A COVA DA SERPESempre que podía, unha doncela chamada Berta cabalgaba polosbosques de Friol en terras galegas. Ou seu pai, o Señor de San Paio deNarla, non o vía con bos ollos, malia que a súas continuas ausencias lleimpedían ofrecer á súa filla compañía e maior control paterno. Por iso nonfoi de estrañar o que sucedeu un día. No medio dunha cabalgadadesenfreada, a montura da doncela acabou por desbocarse. Un home daaldea viu o que pasaba e, a risco de resultar pisado polos cascos da besta,conseguiu aferrarse ao animal e calmalo. Logo acompañou á muller un treito,pero ao coñecer quen era e onde vivía, o labrego retirouse rapidamente. Apesar diso, a rapaza quedou impresionada pola fortaleza e a valentía daquelhome.Ao día seguinte, saíu na súa procura. Non lle foi moi difícil dar con el.Dende entón, todas as tardes se vían. O trato levou ao namoramento mutuo.Ao principio, crían que a súa relación permanecía a salvo, pero naqueleslugares a intimidade era algo raro. Pronto Chegou a oídos do Señor de SanPaio a amizade da súa filla cun plebeo, e estalou nun ataque de furia quederivou na orde de apresar ao aldeán que se atreveu a achegarse á súa filla.Pero os cabaleiros séguenlles, pisándolles os talóns. Preto de alí, o aldeánsabe que existe unha cova. Todos tratan de evitar esas paraxes. No pobodin que se trata da gorida dun dragón, ao que chaman a Serpe. Non hai máisremedio. O home conduce á súa amada ata a cova e introdúcense nela. Nonteñen armas. Pero cando aparece a cabeza do enorme dragón, coas faucesabertas, disposto a matalos, cunha furia inmensa o aldeán arróxase contra abesta, e grita á súa amada que se poña a salvo. Os cabaleiros quédanse naentrada da Cova da Serpe, sen atreverse a ir máis aló, aterrorizados polosruxidos e os berros que chegan ata os seus oídos desde o interior. A filla doseñor sae fuxindo da Serpe, tola pola dor de perder ao seu amado e aterrible escena que acaba de contemplar. É conducida á torre do seu pai,onde chora a súa traxedia e a súa soidade.Desde entón, a Serpe sae a miúdo da súa gorida. A inmensa serpe vaiacabando cos gandos, e ataca a cantos atopa ao seu paso, na zona próxima aoque xa chaman o Pozo da Serpe. Alí, un grupo de valentes conseguiu ao findarlle morte, envelenándoa; -Pero esta é xa outra historia.

A CHARCA DO ALLIGALContan que se descubriu que as augas da Charca do Alligal tiñanpoderes curativos cando un veciño do lugar tiña unha besta que non era quende manter na corte por ter unha enfermidade da pel que non lle podía curar.Un día ceibou a besta lonxe da súa casa para afastala dos outrosanimais por medo a que os contaxiara. A besta quedou nas proximidades daCharca do Alligal e comezou a envorcarse no barro e na auga. Aos poucosdías o amo volveu para comprobar se morrera, e atopou o animal casecurado, e decidiu deixalo outros días, levándolle comida ata que curou detodo.Dende aquela, a xente untábase co lodo onde nace a auga. Hoxe en díalévase a auga para a casa ou tómanse alí os baños. Dise que ten propiedadescurativas para a reuma e outras enfermidades da pel.A PENA DO ENCANTOEra a filla dun labrego que, había moitos anos, se namorarafondamente dun nobre dos Andrade que se aburría no castelo e aproveitabao seu poder para se rir das pobres rapaciñas das aldeas. Malia sermenosprezada, a capacidade de amar daquela nena mostrouse tan grandiosaque, cando ela morreu, quixo Deus que o reflexo do seu amor se foratransformando en luz, e a luz quedou gardada, coma nun templo, naquelespenedos do Trimaz onde moraban as cobras.Tódalas noites de lúa, aquel luminoso amor facíase corpo fermoso demuller con cabelos dourados que ela peiteaba coidadosamente con peite deouro. Os que por alí pasaban podían ver na luz da lúa a figura dunha nena, afiar tranquilamente os fíos de prata que lle regalaban todas as estrelas,mentres defendía as súas galiñas e os seus pitiños do veleno pezoñento detodas as víboras. Así pois, quen tiña a sorte de ver aquel encantamento, seera mozo ou moza, sentía algo así como se o envolveran na frescura dun bañode amor, que se facía, desde aquela, forte, fiel e venturoso. Foron moitos osque, caladiñamente, sen dicirllo a ninguén, pasaban por alí para metérense norío fronte á pena, e, despois de botar nel auga bendita, sentíanse curadosdo seu mal de amores coa luz daquel encantamento.Poida que os mozos de agora non o crean, pero tampouco saberánnunca explicar de onde vén a luz daqueles ollos que un día atoparon encalquera rúa e deixou neles unha paz inalterable. Agora, por riba das pedras,

anda a voar solemnemente unha fermosa garza. Seguramente é aquela nenaque segue a coidar a luz gardada na Pena para que o encanto do amor nonesmoreza nunca.LENDA DE GUITIRIZAntes, o pobo de Guitiriz, estaba situado nos Boedos. Un día pasouXesús e pediu pousada , pero ninguén lla quixo dar. Un home que vivía ásaforas dos Boedos, deixoulle entrar na súa casa. Pola noite matou unbecerro, o único que tiña, para darlle de comer a Xesús.Ao día seguinte , anegouse o pobo, menos a casa do home que acolleu aXesús , onde apareceron vacas e becerros. Entón, fóronse facendo máiscasas ao lado da deste home, e así formouse o pobo de Guitiriz.LENDA DA SAGRADA FAMILIA.Cóntase como a Sagrada Familia chegou ata a vila de Valverde trasdecatarse de que Herodes tiña pensado sacrificar a todos os nenos nados nacomarca. Ninguén ofreceu acubillo aos tres peregrinos e ata un zapateiroguindoulles a súa lanza que se cravou nun dos pés do Neno Xesús, ferida polaque empezou a verter sangue en tal cantidade que a vila quedou anegadaxunto con todos os seus habitantes.A CHARCA E O LABREGOHai xa moitos anos que un labrego estaba gardando as vacas que estabanpacendo nun prado cerca da Charca do Alligal, cando de súpeto, apareceuno ceo un paxaro branco, moi fermoso e elegante. O paxaro pousouse xuntoá charca, e, non se sabe como, converteuse nunha fermosa muller, que senpensalo, tirouse na auga morna da charca e alí estivo un bo anaco. O labregonon podía parar de mirala, canto máis tempo estaba na auga, máis fermosaestaba. Cando a muller rematou o baño, converteuse outra vez en paxaro emarchou voando.Din que o labrego a partir dese día, ía bañarse todos os días á charca. Aauga non o fixo máis fermoso, pero a súa pel cada vez era máis suave, e