Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
8Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
MÜTAREKE DÖNEMİNDE MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN İSTANBUL'DAKİ FAALİYETLERİ

MÜTAREKE DÖNEMİNDE MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN İSTANBUL'DAKİ FAALİYETLERİ

Ratings: (0)|Views: 2,772|Likes:
Published by ERTO_
MÜTAREKE DÖNEMİNDE MUSTAFA KEMAL
PAŞA'NIN İSTANBUL'DAKİ FAALİYETLERİ
(30 EKİM 1918-16 MAYIS' 1919)
MÜTAREKE DÖNEMİNDE MUSTAFA KEMAL
PAŞA'NIN İSTANBUL'DAKİ FAALİYETLERİ
(30 EKİM 1918-16 MAYIS' 1919)

More info:

Published by: ERTO_ on Apr 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

07/09/2013

pdf

text

original

 
TAREKE NENDE MUSTAFA KEMALPAŞA'NIN İSTANBUL'DAKİ FAALİYETLERİ(30 EKİM 1918-16
MAYIS'
1919)
Yrd. Doç. Dr. E. Semih YAIN*
Mustafa Kemal Paşa 11 Ocak 1905 tarihinde Harp Akademi'sindenmezun olmuştur. f beşincisi olmasebebiyle Erkan-ı Harbiye zba-şılığına terfi ettirilerek 5 Şubat 1905'te Şam'da 30. Süvari Alayı'nda süva-ri eğitimi görmek üzere görevlendiriIdi.Şam'da 5. Ordu'nun emrinde kaldığı üç yıl içinde Suriye'nin bioklgesinde revli olarak dolaşmış, ülkenin idaresindeki aksaklıkla, or-dunun eğitim eksikliğini yakından tespit etme imkfuun.ı bulmuştu. Musta-fa Kemal Paşa, burada daha önce Mustafa (Cantekin) ve Miralay tfuBeyler tarandan kurulmolan "Vatan ve Hürriyet Cemiyeti"ne Ekim1906'da üye oldu(l). Vatan ve rriyet Cemiyeti ihtilalci özelliği olan'gizli bir teşkilattı. Mustafa Kemal Paşa'n katılmayla cemiyet aktif bir
i
hale gelmiş ve faaliyetlerini artırmıştır. Burada yer altı faaliyetlerine giri~şen Mustafa Kemal Paşa teşkilatını diğer Suriye Vilayetlerinde de yayma-ya ÇalıŞtı. bnan ve Filistin'e yaptığı resmI ziyaretler sırasında Kus,Yafa ve Beyrnt'ta cemiyetin hüctelerini teşkil etti(2).Ancak Suriye'nin ih-tilalci bir teşkilan genişlemesine sait olmaması, onda Selanik'e gitmeşüncesinin ırk kazanmasına yol açtı(3).Gerçekten de Arapça konu-şan ve geri kalmış bir Suriye'nin bu tür siyasi ve fıkri faaliyetlerin geliş-mesine uygun olmağı ikarr. Mustafa Kemal Paşa'yı Selanik'e çekenbir diğer sebep de burada kendi geçmişinin olmave faaliyetleri in ge-rekli desteği Selanik'te bulma ümididir.Muhtemelen Ocak
i
906 tarihinde İskenderiye ve Pire üzerinden giz-lice Selanik'e geçen Mustafa Kemal Paşa burada Şubat-Mas 1906 tarih-
*
Gazi Üniv. Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih lümü Öğretim Üyesi.(1) "Atark" Md., İsHlm Ansiklopedisi, C.
i,
İstanbul, 1993, s. 720-72).(2) Uluğ lğdemir, Atatürk'ün Yaşa, C. I, Ankara, 1988, s. ll; Vaeldt, ıoOcak 1922,(Mustafa Kemal Paşa ile yapılan lakat).(3) Erik Jan Zilrcher, Milli Mücadelede Ittihaılık, Ankara, 1987, s. 67.
 
174
I ,
ii
J ,
E. SEMİH YALÇIN
leri aranda rt ay süreyle kaldı. Bu süre inde Yatan ve Hürriyet Ce-miyeti'nin bir hücresini kurmaya karar v.~rdi.Temel amlan 1876 Ana-yasa'm tekrar rlüğe: koy~ak olan Omer Naci, srev Sami, HakkıBaha, Bursalı Mehmet Tahir, ısmail Mahir, Mustafa Necib gibi aydınlanbir araya getirerek ilk gizli toplantıyı gerçekleştirmek suretiyle CemiyetinSelanik Şubesini meydana getirdi(4
l.
Şüphesiz Mustafa Kemal Paşa Sela-nik'te bu cemiyetin kurulmasında öne çıkan şahsiyettir. KendisininAkabe harekasebebiyle Suriye'ye nmek zorunda kaldığında SelanikŞubesi'nin gelişme steremııesi ve atıl kalması bunun delili olarakgösterilebilir.Mustafa Kemal Paşa'nın siyasi ve fıkri faaliyetleri neticesinde gerekŞam'da gerekse Selanik'te kUl1Jlanyer alteşkiHitı viyetindeki Yatanve Hürriyet Cemiyetleri daha sonraki dönemlerde varlık göstermemişler-dir. Ancak bu faaliyetler öZJ~llikleSelanik'te Jön Türk idealleri doğrultu-sunda ortaya çıkan yeni faaliyetlere zemin harlaştır. Yatan ve Hürri-yet Cemiyeti'nden sonra Selanik'te Eylül 1906'da kurulan "OsmanlıHürriyet Cemiyeti", Mustafa Kemal'in gerçekleştirdiği çıkışın devamı ni-teliğinde fakat daha kalıcı ve etkili bir uzantısından başka bir şey değildir.Bu hareket 1908 Meşrutiyetjnin iıanında müessir olan güç olacaktır.Mustafa Kemal PaŞ2.'nm Şam'a nmesinden sonra Yatan ve Hürri-yet Cemiyeti Mart 1907 tör~hinden itibaren yle Talat Paşa grubu-nun hakimiyetindeki Osmanlı rriyet Cemiyeti'ne katıldı. Bu birlme-den Suriye'de bulunan Mustafa Kemal'in haberi olmaştır. Osmanlırriyet Cemiyeti ise Eylül 1907 yılında Ahmet Rıza'mn liderliğindekiİttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşme karan almıştwS).Mustafa Kemal Paşa Eyl 1907'de Suriye'den Makedonya'dakiÜçünOrdu'ya atandı. rev yeri önce Manastır hemen sonra Selanikolarak tespit edilc!i. Selanik'e geldiğinde Yatan ve Hürriyet Cemiyeti'ninOHC vatayla ITC'ye kaldıım gör. Şubat 1908'de kendisi de İtti-hat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldı(6).Cemiyette irtibat görevlerini üstlen-di. İkinci Meşrutiyet'in ilandan sonra İTc tarafından Meşrutiyetin ama-~ım açıklamak ve cemiyet karşıtı hareketIerin(7) önüne geçebilmek ayncaITC sempatizanlanmn faaliyetlerini kontrol etmek amacıyla Trablus-garp'e gönderildi.
(4) Z0RCHER, S. 79-80. .(5) Ahmed Bedevi Kuran, Up Tarihimiz ve İttihat ve Terakki, İstanbul, 1943, s.237.(6) Kam Karabekir, İttihat
v(:
Terakki Cemiyeti (1896-1908), İstanbul, 1982, s. 179;Şevket reyye Aydemir, M,tkedonya'dan Orta Asya'ya Kadar Enver Paşa, C.
i,
Is-
tanbul, 1972, s. 492.(7) Mustafa Kemal Paşa'nın Trablusgarp'a nderili ve bu konudaki revleri hakkın-da geniş bilgi in bkz. Afi~t İnan, "AtarkDinledim: Trablusgarb'ta rriyeteKarşı İsyan", Belleten, C. VHI, s. JI, 1944, s. 387-401; ayca Rachel Simon, "Be-ginnings of Leadership. Mustafa Kemal's First Visit to Libya, 1908"., Belleten, C.XLIV,
s.
173, 1980,
s.
69-82.
i ' "
!
i
 
MÜTAREKE DÖNEMİNDE MUSTAFA KEMAL'tN FAALİYETLERİ 175
,
ldüğü gibi Mustafa Kemal Paşa başlançta İTC erisindeönemli bir mevkiye sahiptir. rcher, O'nu fiili anlamda İTC'nin askerikanana mensup önemli bir üye, fikri anlamda ise Türk ~iIIiyetçiliğinisavunan radikal kanada mensup olarak stermektedirlS). ITC'n 1909kongresinde ordu ve siyasetin, din ve devlet işlerinin ayrılmasının gerekliolduğunu savunarak cemiyetin cinayet şebekeleri ile ilişkilerine son ver-mesini savunmuştıır<9).. Daha sonraki dönemlerde kendisinin görüşleri,İTc ileri gelenlerinin görüş ve düşüncelerine uymadı. Buna rağmen, fikir-lerini ylemekten, yetkili şasları uyarmaktan geri kalmadı. Ordu dakendisine verilen revleri zaman zaman reddetti. Devlet menfaati inOsmanlı Genel Kurmayı'kfimete ve padaha şikayet etti. Doğrulu-ğuna inanğı konularda üst merdieri devamlı ikaz etti. nemin devlet-ordu rokrasi yana oldua t ve alışılmamış olan bu çışlarındandolayı hiçbir zaman cezalandırılmamış, aksine uzun süre önemli görevler-de kalmıştırlO).Mustafa Kemal Paşa i909'da Hareket Ordusu Kurmay Başkanğıyaptı. 19ıo'da ÜçünOrdu'da revaldı. Aynı yıl geçici olarak Sela-nik'te 38. Alaya Komuta etti. 1911 nda Arnavutluk isyanının bastıl-masına katıldı. Dönüşünde İstanbul'da Genel Kurmay'da görevlendirildi.Ancak Ekim 1911'de Libya'ya gitti in bu rev başlamadı. Ekim1912'ye kadar yerli halkın teşkilatlanmanda üsn başan sterdi. Ekim1913'de Sofya'ya askeri ate olarak tayin edildi ve bu revde BirinciDünya Savaşı'na kadar kaldı.OsmanDevleti'nin 29 Ekim 1914'de Birinci nya Savaşına katıl-maüzerine, Mustafa Kemal Paşa, Genel Kurmay'dan faal bir görevtalep etti. 20 Ocak 1915 tarihinde Tekird'da 19. men Komutanlığınatayin edildi. Çanakkale savunmanda üstün başanlar elde etti. Bu başan-lanndan dolayı 1 Haziran 1915'de Albaylığa terfi etti(II).II Mart 1916'da Onalncı Kolordu Komutanlığına atan. revineDiyarbakır'da başlayarak Muş ve Bitlis'in düşman işgalinden kurtulması-nı sağla. l' Nisan 1916'da generalle kseltildi. 14 Şubat
191Tde 
Hicaz Kuvve-i Seferiyesi Komutanlığına, 16 Mart 19i
Tde
2. Ordu Ko-mutanlığına atan. 5 Temmuz 1917 tarihinde Halep'te kurulacak olan 7.Ordu'nun başına getirildiğinde bu görevinden istifa etti ve 13 Mayıs1918-4 Ağustos 19i8 tarihleri arasında Veliaht Vahideddin ile Almanya
(8) ZÜRCHER, s. 98.(9) Ali Fethi Okyar, Üç Devirde Bir Adam, İstanbul, 1980, s. 150; Ali Fuat Cebesoy,Sınıf Arkadaşım Atatürk, İstanbul, 1967, s. 152. .(10) Bunun sebebi Mustafa Kemal Paşa'nın a) Çanakkale Savaşından sonra bir "Kahra-man" olarak tebarüz etmesi, b) Savaşta Almanya'nın kabiliyetli Türk Generallerineihtiyaolması ve konuda Osmanlı Devleti üzerindeki yoğun etkisi, c) tTc içindekigruplar arasında tehlikeli neticeler doğurabilecek ca~elelerin ze alınmamaşeklinde izah etmek müınkilndür (Geniş bilgi için bkz. ZURCHER, s. 122-123).(II) Utkan Kocark, Atatürk, Ankara, 1987, s. 10; Atatürk İle 1Jgili Arşiv Belgeleri, Os-manArşivi Daire Başkanlığı yayını, Ankara, 1982, s. 7. (Belge No: 7/a).
'ı

Activity (8)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Ruben Safrastyan liked this
Ruben Safrastyan liked this
dervisch liked this
hyperviper liked this
metinhulagu liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->