Phuong Trinh Nghiem NguyenTrang1
Phöông trình vôùi nghieäm nguyeân
Daïng toaùn naøy laø moät trong nhöõng daïng toaùn khoù trong boä moân Toaùn Soá, nhöõng phaàn maø toâi neâu ra döôùi ñaây chæ laø nhöõng daïng cô baûn nhaát .Tuy nhieân, ñeå hieåu ñöôïc noù tröôùc heát caàn naém ñöôïc Lyù thuyeát soá .
Daïng
Phöông trình moät aån - heä soá nguyeân
Daïng toång quaùt
: a
n
x
n
+ a
n - 1
x
n - 1
+ ... + a
1
x + a
o
= 0
(1)
Caùch giaûi
: vaän duïng caùc tính chaát sauNeáu x = b laø nghieäm cuûa phöông trình
(1)
thì b laø öôùc cuûaa
o
Neáu a
n
= 1 thì nghieäm höõu tæ neáu coù cuûa
(1)
laø soánguyeânQui taéc tìm nghieäm :
Tìm caùc öôùc cuûa a
o
Thöû laàn löôït caùc öôùc cuûa a
o
vaøo veá traùi cuûa
(1)
Phöông trình baäc nhaát hai aån
(
Phöông trình
Diophante
-
Giaûi tích
Diophante
)
{
Diophante
- Ngöôøi ñaàu tieân nghieân cöùu coù heä thoáng veà Phöông trình voâ ñònh ,soáng ôû theá kyû thöù III.Taäp saùch “
Soá hoïc
“ cuûa oâng coù aûnh höôûng raát lôùn ñeánsöï phaùt trieån cuûa Lyù thuyeát Soá}
Daïng toång quaùt
: ax + by = c
(
2
)
Caùch giaûi
: vaän duïng caùc tính chaát sauGiaû söû a, b, c
∈
Z
; a, b
≠
0 vaø
d
= (a , b) . Khi ñoù :Phöông trình
(
2
)
coù nghieäm khi vaø chæ khi
d
∈
Ö( c )Neáu (x
o
, y
o
) laø moät nghieäm cuûa ax + by = 1 vôùi (a , b) = 1thì (cx
o
, cy
o
) laø moät nghieäm cuûa phöông trình
(
2
)
Neáu (x
o
, y
o
) laø moät nghieäm nguyeân cuûa
(
2
)
vôùi (a , b) = 1thì moïi nghieäm nguyeân cuûa noù ñöôïc xaùc ñònh bôûi heä thöùc :
x
= x
o
+ b
t
y
= y
o
- a
t
; vôùi
t
∈
Z
Thaät vaäy , vì (x
o
, y
o
) laø moät nghieäm nguyeân cuûa
(
2
)
⇒
ax
o
+ by
o
=1
⇒
ax
o
+ by
o
= ax + by
⇒
x =
ax
o
+ −
by bya
o
=
x
o
+
b y ya
o
( )
−
⇒
{ (a , b) = 1
⇒
y yat
o
−=
∈
Z
⇒
y =y
o
- at }
Phöông trình voâ ñònh daïng
x
2
+ y
2
= z
2
(
Phöông trình
Pithago
)
Caùch giaûi
:
Phöông trình voâ ñònh daïng x
2
+ y
2
= z
2
coù voâ soá nghieämnguyeân xaùc ñònh bôûi coâng thöùc(
Ñònh lyù tìm nghieäm naøy ñaõ ñöôïc bieát töø
Euclide
) :
x
=
u.v
;
y
=
u v
2 2
2
−
;
z
=
u v
2 2
2
+
vôùi
u , v
∈
Z
;
u , v leû
;
u > v
;
(u, v) =
1
Ví duï * Khi
u
= 3 ;
v
= 1
⇒
x = 3 ; y = 4 ; z = 5* Khi
u
= 5 ;
v
= 3
⇒
x = 15 ; y = 8 ; z = 17
Phöông trình voâ ñònh daïng
x
2
- Py
2
=
1
(
Phöông trình
Pell
)
(
P
∈
Z
+
,
khoânglaø soá chính phöông
){ Ñaây laø moät daïng phöông trình
Diophante
baäc 2, xuaát phaùt töø moät baøitoaùn do Archimeøde ñaët ra, baøi toaùn coù 8 aån soá thoûa maõn 7 phöông trình,ñöa ñeán vieäc tìm nghieäm nguyeân cuûa phöông trình : x
2
- 4729494y
2
= 1
(1)
.
Đoàn Quốc Việt THCS Nhân Hoà
Phuong Trinh Nghiem NguyenTrang2
Naêm 1880 ngöôøi ta ñaõ tìm ra nghieäm nguyeân döông nhoû nhaát cuûa
(1)
vôùi xlaø soá coù
45
chöõ soá , y coù
38
chöõ soá }
Caùch giaûi
:
Phöông trình Pell coù nghieäm x =
±
1 , y = 0 ñöôïc goïi laø nghieämtaàm thöôøng .
Phöông trình Pell luoân coù voâ soá nghieäm khoâng taàm thöôøng.
Giaû söû x
o
, y
o
laø caùc soá nguyeân döông nghieäm ñuùng phöôngtrình Pell, theá thì caùc caëp soá (x
o
, -y
o
) ; (-x
o
, y
o
) ; (-x
o
, y
o
) cuõng laø nghieäm. Doñoù ñeå tìm nghieäm khoâng taàm thöôøng cuûa phöông trình Pell, ta chæ caàn tìmcaùc nghieäm nguyeân döông cuûa phöông trình ñoù. Taát caû caùc nghieämnguyeân döông (x
k
; y
k
) cuûa phöông trình ñöôïc xaùc ñònh töø ñaúng thöùc :vôùiù k = 1, 2, 3,...trong ñoù (x
1
, y
1
) laø nghieäm nguyeân döông nhoû nhaát .
Vôùi P nhoû , vieäc tìm (x
1
, y
1
) khoâng khoù khaên laém - chuùng tachæ vieäc thöû laàn löôït y = 1, 2, 3, 4, 5... ñeå tìm x
2
= Py
2
+ 1 laø moät soá chínhphöông .
Taïi sao
P
laø soá
nguyeân döông khoâng chính phöông ? . Ta haõy xeùtphöông trình toång quaùt hôn, ñoù laø phöông trình : x
2
- Py
2
= 1
(*)
trongñoù P laø soá nguyeân döông cho tröôùc .
Vì x, y coù maët ôû veá traùi cuûa
(*)
döôùi daïng bình phöông neân ta coù theåhaïn cheá ôû vieäc tìm caùc nghieäm nguyeân khoâng aâm .Hieån nhieân raèng x = 1 ; y = 0 laø moät nghieäm - goïi laø nghieäm taàmthöôøng cuûa
(*)
. Ta coøn phaûi tìm caùc nghieäm khoâng taàm thöôøng (x, y > 0)Neáu trong phöông trình P laø moät soá chính phöông P = k
2
(k
∈
Z
+
) thì
(*)
chæcoù nghieäm taàm thöôøng, thaät vaäy khi ñoù
(*)
coù daïng x
2
- (ky)
2
= 1 vaø chuù yùraèng hieäu cuûa hai soá chính phöông baèng 1 khi hai soá chính phöông aáy laø 1hoaëc 0
⇒
x
2
= 1 ; (ky)
2
= 0
⇒
x = 1 ; y = 0 .
Nhö vaäy
: Ñieàu kieän caàn ñeå phöông trình
(*)
coù nghieäm khoângtaàm thöôøng laø P khoâng phaûi laø moät soá chính phöông .
@
Ñeå tìm söï thuù vò khi nghieân cöùu phöông trình nghieäm nguyeân ,môøi caùc Baïn nghieân cöùu kyõ daõy caùc minh hoïa sau
:
Minh hoïa
Tìm nghieäm nguyeân cuûa x
2
- 5x + 6 = 0
Nghieäm nguyeân neáu coù phaûi laø öôùc cuûa 6, bao goàm caùc soá :
±
1 ;
±
2 ;
±
3 ;
±
6Ñaët f( x ) = x
2
- 5x + 6
⇒
f( 2 ) = f( 3 ) = 0
⇒
Phöông trình coù 2 nghieämnguyeân x = 2 ; 3
Tìm nghieäm höõu tæ cuûa 3x
2
- 5x + 2 = 0 (1)
Ta coù
(1)
⇔
9x
2
- 5.3x - 6 = 0 ; ñaët 3x = t
⇒
t
2
- 5t - 6 = 0 (2)Nghieäm nguyeân neáu coù cuûa (2) phaûi laø öôùc cuûa 6 ; deã thaáy (2) coùhai nghieäm t = -1 , t = 6Khi t = -1
⇔
3x = -1
⇔
x = -
13
Khi t = 6
⇔
3x = 6
⇔
x = 2
{Phöông phaùp ñaët lieân tieáp caùc aån phuï }
Tìm caùc nghieäm nguyeân cuûa phöông trình 8x + 11y = 73
Vì (8 , 11) = 1 neân phöông trình coù nghieäm nguyeân 8x = 73 - 11y
⇒
x = 9 - y+
1 3y
−
8
.Ñaët
1 3y
−
8
= t
∈
Z
⇒
Ta coù : 3y + 8t = 1
⇒
3y = 1 - 8t
⇒
y = -3t +
1+t3
Ñaët
1+t3
=
u
∈
Z
⇒
Ta coù : t = 3u - 1
Vaäy
: x = 9 - y + t ; y = -3t + u ; t = 3u - 1
⇒
x = 11u + 5 ; y = -8u + 3 vôùi u
∈
Z
Tìm nghieäm nguyeân döông , nhoû nhaát ( x , y ) cuûa phöông trình 17x - 29y= 100 (1)
Vì (17 , 29) = 1
⇒
phöông trình coù nghieäm nguyeân
Đoàn Quốc Việt THCS Nhân Hoà
Phuong Trinh Nghiem NguyenTrang3
(1)
⇒
x = 6 + 2y -
2 5y17
+
.
Ñaët
2 5y17
+
= t
∈
Z
⇒
y = 3t + 2.
t -15
;
ñaët
t -15
=
u
∈
Z
⇒
t = 5
u
+ 1
Vaäy
: x = 29
u
+ 11 ; y = 17
u
+ 3Vì x , y > 0
⇒
29
u
+ 11 > 0 vaø 17
u
+ 3 > 0
⇒
u
>
-317
vaø
u
∈
Z
⇒
u
= 0 , 1 , 2 ,...Nghieäm nguyeân döông nhoû nhaát laø
x
= 11 ;
y
= 3 khi
u
= 0
{Söû duïng tính chia heát cuûa ña thöùc }
Tìm nghieäm nguyeân döông cuûa phöông trình :
zx
=− +
xxy+1
2
2
Ta coù
yz = x - 1 +
1+2y - xxy + 1
⇒
1 + 2y - x = 0 hoaëc 1 + 2y - x
≥
xy + 1Neáu 1 + 2y - x = 0 thì yz = x - 1 neân yz = 2y
⇒
z = 2 ; y = t
∈
N
*
; x = 1 +2tNeáu 1 + 2y - x
≥
xy + 1 thì 2y
≥
x(y + 1) hay x
≤
2yy + 1
= −+<
2212y
⇒
x
= 1;
y
= 1 ;
z
= 2
6)
Tìm nghieäm (x , y) nguyeân cuûa phöông trình : y
2
= x
5
+ 2x
4
- 3x
3
- 4x
2
+4x
Ta coù
y
2
= x.(x - 1)
2
(x + 2)
2
⇒
x = t
2
vôùi t
∈
Z
⇒
y =
±
t.(t
2
- 1)(t
2
+ 2)hoaëc khi x = -2 thì y = 0Vôùi moïi x nguyeân döông, chöùng minh raèng caùc ña thöùc sau ñaây chiaheát cho ña thöùc x
2
+ x + 1x
11
+ x
28
+ x
1953
x
7
+ x
11
+ x
1995
Ta coù
x
3
= x
3
+ x
2
+ x - x
2
- x - 1 + 1 = (x
2
+ x + 1)(x - 1) + 1
≡
1 (mod x
2
+ x+ 1 )
⇒
vôùi k
∈
N
: x
3k
≡
1
k
≡
1 ; x
3k + 1
≡
x ; x
3k + 2
≡
x
2
(mod x
2
+ x + 1 )
⇒
vôùi 3 soá a, b, c chia cho 3 cho caùc soá dö khaùc nhau ñoâi moät thì x
a
+ x
b
+ x
c
≡
0 (mod x
2
+ x + 1 ){
Töông töï
: Chöùng minh raèng x
7
+ x
11
+ x
1995
chia heát cho ña thöùc x
2
- x +1 }
Cho p laø moät soá nguyeân toá , haõy giaûi phöông trình
ypx
=+ −
xx-
2
11
trongtaäp
Z
Ta coù
y = x + 1 + p +
px-1
⇒
x - 1 =
±
1 ;
±
p
Toàn taïi hay khoâng nghieäm nguyeân cuûa phöông trình : 2x - 3y = - 5xy +39
Ta coù
2x - 3y = - 5xy + 39
⇔
2x = y.(3 - 5x) + 39
⇒
y =
2 393 5xx
−−
Ñeå y nguyeân thì ñieàu kieän caàn (
chöa laø ñk ñuû
) laø
2x - 39
≥
3 - 5x
⇒
(2x - 39)
2
≥
(3 - 5x)
2
⇔
(2x - 39)
2
- (3 - 5x)
2
≥
0
⇔
( -3x - 36)(7x - 42)
≥
0
⇔
-12
≤
x
≤
6
Tìm ngieäm nguyeân cuûa phöông trình 5x - 3y = 2xy - 11
Ta coù
y =
5 112 3xx
++
⇒
ñeå y
∈
Z , ta caàn coù
5x + 11
≥
2x + 3
⇔
(5x +11)
2
≥
(2x + 3)
2
⇔
x x
≤− ≥−
382;
. Nhöng y =
252 3
+++
xx
⇒
y nguyeân khi x = -5
⇒
(x , y) = (-5 , 2)laø moät nghieämVôùi x
≠
-5, ta thaáy ñkc ñeå y nguyeân laø
x + 5
≥
2x+ 3
⇔
− ≤ ≤
382x
⇔
x = -2 ; -1 ; 0 ; 1 ; 2 .
Chöùng minh raèng phöông trình : 4x
2
+ 231y
2
= 1613 voâ nghieäm trongtaäp soá nguyeân
Đoàn Quốc Việt THCS Nhân Hoà
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
More From This User
Notes
Load more
