Tạp chí văn hiến số 1 năm 2006

Taåp chñ xuêët baãn haâng thaáng Giêëy pheáp hoaåt àöång baáo chñ söë 397/GP-BVHTT

Toaâsoaån - Trõ sûå:

30/79A LyáNam Àïë- HaâNöåi ÀT: 04.7471896; FAX:04.7337686Email: vanhienvietnam@hn.vnn.vn

Vùn phoâng àaåi diïån taåi TP.HCM:

288B, An Dûúng Vûúng,Quêån 5, TP.HCMÀT: 08.8353878

Chuãnhiïåm

Hoaâng Chûúng

PhoáTöí ng Biïn têåp Thûúâng trûåc

Nguyïîn ThïëKhoa

PhoáTöí ng Biïn têåp

Nguyïîn ThïëKyã Nguyïîn Minh San

Giaám àöëc àiïìu haânh

VoäThaânh Tên

Thû kyátoâa soaån

TûâMy Sún - Nguyïîn Hûäu Phaái

Höåi àöìng Biïn têåp

Nguyïîn Nam Khaánh - Trêìn Baãng - Mõch Quang Trêìn Vùn Khï - Hoaâng Trinh - Vuä Maäo - Thaái Kim Lan - Phaåm Thõ Thaânh - Phaåm Viïåt Long Àùång Nhêåt Minh - Àoaân Thõ Tònh - Trûúâng Lûu - Thanh Hûúng - Nguyïîn Thuyïët Phong

Trònh baây

TûâMy Sún - Àùång Ngoåc Quang

Bòa 1

Nghïåsô treãÀoaân Quan hoåBùæc Ninh AÃnh: Nhêåt AÁnh

Taâi trúå phaát haânh

Doanh nghiïåp saách Thaânh NghôaTP. HöìChñ Minh

In taåi

Xûúãng in Tin hoåc, HaâNöåi

Gia

á: 16.000à

VÙN HIÏËN

VIÏÅT NAM

VÚÁI CAÁC TAÁC GIAÃ:

HaâVùn Têën, Thanh Thaão, Buâi Vùn, Phan Àùng Nhêåt, Hoaâi Bùæc, Hoaâng Minh Nhên, Àùång Trûúâng Lûu, Thaái Kim Lan, Hoaâng Chûúng, Nguyïîn ThïëKyã, Quaách Tuâng Phong, Nguyïîn Têën Löåc, Nguyïîn Vùn Tiïën, Lï Baá Liïîu, Lï Hoaâi Nam, Nguyïîn Khùæc Phuåc,Thû Phûúng, ÀöîÀûác, Nguyïîn Bñch Hoâa, Vûúng Thûâa Viïåt, Xuên Höìng, Bñch Khï, Tuêën Giang, Trêìn Àùng, Phûúng Anh, Nguyïîn ThïëKhoa, Höì Sô Võnh, Thiïn An...

2

Nhêåt Tên

2.

Lõch sûã , sûãthêåt vaâsûãhoåc

8.

Cêu àöëi Tïë t Vuä Khiïu,möåt neá t àeå p vùn hiïë n

10.

Höåi laâng Àöìng Kyåkhai höåi xuên xûá Bùæ c

12.

Höåi àêìu phaá o Kyâ Lûâa

14.

Dêë u êë n möåt thúâi múãcoä i

16.

Baão Àaåi ài höåi Thùè m Bua

20.

Vïì vúái Cöí Loa thaânh

36.

Thû phaá p Viïåt Nam

38.

Ca dao trong xûá Trêìm Hûúng

40.

Nhúá Niculin

44.

Böng hoa Taå p chñ Vùn hiïë ntrong rûâng hoa baá o chñ

46.

Baão töìn vaâPhaá t huy truyïìn thöëng úã Nhaâhaá t Muá a röë i Trung ûúng

49.

Nùm nay seä vïìnhaâùn tïë t

52.

Phaåm Thõ Thaânh:"Phaãi xûángàaá ng laâ ngûúâi àaåi biïí u cuãa nhên dên"

54.

Nguyïî n Sinh Kung, hoåa syä cuãa möåt vuâng quï àùçm thùæ m

32.

Nhêån àõnh múá i vïìCaãi lûúng

60.

Giêë c mú lúá n vïìdên töåc Viïåt úãBònh Dûúng

62.

Khu kinh tïë Nhún Höåi-tûâ "chòakhoaá " àïë n "kïë t nöë i

"

64.

Lïî höåi Dano - di saãn vùn hoaá thïë giúá i

VÙN HIÏËN

VIÏÅT NAM

2

Diïîn àaân

VÙN HIÏËN

HAÂVÙN TÊËN

C

ho àïën höm nay, àoåc thú Nguyïîn Traäi, chuáng ta vêîn nhû tï taái vúái nöîi àau cuãa öng. Laâm sao coá thïí söëng trong möåt xaähöåi maâmoåi sûå thêåt àïìu bõ che àêåy hay xuyïn taåc. Trong thúâi kyânhû vêåy, ngûúâi cheáp sûã, nhaâsûã hoåc, nhûäng ngûúâi coánhiïåm vuånoái lïn sûå thêåt, khöng biïët bõ dùçn vùåt àïën mûác naâo? Ngaây nay, chuáng ta àang söëng trong möåt giai àoaån maâ nhòn thùèng vaâo sûåthêåt, noái roäsûåthêåt laâyïu cêìu cuãa nhên dên, cuãa àêët nûúác. Àaä àïën luác nhûäng ngûúâi cheáp sûã,nhûäng nhaâsûã hoåc phaãi tûåhoãi rùçng :"Sûãbuát" cuãa mònh àaäthêåt nghiïm chûa, àaäviïët àuáng sûåthêåt lõch sûã hay chûa?Lõch sûãlaâ khaách quan. Sûåkiïånlõch sûãlaânhûäng sûåthêåt àûúåc töìn taåi àöåc lêåp ngoaâi yáthûác cuãa chuáng ta. Nhûng sûånhêån thûác lõch sûãlaåi laâ chuãquan. Vaângûúâi ta cheáp sûãvò

"Ai ai àïìu àaäbùng cêu hïët Nûúá c chùè ng coâ n coá Sûã Ngû!

"Àoálaâhai cêu thú cuöëi cuâng trong baâi thú cuöëi cuâng cuãa mûúâi böën baâi

"Maå n thuêå t"

maâNguyïîn Traäi àaäàïí laåi cho chuáng ta. Thêåt laâcay àùæng, khi maâmoåi ngûúâi bõ uöën cong nhû lûúäi cêu, vaâchùèng coân ai noái lïn sûåthêåt nûäa, chùèng coân ai nhû Sûã Ngû nûäa. SûãNgû laângûúâi cheáp sûãnûúác Vïå àúâi Xuên Thu, nöí i tiïëng vïìthùèng thùæn vaâtrung thûåc. Khöíng Tûãtûâng khen: "Trûåc tai SûãNgû!" (SûãNgû thùèng thay!).

Lõch sûãsûå thêåt vaâ sûã hoåc

Àûác Thaánh Trêìn.

Baâi thú

Nam quöëc sún haâ.

nhûäng muåc àñch khaác nhau.Tûâthúâi cöí àaåi, ngûúâi ta àaäàùåt yïu cêìu cho viïåc cheáp sûãlaânïu gûúng cho nhên dên vaâàem laåi baâi hoåc cho nhûäng nhaâcêìm quyïìn.Polibius, nhaâsûãhoåc Hy Laåp vaâo thïë kyã2 trûúác Cöng nguyïn, àaänhêån thêëy rùçng sûãhoåc coátñnh pagmatikos, tûác thûåc duång. Trong caác vuåthêìn Muses Hy Laåp, thò nûäthêìn Clio laâthêìn sûã hoåc. Nhûng tïn Clio laâbùæt nguöìn tûâtiïëng Hy Laåp laâKleio, nghôa laâca tuång, biïí u dûúng. ÚÃphûúng Àöng, Khöí ng Tûã viïët Kinh Xuên Thu, böåsûãlúán cuãa Trung Quöëc cöí àaåi, laâcöët àïí "bao biïëm", tûác laâkhen vaâ chï caác haânh vi cuãa caác nhên vêåt lõch sûã. Caái mêîu mûåc sûãhoåc thûåc duång coân töìn taåi rêët lêu daâi vïìsau, nhêët laâúãphûúng Àöng. Ta haäy coân àoåc nhûäng doâng cuãa Phaåm Cöng Trûátrong baâi tûåa saách

Àaåi Viïåt sûãkyá tuåc biïn

:

"Vò sao phaãiviïët quöëc sûã? Vò chuãyïë u ghi cheá p cöng viïåc. Coá chñnh trõ cuãa möåt àúâi têë t phaãi coá sûã cuãa möåt àúâi. Maâsûå ghi cheá p cuãa sûãgiûä nghõ luêån rêë t nghiïm, tuåàiïí m viïåc trñ trõ thò saá ng toã ngang mùåt trúâi mùåt trùng, rùn àekeãloaån tùåc thò raáo riïë t nhû sûúng thu laånh buöë t, ngûúâi thiïån biïët thò coá thïí bùæ t chûúá c, ngûúâi aá c biïë t thò coá thïí tûårùn, quan hïåvúá i chñnh trõ khöng phaãi laâñt. Cho nïn múá i laâm ra quöë c sûã".

Möåt muåc àñch thûåc duång nhû vêåy àùåt ra cho sûãhoåc têët nhiïn àaängùn caãn khöng ñt viïåc noái lïn sûåthêåt lõch sûã. Thûúâng thò ngûúâi ta chó choån cheáp nhûäng sûå kiïån naâo coá lúåi cho àûúâng löëi chñnh trõ hoùåc laâlaâm thay àöí i sûåkiïån cho phuâhúåp vúái yá muöën cuãa nhaâcêìm quyïìn. Nhûng ngay trong haâng nguäcaác nhaâsûãhoåc thúâi cöí , cuäng àaäcoá ngûúâi cho rùçng cêìn phaãi laâm thïënaâo àïí phuåc vuåàúâi söëng vaâchñnh trõ khöng laâm haåi àïën thiïn chûác noái sûåthêåt cuãa nhaâ sûãhoåc. Chùèng nhûäng thïë, hoå coân cho rùçng sûãcoácheáp àuáng sûåthêåt múái phuåc vuåtöët cho àúâi söëng vaâ chñnh trõ. Ciceron úãLa Maäàaägùæn historia magistra vitae (lõch sûã chñnhyïëu cuãa cuöåc söëng) vúái yïu cêìu àaåt túái lux veritatis (aánh saáng cuãa sûå thêåt). Trong

Deoratore

, öng àaäviïët:

"Luêåt thûá nhêë t cuãa cheá p sûãlaâkhöng daám noá i caá i giaã maåo, luêåt thûá hai laâ daám noá i têë t caãnhûä ng gò laâsûåthêåt".

Coân Lï QuyáÀön cuãa chuáng ta, úã àêìu têåp

Àaåi Viïåt thöng sûã

, àaädêînmöåt loaåt cêu noái cuãa caác nhaâsûãhoåc àúâi trûúác àïí coi viïåc cheáp àuáng sûå thêåt nhû möåt tön chó cuãa viïåc soaån sûã. Vaâàïí giûäàûúåc tön chó àoá, cuöëi cuâng, öng àaächeáp laåi cêu cuãa Yïët HïìTû àúâi Nguyïn:

"Viïåc soaån sûã phaãi lêë y viïåc duâng ngûúâi laâm göë c. Ngûúâi coá vùn hoåc maâkhöng biïë t caá ch cheá p sûãthò khöng thïí cho dûå vaâo sûãquan. Ngûúâi coá vùn hoåc, laåi kiïm biïë t caá ch soaån sûã , nhûng buång daå bêë t chñnh, cuä ng khöng àûúåc dûå".

Tûâthïëkyã17, sûãhoåc thïëgiúái àaåt àïën mêîu mûåc phï phaán, àùåt yïu cêìu àem laåi sûåthêåt cuãa quaákhûá. Vaâtûâ cuöëi thïëkyã19, khi sûãhoåc àaåt túái caác mêîu mûåc cêëu truác vaâbiïån chûáng, caác hònh aãnh cuãa quaákhûámaâsûãhoåc khöi phuåc àûúåc coân phaãi àûúåc àùåt trong caái toaân thïí vaâsûåvêån àöång. Tûâkhi chuãnghôa duy vêåt biïånchûáng vaâlõch sûãmaác - xñt ra àúâi, khaám phaára cú chïëcuãa sûåphaát triïín xaähöåi, caác nhaâsûãhoåc àûúåc cung cêëp möåt mö hònh giaãi thñch lõch sûãcoá tñnh nhêët thïí - nùng àöång, kïët húåp caã hai mùåt cêëu truác vaâbiïën àöí i. Sûãhoåc vûún túái phaát hiïån quy luêåt vaânhúâ àoá, sûãhoåc khöng nhûäng nhêån thûác àûúåc quaákhûámaâcoân chuêí n bõ cho nhûäng khaãnùng dûåbaáo. Nhûng sûã hoåc muöën thûåc hiïån àûúåc nhûäng chûác nùng àoá, khaão saát con àûúâng àaä qua vaâgoáp phêìn nhêån thûác con àûúâng sùæp túái, möåt àiïìu kiïån cú baãn laâphaãi biïët sûåthêåt vaânoái lïn sûåthêåt. Nhûng biïët sûåthêåt khöng dïî, vaâ daám noái lïn sûå thêåt nhiïìu khi caâng khoáhún. Vúái yácuãa Yïët Hïì Tû maâ Lï QuyáÀön àaädêîn nhûng noái theo ngön ngûähiïån àaåi thò nhû thïënaây:

“Muöë n viïë t sûã , phaãi biïë t phûúng phaá p sûã hoåc, vaâ trûúá c hïë t, phaãi laâ ngûúâi trung thûåc chûá khöng phaãi laâtïn cú höåi”.

Viïët sûãlaâmöåt nghïì, noái nhû ngûúâi Phaáp laâmeátier d'historien.Ngûúâi viïët sûãphaãi àûúåc reân luyïån tay nghïì. Caác saách daåy nghïì, tûác caác saách viïët vïìphûúng phaáp sûãhoåc, thûúâng noái àïën hai bûúác cú baãn trong cöng taác sûãhoåc: bûúác thûánhêët

VÙN HIÏËN

VIÏÅT NAM

3

Vùn Miïëu - Quöëc Tûã Giaám.