Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Τι είναι Εθνική Ταυτότητα

Τι είναι Εθνική Ταυτότητα

Ratings: (0)|Views: 54 |Likes:
Published by manhunt
Τι είναι εθνική ταυτότητα
Τι είναι εθνική ταυτότητα

More info:

Published by: manhunt on May 20, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/17/2011

pdf

text

original

 
Θεόδωρος Ι. Ζιάκας 
*
Περίληψη
Συζητούμε τη νεωτερική αντίληψη για την εθνική ταυτότητα. Διαπιστώνουμε ότιέχει δύο πόλους: τον εθνομηδενισμό και τον εθνοφυλετισμό. Δυο πόλουςαντίθετους αλλά και συμπληρωματικούς. Κυρίαρχος πόλος είναι οκοσμοπολιτισμός-εθνομηδενισμός. Στη συνέχεια εξετάζουμε την προνεωτερικήελληνική αντίληψη για την εθνική ταυτότητα. Διαπιστώνουμε ότι είναιαντικοσμοπολίτικη-αντιμηδενιστική και συγχρόνως αντιφυλετική. Κεντρική τηςέννοια είναι η πνευματική και όχι η φυλετική καταγωγή. Στη βάση αυτή αίρεται ηπόλωση κοσμοπολιτισμού-εθνοφυλετισμού και η εθνική ταυτότητα αποκτάοικουμενικό περιεχόμενο. Μιλάμε στην ουσία για άλλο “σύστημα πατρίδος” όπου οπολίτης είναι πριν απ’ όλα ουρανοπολίτης. Τα δεδομένα αυτά διαμορφώνουν τηβάση για μια ριζικά διαφορετική θεωρία για το έθνος. Η θεωρία αυτή εντοπίζει τηνουσία του έθνους στην κοινωνική διαχείριση της εκστατικότητας της ανθρώπινηςφύσης ή αλλιώς της δυνητικής ανθρωπολογικής εξέλιξης του υποκειμένου και τηνεθνική ετερότητα ως ετερότητα μετοχής στην εξέλιξη αυτή. Δεδομένου ότι ηδιαχείριση των υποκειμενοποιητικών διαδικασιών γίνονται από συγκεκριμένεςπαραδόσεις, ως φορέας αναπαραγωγής της εθνικής ταυτότητας αναδεικνύεταιπάντοτε μια καθορισμένη δομή παραδόσεων. Στη βάση αυτή διευκρινίζεται και ηεθνική συνείδηση, ως συνειδητή μετοχή στο έργο των εθνοποιητικώνπαραδόσεων.
1. Μεθοδολογική αφετηρία
Η αυθόρμητη συνείδηση για την εθνική ταυτότητα ρυθμίζεται από ορισμένα«αυτονόητα» στερεότυπα. Τα «αυτονόητα» αυτά μπορούμε να τα συνοψίσουμεστις ακόλουθες τρεις βασικές παραδοχές:Παραδοχή υπάρξεως: Η ελληνική εθνική ταυτότητα είναι κάτι που υπάρχει. Δενείναι δηλαδή επινόηση ή «πλάσμα της φαντασίας». Οι Έλληνες, όπου γης, έχουνκάτι Κοινό. Αυτό μάλιστα το Κοινό έχει διαχρονική ύπαρξη. Καλύπτει όλους τουςΈλληνες, τουλάχιστον από την εποχή του Ομήρου.Παραδοχή αξίας: Αυτό το συγχρονικώς και διαχρονικώς Κοινό, είναι κάτι το εξ ορισμού πολύτιμο. Είναι Αγαθό, αφού για τη διαφύλαξή του αξίζει να δώσουμεακόμα και τη ζωή μας.Παραδοχή αποκλειστικότητας: Το εν λόγω υπαρκτό διαχρονικό και κοινό αγαθόείναι κάτι που το «κατέχουμε», κατ' αποκλειστικότητα, μόνον «εμείς».Αν θέλουμε να προχωρήσουμε σε μια επεξεργασία της αυθόρμητης εθνικήςιδεολογίας πρέπει να ξεκινήσουμε από τις τρεις αυτές παραδοχές, θέτοντας τοερώτημα: Ποιο μπορεί να είναι το συγχρονικώς και διαχρονικώς κοινό αγαθό, πουγια κάθε έθνος έχει τη δική του χαρακτηριστική ετερότητα, την οποία καιλογαριάζει ως περιεχόμενο μιας ταυτότητας που του ανήκει κατ’ αποκλειστικότητα;Για να διερευνήσουμε το ερώτημα προτείνουμε ως αφετηρία τις εξήςμεθοδολογικές υποθέσεις:Τα «αυτονόητα» της συλλογικής ιδεολογίας δεν πέφτουν από τον ουρανό, αλλάαναπαράγονται από συγκεκριμένες Παραδόσεις.Η Νεωτερική Παράδοση ελέγχει την παιδεία του νεοελλαδικού κράτους καιδιαμορφώνει αντίστοιχα τις αντιλήψεις για την εθνική ταυτότητα.Αν το Έθνος είναι υπαρκτό τότε πρέπει να έχει μια «ουσία», που καλύπτει κάθεέθνος, οπότε η ετερότητα των εθνών (και κατ’ επέκταση η ταυτότητά τους) νοείταιως «μετοχή» στην κοινή αυτή «ουσία».Αν συμφωνούμε στην ορθότητα των υποθέσεων αυτών[1] τότε είναι εύλογο ναξεκινήσουμε από τις νεωτερικές αντιλήψεις για την εθνική ταυτότητα.
1
 
2. Η νεωτερική αντίληψη
Η νεωτερική παράδοση είναι κυρίαρχη όχι μόνο στα κέντρα του σύγχρονουπολιτισμού αλλά και στην ανομοιογενή πολιτισμική του περιφέρεια. «Κυρίαρχη» μετην έννοια ότι ελέγχει την παιδεία και καθορίζει το σύστημα ιεράρχησης τωναναγκών.[2] Μπορούμε έτσι να δεχτούμε ότι η νεωτερική νοηματοδότηση[3] τηςεθνικής ταυτότητας υπερκαθορίζει τις ιδιαίτερες μορφές με τις οποίες τα σύγχροναέθνη αντιλαμβάνονται την ετερότητά τους.Η νεωτερική νοηματοδότηση της εθνικής ταυτότητας έχει κρυσταλλωθεί σε δύοσαφείς και αντιτιθέμενους πόλους: τον κοσμοπολιτισμό και τον εθνοφυλετισμό.[4]Ο κοσμοπολιτισμός «ολοκληρώνει» τη λεγόμενη «υποκειμενική» θεωρία για τοέθνος, ενώ ο εθνοφυλετισμός, τη λεγόμενη «αντικειμενική» θεωρία. Σύμφωνα μετην «υποκειμενική» θεωρία η εθνική ταυτότητα ανάγεται σε ατομική πεποίθησηκαι μπορεί εύκολα να επαληθευτεί με δημοψήφισμα. Αντιθέτως η «αντικειμενική»θεωρία αναζητεί το περιεχόμενο της εθνικής ταυτότητας σε αντικειμενικώςπιστοποιήσιμα «χαρακτηριστικά»: γλώσσα, ήθη έθιμα και τελικώς φυλή. Ας δούμεαναλυτικότερα τις δυο αυτές νοηματοδοτήσεις της εθνικής ταυτότητας.
2.1 Ο κοσμοπολιτισμός
Ο σύγχρονος κοσμοπολιτισμός[5] θεμελιώνεται στο αξίωμα ότι η κοινωνία είναισχέσεις «ατόμων». Ότι ειδικότερα: τα άτομα βρίσκονται σε οικονομικές, πολιτικέςκαι ιδεολογικές σχέσεις, οι οποίες α) υπόκεινται σε διαρκή μεταβολή και β) δενδιαφέρουν ριζικά από έθνος σε έθνος, όταν μιλάμε για έθνη που μετέχουν στονίδιο πολιτισμό (π.χ. οι σχέσεις που συγκροτούν τα σύγχρονα έθνη που μετέχουνστον νεωτερικό και ήδη «παγκόσμιο» πολιτισμό).Επομένως: Για να υφίσταται πραγματικά μια εθνική «ταυτότητα» θα πρέπει, αφ’ ενός, να υπάρχουν πραγματικές, δηλαδή υλικές, εμπειρικά διαπιστώσιμες σχέσεις,μεταξύ των ατόμων, που υποτίθεται ότι απαρτίζουν το ίδιο έθνος και αφ’ ετέρου,να συγκροτούν (οι σχέσεις αυτές) «κάτι», που μένει αναλλοίωτο με την πάροδοτου χρόνου. Η ύπαρξη ταυτότητας προϋποθέτει πάντα τη συγχρονικότητα και τηδιαχρονικότητα του υποθετικά ταυτόσημου. Είναι δυνατόν να υφίσταται ταυτότηταπου να καλύπτει τις δύο αυτές προϋποθέσεις; Είναι δυνατόν να βρεθεί κάποιαπραγματική (υλική) σχέση ανάμεσα στον Έλληνα του Καναδά και στον Έλληνα τηςΑυστραλίας; Ανάμεσα στον Έλληνα χωρικό και στον Έλληνα μεγαλοαστό;(Συγχρονική διάσταση). Και επί πλέον: ανάμεσα σε όλους αυτούς και στουςυποτιθέμενους Έλληνες του Βυζαντίου ή της αρχαίας Αθήνας; (Διαχρονικήδιάσταση).Προφανώς όχι, απαντούν οι θιασώτες του κοσμοπολιτισμού. Η ακατάπαυστη τροπήκαι αλλοίωση των σχέσεων δεν το επιτρέπει. Καμιά σχέση δεν συνδέει τον Έλληνατης Αυστραλίας και τον Έλληνα της σύγχρονης Αθήνας. Κατά μείζονα λόγο τίποτατο κοινό δεν έχουν όλοι αυτοί με τους πεθαμένους Έλληνες των προηγουμένωναιώνων. Η εθνική ταυτότητα είναι συλλογική ψευδαίσθηση. Ή πράγμα που είναι τοίδιο, συλλογική σύμβαση. Και στις δύο περιπτώσεις μιλάμε για μια φανταστικήπαράσταση ταυτότητας, δίχως πρακτικό αντίκρισμα: για μια «νοερή» ταυτότητα.Ακόμα κι αν αποφασίζαμε να της αναγνωρίσουμε κάποιο πραγματικό περιεχόμενοστη συγχρονία, αυτό δεν θα μπορούσε να έχει διαχρονικό χαρακτήρα. Μπορεί,φυσικά, η συγχρονική ταυτότητα, να προεκτείνει τον εαυτό της προς τα πίσω καιπρος τα μπρος, για να «ενσωματώσει» το παρελθόν και το μέλλον και ναπροσποριστεί την απαιτούμενη διαχρονικότητα. Το αποτέλεσμα όμως θα είναιπάντοτε μια ανυπόστατη διαχρονικότητα. Παραπέρα: Χωρίς συλλογική επικύρωση,η οποία λαμβάνει χώρα στο πεδίο της ιδεολογίας, το φανταστικό αυτόκατασκεύασμα δεν μπορεί να «διατηρείται». Χρειάζεται, με άλλα λόγια, τονεθνικισμό. Ο εθνικισμός είναι το ιδεολογικό και πολιτικό κίνημα, μέσω του οποίου«κατασκευάζονται» οι εθνικές ταυτότητες. Χωρίς εθνικισμό δεν μπορεί να γίνεταιλόγος για εθνική ταυτότητα. Έχουμε λοιπόν μια φανταστική ταυτότητα η οποίαεκλαμβάνεται ως πραγματική και φορέας αναπαραγωγής αυτού του φενακισμούείναι ο εθνικισμός.Συνεπής προς τη νοηματοδότηση αυτή, ο κοσμοπολίτης αρνείται το αξίωμα τουεθνικισμού ότι η εθνική ταυτότητα είναι κάτι το αγαθό, που αξίζει πράγματι να
2
 
«διατηρηθεί». Αντιθέτως, πιστεύει ότι είναι μια παθολογική μορφή «κοινωνικούφαντασιακού». Παθολογική, γιατί διασπά την ενότητα των ανθρώπων, εισάγονταςεντελώς φανταστικές διαφορές μεταξύ τους, -διαφορές από τις οποίες μόνοπροστριβές, αντιθέσεις και πολεμικές συγκρούσεις, μπορούν να προκύψουν. Μέσωτου εθνικισμού η φαντασίωση της εθνικής ταυτότητας μεταλλάσσεται σεμηχανισμό αμοιβαίας καταστροφής.Αυτή είναι, πολύ συνοπτικά, η θέση του κοσμοπολιτισμού για την εθνικήταυτότητα. Βασίζεται στη μηδενιστική νοηματοδότηση της υπόστασης του έθνους.Το έθνος δεν είναι πραγματική οντότητα. Δεν είναι τίποτα. Ο κοσμοπολιτισμόςείναι εθνομηδενισμός.ΠαρατηρήσειςΙσχύει το επιχείρημα του Αριστοτέλη για την αντίφαση μεταξύ αλλαγής καιταυτότητας: Αν από τη διαπίστωση πως όλα αλλάζουν συμπεράνουμε πως δενυπάρχει τίποτε που να είναι αναλλοίωτο (ταυτότητα), τότε θα έπρεπε επίσης νασυμπεράνουμε ότι δεν υπάρχει καν αλλαγή, αφού λείπει αυτό που υφίσταται τηναλλαγή (το «υποκείμενο» της αλλαγής). Δηλαδή: η αλλαγή των στοιχείων μιαςολότητας δεν αποτελεί επιστημολογικώς επαρκές επιχείρημα για να αρνηθούμε τηνύπαρξη διαχρονικής ταυτότητας. Εδώ όμως βρίσκεται το κυριότερο επιχείρημα τουεθνομηδενισμού.Τους συλλογισμούς βάσει των οποίων οι κοσμοπολίτες μηδενίζουν την ύπαρξηεθνικής ταυτότητας μπορούμε, κάλλιστα, να τους εφαρμόσουμε και στο άτομο, καινα οδηγηθούμε έτσι στον μηδενισμό και της ίδιας της ατομικής ταυτότητας(προσωπικότητας). Να την ανακηρύξουμε δηλαδή φανταστική-συμβατική. Αυτόακριβώς κάνει ο μεταμοντερνισμός: Επεκτείνει τον μοντέρνο μηδενισμό από τηνσυλλογική ταυτότητα στην ατομική ταυτότητα. Θεωρεί την προσωπικότητα«πλασματική» κατασκευή, δίχως πραγματικό αντίκρισμα.Οι ταυτίσεις: φαντασιακό = ανύπαρκτο, εμπειρικά διαπιστώσιμο = υπαρκτό,ισχύουν μόνο στα πλαίσια της θετικιστικής (μοντέρνας) ιδεολογίας, όχι στηνπραγματικότητα. Για παράδειγμα: το σύγχρονο καταναλωτικό πρότυπο. Είναισίγουρα κάτι το «φαντασιακό». Προκαλεί όμως αποτελέσματα κάθε άλλο παρά«φαντασιακά». Οδηγεί το φυσικό μας περιβάλλον, το υπαρκτότατο και «καλόνλίαν», από την ύπαρξη στην ανυπαρξία. Γιατί το «φαντασιακό» δεν είναι«πραγματικό», όταν απ’ αυτό πηγάζουν δυνάμεις αναμφισβήτητα πραγματικές;Βεβαίως φτιάχνουμε (με τη «φαντασία» μας) μια ταυτότητα. Βεβαίως τηνπροεκτείνουμε στο παρελθόν και στο μέλλον. Βεβαίως η ταυτότητα αυτή μπορεί ναέχει ψευδαισθησιακό χαρακτήρα. Εμπνέοντάς μας όμως μας καθιστά ικανούς να«πλάθουμε» την πραγματικότητα κατ' εικόνα και ομοίωσή της, άρα της βάζει τησφραγίδα της. Και τότε λίγη σημασία έχει αν, στην αφετηρία της, ήταν«πραγματική» ή «φαντασιακή». Ο πολιτισμός μιας εθνικής ομάδας φέρνει πάντοτετη σφραγίδα της συλλογικής ετερότητάς του, άσχετα με τον τρόπο που ησυγκεκριμένη ομάδα συνειδητοποιεί την ετερότητά της. Άσχετα αν τη συνείδησήτης γι’ αυτήν θα την θεωρήσουμε «αληθινή» ή «ψεύτικη».Ότι, ως άτομα, «φτιάχνουμε» τη δική μας εικόνα, για την ατομική μας ταυτότητα,δεν αναιρεί την ύπαρξη της απόλυτης ετερότητάς μας, την ύπαρξη της διαχρονικήςταυτότητας του προσώπου μας. Η ετερότητα του προσώπου είναι λογικάασύλληπτη από το ίδιο το πρόσωπο. Το μάτι δεν μπορεί να δει τον εαυτό του.Αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ότι είναι ανύπαρκτος ο υποστατικός φορέας τηςπροσωπικής ετερότητας. Εκλαμβάνεται ως ανύπαρκτος μόνο αν επιχειρήσουμε νααντιληφθούμε το υποκείμενο με βάση την προκρούστια θετικιστική-αναγωγιστικήαντίληψη, την ανίκανη να χωρέσει μέσα της την εμπειρία του τροπικού απολύτου.Πώς μπορεί μια απλή «φαντασίωση» να παράγει εθνικισμό, δηλαδή μια από τιςισχυρότερες και εκρηκτικότερες κινητήριες δυνάμεις της σύγχρονης Ιστορίας; Τοερώτημα παραμένει αίνιγμα επτασφράγιστο, για τους θεωρητικούς τουκοσμοπολιτισμού-εθνομηδενισμού.Οι μοντερνιστές πιστεύουν, ως επί το πλείστον, πως ό,τι δεν χωρά στους νάρθηκεςτης θετικιστικής σκέψης[6] είναι ανύπαρκτο. Τέτοιες ανυπότακτες πραγματικότητεςείναι η προσωπική και η εθνική ετερότητα. Η εθνική ετερότητα φανερώνεται
3

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->