62
ESQUISSESALGÉRIENN
d'acheterdescéréalesoudupainenjanvierouenfévrier,c'est-à-di
aumomentoùlescourssonttrèshauts.Victimedesécartsdepei
saisonniers,ilestcontraintdes'endetter,oudevendresaterrepou
aller,àboutderecours,chercherdutravailauloin.Acescauses,
1
fautajouterlerôledel'écolequiaigritceuxquiontreçul'instructio
etaggravelasituationdesautres,quidéséquilibrelemilieufamilial
lafemmedemeurantleplussouventillettrée,quientraînelesconflit:
degénérationetlafaillitedesenseignementstraditionnels,fondemen
desanciennesstructurespsychologiquesetsociales.Bref,seloncett
analyse,touslesphénomènesdedésagrégationseraientconséquence
desseulesloisdel'acculturation.
Enréalité,d'autrescausesontjoué:leSénatus-consulte,pour
prendreunexemple,diviseleterritoireTouaba(OuedelAbiod)en
troisdouars(Tighanimine,Labiod,lchmoul)etattribuelapossession
individuelledesterresdelahautevallée,cequientraîneunmou-
vementdespopulationsversMedinaetFoumTouboùdesgroupes
sesédentarisentetconstruisentdesfermes;enoutre,lapropriété
collectivetendàs'individualiser,grâceauxfacilitésfourniesparle
Sénatus-consulte.Fauted'uneaméliorationdestechniquesetd'une
extensiondesterrescultivables,lepassagedelapropriétéindivise
à
lapropriétéindividuelleentraînel'appauvrissement.Sédentarisation
etindividualisationdelapropriétéaffaiblissentleslienscollectifs.Le
greniercollectif
(guelâa),
quiconstituaitenquelquesortelesymbole
delacohésiondugroupeprimaire(fraction),perdpeuàpeusasigni-
fication;plusexactement,lessignificationsdifférentesdontilétait
investitendentàsedissocier.Ainsi,àTabentut
l,
l'ancienmagasin
collectifcontinueàêtreentretenuetl'onycélèbrelesfêtesdeprin-
temps;mais,s'ilconservesonsensdelieusacré,ilcessederecevoir,
commeparlepassé,lesréservesdugroupe.Lasurveillancefamiliale
impliquéeparl'existencedugreniercollectifpèseauxindividusqui
ajoutentàleursdemeuresdesgreniers-magasinsindividuels,réuti-
lisantparfoisàcettefindespoutresprisesàla
guelâa.
Demême,la
mesuretraditionnelle,quiétaitconservéedanslegreniercollectifet
quin'avaitvaleurqu'àl'intérieurdugroupe,setrouveremplacéepar
ledemi-décalitrecommercial.Sil'abandonprogressifdugreniercol-
lectif,fondementetgarantiedel'équilibreéconomiquequi,dansune
sociétéferméeetvivantenautoconsommation,nepouvaitêtreassuré
queparunevéritableascèsetendantàréduirelesbesoinsàlamesure
1.MarcelleFaublée-Urbain,
«
Lesmagasinscollectifsdel'ouedelAbiad(Aurès)
»,
Lejournoldesafricanistes,
vol.21,n°2,1951,p.139-150.
.-.,UNISATION,CULTUREETSOCI~T~
d,~
ressourcesetpermettantderépartirdansletempslesbonnes
III
oltcs,s'expliqueenpartieparlepassaged'uneéconomied'échange
\IIIlC
économiemonétairedanslaquellel'existencederéservesimpor-
1Illies
n'estplusnécessaire,ils'expliqueaussiparl'apparitiondel'in-
dividualismeéconomique,liéengrandepartieàl'apparitiondela
IlIllpriétéindividuelle,conséquenceelle-mêmedel'applicationdu
'H
'lIatus-consulte,etàl'affaiblissementdessanctionscollectives.
Enoutre,sil'Aurèsétaitlefoyerd'unparticularismeexacerbé,
1
constituaitaussi,commeonl'ajustementremarqué,«commeune
1
ilssc
derésonanceoùlesondespropagéesdequelquepointdelaBer-
l
H(!'ie
venaientserépercuter,etsouvent,silesvibrationslocalesétaient
1Il
synchronisme,s'amplifier1».Delàvientquelapropagande
réfor-
rnlstc
desdisciplesdeBenBadis
2,
quitrouvaitsansdouteunterrain
Livorable
dansunesociétéenpassededésagrégation,apucréer,dès
Il
)J8,
unvéritable«climatinsurrectionnel»enbrandissantdesnotions
u-llcs
que«injustice,droits,indépendance».Cecisuffitàmontrer,
cmble-r-il,qu'iln'existaitpasenAlgéried'isolatvéritablevivanten
V.ISC
closetentièrementarrachéàlasituationcoloniale.
Il.
LA
SITUATIONPARTICULIÈREDEL'ALGÉRIE
Ilsuitdecesanalysesquesilescausesdu
«
sous-développement»
I
H~Llventtrepurementnaturelles(déséquilibreentrelapopulationet
l',~
ressources,parexemple)outeniràundéfautd'équipementtech-
nlque
oudeconcentrationducapital,ilnefautpasnégligercependant
n'
queFrançoisPerroux
3
appelle«l'effetdedomination»,c'est-à-dire
1
'ensembledesphénomèneséconomiquesdéterminésdirectement
ouindirectementparlecontactentredeuxsystèmeséconomiques
deforcesinégales.Ceteffetdedomination,quiconsisteen«une
1.«Progrèsduréformismemusulmandansl'Aurès»(anonyme),Franceméditerra-
néenneetafricaine,
Bulletind'étudeséconomiques
et
sociales,
Paris,1938,p,1.
2.AbdelhamidBenBadis(1899-1940),présidentdel'Associationdesoulémas
musulmansalgériensdontlebutétaitderevenirauxdeuxsourcesessentiellesde
l'islam:leCoranetlaSunna.Ilestl'auteurdutriptyque«L'Algérieestnotrepatrie,
l'Islamestnotrereligion,l'arabeestnotrelangue.»
[Notedel'éditeur].
3.FrançoisPerroux(1903-1987),économistequiacherchéunetiercesolution
entrelesocialismeetlecapitalismelibéraltraditionnel.Ila,notamment,influencé
ladoctrinesocialedel'Église.Auteurde:
LoCoexistencepacifique,
Paris,PUF,1958;
Dialoguedesmonopoleset
des
nations,
Grenoble,PressesuniversitairesdeGrenoble,
1982,492p.;
Aliénationetsociétéindustrielle,
Paris,Gallimard,1970,192p.
[Note
de
l'éditeur].
63
Add a Comment