izaterapasa zen. Belaunaldi berrietako gazteek ezzuten tradizio eta “normaltasunarekin” bategin nahi. Hertzainak taldeko Josu Zabalak esan zuen bezala, “lehen aldiz hausten dazikloa. Gazteek ez zuten haien gurasoek be-zala bizi nahi ” Ez ziren gehiengoa izan, bai,ordea, hegemonikoak.

ErrEportajEa

KULTURA

2008ko maiatza

ameleoiak bere ingurua egokitze-ko gaitasuna dauka. Hori da, hainzuzen, Hala Bedi Irratiak egin duena.1983ko abuztuan jaio zen. Garai har-tan irrati libre ugari jaio ziren, bainaHala Bedi izan da bidea aurrera jarrai-tu duena erreferentzi bihurtu arte. 25urtez aritu dira irrati honetako kideak komunikatzen. Sekretua: bere kame-leoi izaera. Urteetan zehar gizartekoegoera ezberdinetara egokitzen jakinizan du Hala Bedi Irratiak.1983ko maiatzean hiriko zenbaitmugimendutako gazteek irrati batsortu behar zela pentsatu zuten. Herrimugimenduan askotan gertatzen den bezala, baliabide gutxi zituzten, diru-rik ez zuten, baina proiektua aurreraateratzeko gogo handia zuten; ezinaekinez lortu zuten. Helburua oihart-zuna izango zuen instrumentua erai-kitzea zen, hitz egiteko aukerarik ezzutenei ahotsa emateko aukera bat zenHala Bedi Irratia.Gazte horien artean Juan Ibarrondoidazlea aritu zen lanean. 1983ko maia-tzean egindako bilera lehena izan zen, baina ordutik aurrera gehiago ere eginzituzten. Hainbeste ordutan eztabai-datutako proiektua 1983ko abuztua-ren 4an gauzatu zen, Gasteizko festenhasiera zen, txupinazo eguna. Giro he-rrikoiena erakutsi nahi zuten “erdigu-ne burges”etik urrun. Garai hartan ezzegoen mugikorrik, beraz, Hala BediIrratiko bi kide, walky talkieak eskuanhartuta, kalera irten ziren jai giroaren berri ematera. Ez zen uste bezain ondoatera, atxilotu egin baitzituzten. Denadela, berehala aske utzi zituzten. JuanIbarrondok dioenez, “irratia egitekomodu guztiz berritzailea zen, ezberdi-na. Freskotasuna eta dinamikotasunaziren ezaugarri nagusiak. Arabarrak ez zeuden irrati modu hori entzuteraohituta”.Mugimendu kontra kultural honenarrakasta musika zen. Punk musikaentzuteko irratsaiorik ez zegoen 80kohamarkadan, ezta aretorik ere. Kalean,ordea, La Polla Record, Cicatriz de laMatriz… entzuten ziren eta Hala BediIrratiak horren berri ematen zuen.Gazte asko hasi ziren irrati hau entzu-ten. Pixkanaka Gasteizko irrati askehau ezaguna egin zen.

arazo

ugari

izan

zituzten

hasieran

Irratia gero eta ezagunago bilakatu zenheinean, orduan eta debeku gehiagozituen. Hori dela eta, askotan aldatuziren lekuz. Postas kalean, Barrenka-len eta Zaramagako langabetuen egoi-tzan egon ziren, besteak beste. Aregehiago, garai latzenetan furgoneta batean aritu ziren lanean Gasteizkoinguruetan bueltaka.1984 urtean Santo Domingo ka-leko pisu batean jarri zuten egoitza.Hainbat hilabete pasa ziren Polizia Nazionala agertu zen arte. Bazekiten beraien atzetik zebiltzala baina punkamusika baino gehiago jarrera bat zen.Igarotako hilabeteetan entzule ugarilortu zituzten eta Poliziak Goberna-dore Zibilaren sinadura zeraman agin-duarekin katea itxi zutenean erantzunegin zuten.Manifestaldiek eta borrokek egunak iraun zituzten. Adierazpen askatasunaeskatzen zuten eta hori lortzeko RNE,Gasteiz Irratia eta La SER okupatuzituzten. “Komunikatu bat irakurriezean ez ginela joango esan genien.Ez ziguten utzi eta gutxira ertzaintza jaioberria heldu eta gaseatu egin gin-tuen. Kazetariak, irrati kideak, denok atera ginen jipoituak”. Gertaera honenondorioz, irratian lana egiten zutenenideologien artean batasun gehiagozegoen eta aurrera jarraitzeko gogogehiago zuten Hala Bedikoek. Paper garrantzitsua bete zuen afera honetanPatxi Bisquert aktoreak. Alicia Iza-girre Gobernadore Zibilak irratia itxizuen baina bere etxea eskaini zienHala Bedin lan egiten zutenei. Orduan,Zapateria kalera mugitu ziren; Gastei-zko muinotik hasi ziren igortzen. 1984- 1986 urteen artean beste hiru alditanitxi zuten baina mendebala ezin izanzuten zapuztu.1987 urtean Hala Bedik Ganado pla-zan kontzertu batzuk antolatu zituen,tartean Kortatu, La Polla Records,Vomito eta Kemando Ruedas taldeek jo zuten. Grabatu zuten maketak gaz-teen artean arrakasta handia izan zuen.Irratiarentzako dirua lortzeko aukera bikaina izan zen eta urteetan jasotakoisunak ordaintzeko aukera izan zuten.Rock Erradikalak garrantzia handialortu zuen. Are gehiago, mota horre-tako kontzertu asko antolatu zituzten.Gainontzeko komunikabideetan ent-zuten ez zen musika zen.1987 urtean Aiztogile kalera joan zi-ren. Aurreko urteetako gertaerak iku-sita, inork ez zuen pentsatuko 17 urteziraungo zutenik leku horretan. Tas Tasinformazio agentziarekin batera arituziren lanean zenbait urtetan.

gaztetxearen

sorrera

Dinamismo handiko urteak ziren,asanbladen urteak. Gazteek uhinetan

lekua behar zuten bezala, espazio f

-siko bat ere behar zuten. Hori delaeta, 1988ko apirilaren 27an, San Pru-dentzio egunean, Gasteizko gaztetxeasortu zuten.Jose Angel Cuerda zen momentuhartan Gasteizko alkatea. “Guk trami-te asko egin ondoren, Montehermoso jauregi osoa erosi genion gotzaingoarieta gizarte zerbitzu bat egin nahi ge-nuen bertan. Etxe horretarako ez ge-neukan plan zehatzik, besterik gabe, bertan zegoen”. Udaletxean bi iritzizeuden: batzuk, garaiak ikusita, esku-zabaltasunez jokatzearen alde zeuden,trantsizio garaiak ziren eta ez geneu-kan plan berezirik etxe horretarako.Beste batzuk, ordea, poliziari deitu etaetxe horretatik atera behar nituela es-aten zidaten. Haientzat koldar bat izannintzen. Nire ustez, etxe horretarako plan berezirik ez zegoenez, eta auzo-kideekin, drogekin edo poliziarekinarazorik sortzen ez bazuten, zergatik ez nien bertan jarraitzen utzi behar?”Cuerda alkateak gazte “zoro” haie-kin hitz egin zuen eta akordio baterairitsi zen. “Gazte hauek ez zuten ezurik eta ezta argindarrik ere. Aurrera jarraitzea baimendu baino lehen argiesan genien ez genuela plataforma po-litiko baten sukurtsala nahi. Higienealdetik kondizio minimo batzuk eska-tu nizkien eta horren truke udaletxeak



“Irratia egiteko modu guztiz berritzailea zen, ez-berdina. Freskotasuna eta dinamikotasuna zirenezaugarri nagusiak. Arabarrak ez zeuden irrati modu hori entzutera ohituta”

KULTURA

ErrEportajEa

2008ko maiatza

ura eta argindarra jarriko zizkielaadostu genuen”. Orain alkate ohi mo-duan hitz egiten badu ere igartzen zaioez dela bere erabakiaz damutzen.1987 urtetik aurrera beraz, elkarre-kin baina bide ezberdinetatik ibilitakogizarte eragile dira Hala Bedi Irratiaeta Gasteizko Gaztetxea. Horrelako proiektu ugari egon ziren Euskal Herriosoan hamarraldi horretan baina askoeta asko ezerezean geratu edo bere ka- buz desagertu ziren barne eztabaidak izan zirela eta. Izaera kameleoikoa daHala Bedi Irratiaren sekretua. Proie-ktuetara gazte jendea erakarri dute;honekin hasi zirenak egun, gurasoak dira! - dio Ibarrondok. Errelebo ge-nerazionala lortu dute garaietara ego-kituz. Haien planteamenduen egune-rokotasuna gau eta egunez defendatudute.Horrela entzule kopuru altua bere-ganatu dute, CESren arabera, 1994urtean 7.000 inguru. Hasierako punk izaera urteekin isildu egin bada ere,oraindik ohiko komunikabideetanahotsik ez dutenentzat landu beharre-ko gaia da. Irrati libreen artean ospet-suena da orain.

aldaketak

Inexio puntua 2000 urtean

izan zen. Katea sortzen ari zi-ren gizarte eragileek ideiak elkartu zituzten Barrian proie-ktua eraberritzeko, irratiarenizaera zehazteko. Helburuazen komunikabide berri bateratzea, eredu tradizionalarengabeziak izango ez zituena.Barrian egin zen bileran adostuzen programazioaren ehuneko bat euskaraz egingo zela, Ara- bako egoera soziolinguistikoa baina altuagoa izango zena.Ibarrondoren hitzetan “abagu-ne garrantzitsua izan zen proie-ktua indartzeko”.Eraberritze honekin gizar-tearen kontzientzia piztekolehen ekintza egin zuten. Or-son Wellsek CBS irratian eginzuen moduan, Hala Bedik saio berezi bat prestatu zuen. Garo-ñako zentral nuklearrean izuri bat egon zela asmatu zuten.Ibarrondok dioenez bi helburuzituzten: batetik, instituzioak ebidentzian jarri nahi izan zi-



“Nik ez nituen elkarbizitza-rako etsai moduan ikusten” dio alderraientzat zentrobat ireki berri duen alkateaohiak “Orain arte kameleoi izaeraizan da haien bertutea etagarai berrietara egokitzen jarraitu beharko du” dio Iba-rrondok.

Hala Bedi Irratiaren estudioetako bat [Gazteiz, Harri Fernandez]