/  5
 
1
 cirqropwiKAwn dI AnU p kOr 
(Asl khwxI, Asl sMdy S)
Dr. Harbhajan SinghProject Director/HeadPunjabi University Dr. Balbir Singh Sahitya KendraDehradunPhones : 9997139539 (Dehradun), 9463362026 (Patiala)
 SR I dsm gRM Q ivc AMikq nwrI-purK cirqRkQwvW dy sM gRih ‘cirqro pwiKAwn’ dw 
21
 vW cirqR nw kyvl dsm gRMQ dy ivroDIAW leI ivvwidq hY, blik ihmwieqIAW ivc vI ivvwd dw mudw bixAw hoieAw hY, hwlwik ivvwd dy mudyiBMn-iBM n hn[ SRI dsm gRMQ dy ivroDIAW dw kihxw hY ik ies kQw ivc dsm gRMQ dy krqw nykwmuk ASlIlqw Aqy Apmwn nUM gurU goibMd  isMG jI nwl sMbMiDq kr ky au nH W dy ivAkiqqÍ nUMjwx-buJ ky Cu itAwieAw hY, ies kwrn SRI gurU jI nU M ienHW kQwvW dw krqw   nhIN ikhw jw skdw[ ihmwieqIAW dw iek vrg ies kQw dy SRI gurU goibMd isMG jI nwl sMbM iDq hox qoN ienkwrI hY[ aus dw  muK qrk ieh hY ik ies kQw ivc ikqyvI SRI gurUjI dw nwm nhIN AwieAw, ies leI ies cirqR dI khwxI nwl SRI gurU jI  dw Awpxw koeI injI sMbMD nhIN[ hW ! ies kQw-sMgRih dy rcxhwr zrUr SR I gurU jI hn[ ihmwieqIAW dw dUjw vrg mMndw hY ik nw kyvl swrIAW cirqR kQwvW SRI gu rU jI duAwrw ricq hn, blik SRI gurU goibMd isMG jI cricq kQw dy iek pR muK pwqr  vI hn Aqy ies kQw ivc kuJ vI Aijhw nhIN, jo gurU goibMd isMG jI vwsqy Apmwnjnk hovy[ ivroDI pK Aqy ihmwieqIAW dy dUjy vrg ivc ieh sihmqI hY ik ies kQw nUMSRI gurU jI nwl sMbMiDq kIqw igAw hY, pr ivroDI pK ijvyN qQW nUM qroV-moV  ky SRI gu rUjI vwsqy Apmwnjnk siQqI inrimq krdw hY, aus nwl ihmwieqIAW dw dUjw vrg iblkul sihmq nhIN, aus nUM ieh kQw gurU vwsqy bhuq gOrvSwlI lgdI hY[ ihmwieqIAW dw auh vrg ijhVw gurU jI nU M kQw nwloN AsMbMiDq krdw hY, aus  dw blhIx ivcwr vI ikqy nw ikqy iehosvIkwr krI bYTw hY ik jyies nU M SRI gurU jI nwl sMbM iDq kIqw, qW gurU jI   Apmwnjnk siQqI ivc Ps skdy hn[ AsIN ies lyK ivc kQw dy AwDwr qy smucI siQqI dI punr-smIiKAw krnI hY[ swfy ivcwr-mMQn do hI ibMdUAW auqy kyNidRq rhygw[ iek ieh ik ies kQw dy pwqr SRI gurU jI hn jW nhIN[ dUjw ieh ik kI ieh  kQw SR I gu rU jI vwsqy gO rvSwlI hY jW Apmwn jnk ?  pihly pRSn dy hl vwsqy kQw ivc drswey nWvW, QWvW Aqy pRsiQqIAW dw ivSlySx jW koeI ieiqhwisk mnOq swnU M iksy nqIjyqy phuMcw skdy hn-
1.
 
 ies kQw ivc sQwn dy nwm Aqy aus dI siQqI dw vrxn kridAW iliKAw hY-
 qIr squdR v ky huqo pur AnMd iek gwau[ nyqR quMg kyiFg bsq khlUr ky Twau[
(ArQwq sqluj ndI dy iknwry AwnMd pur nwm dw iek ipMf sI, jo kihlU r irAwsq dy Kyqr ivc nYxW dyvI dy nyVy sI)[ ieh aulyK ieqnw spSt hY, jo sM dyh nhIN rihx dyNdw ik kQw ivc vrixq ‘AwnMdpu r’^wlsy dI jnm-BUmI qo M  iBMn koeI hor dUjw ‘AwnMdpur’ iblkul nhIN[ gurU qyZ bhwdu r jI dy vswaux qoN pihlW ies dw purwqn nwm ‘mwKovwl’ sI[ so ieh vI spSt ho igAw ik Gtnw gurU qyZ bhwdr jI dy AwnMdpu r vswaux qo N ipCy nhIN jw skdI, ikauNik nO vyN gurU jI qoN pihlW AwnMdpur nwm dI AxhoNd sI[ ies kQw dy kwl nUM 
1696
eI. ivc cirqRkQwvW dI  sM pUrnqw qoN bwAd vI nhIN mMinAw jw skdw[ so ieh siQqI ies kQw dw kwl nOvyN Aqy dsvyN pwqSwh qk sIimq  kr dyNdI hY[
2.
 
 kQw ivc Aglw mhqvpU rn aulyK ieh imldw hY ik Gtnw smyN ieh AwnMdpur isK pMQ dIAW gqIivDIAW dw kyNdr  sI, XQw-
 qhw isK swKw bhuq Awvq mod bFwie[ mn bwCq muiK mWg br jwq igRhn su K pwie[
 ies qoN spSt hY ik Gtnw aus vylydI hY, jdoN AwnMdpur isK pMQ dw ky Ndr sI[ ies aulyK qoN isD hYik ieh smW   nOvyN Aqy dsvyN pwqSwh dy AwnMdpur invws qoN ieDr-auDr nhIN kIqw jw skdw[
3.
 
 a. Aglw qQ ieh hYik kQw dw nwiek aus smyN ies Sihr dw rwey sI-
 ey k iqRXw DnvMq kI qOn ngr myN Awin[ hyir rwie pIVq BeI ibDI ibrh ky bwin[
 A.
 
 auh rwey SRI BgOqI (Akwl purK) dw aupwsk sI-
 cilXoDwir AwqIq ko Bys rweI[ mnwpn ibKY sRI BgOqI mnweI[
www.sridasamgranth.com
 
2
 dsm gR MQ dy pwT qo N isD huMdw hYik SRI gurU goibMd isMG jI ny Akwl-puruK nUMvwr-vwr BgauqI ikhw hY[ gu rU-  kwl ivc AwnMdpur rihx vwlw Akwl-puruK dy ies nwm dw aupwsk rwjw SRI gurUgoibMd isMG jI hI ho skdy  hn AqykQw aunHW nwl hI sMbMiDq ho skdI hY[ e. rwey iek pUjnIk ivAkqI sI, ikauNik AnUp kOr kihMdI hY-
 BeypUj qo khw gumwn n kIijXY[ DnI Bey qodK@Xn inDn n dIijXY[..
 rwey ny AnUp kOr nUM ikhw-
 pwie prq moro sdw pUj krq hYN mo ih[
 gurU-kwl ivc AwnMdpur swihb ivKypUjX ivAkqI kyvl gurU mhwrwj sn, koeI hor rwjw nhIN[ s. aus AwnMdpur dyrwey leI Drm srb-au pr hY-
 Drm kry suB jnm Drm qy rUpih pYXY[ Drm kry Dn Dwm Drm qy rwj suhYXY[
 Drm pRqI ies vcnbDqw vwlw AwdrSk AiDAwqmvwdI au s smyN gurU jI hI ho skdy hn[ h. rwey AwpxI pCwx spSt kridAW kihMdw hY-
 pR Qm CiqR ky Dwm idXoibiD jnm hmwro[ bhuir jgq ky bIc ikXo kul AiDk auijXwro[ bhuir sBn mY bY iT Awpu ko pUj khwaU[ ho rmoquhwry swQ nIc kul jnmih pwaU[
 aukq pMkqIAW dsdIAW hn ik rwey dw sM bMD CqRI-vMS nwl hY[ auh SRI gu rU nwnk dyv jI du Awrw sQwipq aus   gurU-vMS nwl vI sMbMiDq hY, ijs dw pR cMf pRqwp swry jgq ivc psirAw hY[ k. rwey dw ipqw pUjX gurU hY, ijs dypws dU roN-nyiVEN cl ky sM gq iekqr huMdI hY[  rwey Awpxy ipqw dI isiKAw bwrykihMdw hY-
 suiD jb qy hm DrI bcn gur dey hmwry[ pUq iehY pR n qoih pRwn jb lg Gt Qwry[….. bwl hmwrypws dys dysn iqRX Awvih[ mn bwCq br mWig jwin gur sIs Jukwvih[ isK@X puqR iqRX suqw jwin Apnyicq DirXY[ ho kho suMdir iqh swQ gvn kYsy kir kirXY[
 ieh pVH kyiblkul spSt ho jWdw hYik ies kQw dw nwiek ‘rwey’ SRI gurU goibMd isMG jI qoN iBM n   ivAkqI iksyqrHW vI nhIN hoskdw[ SRI dsm gRMQ dy ihmwieqI vrg dymn ivc ieh rqw vI sihm nhIN hoxw   cwhIdw ik ies cirqR nwl juiVAW SRI gurU jI dI mhw-mihmw dI rMck-mwqRvI hwnI ho skdI hY[ sgoN ieh cirqR SRI  gurU jI dy mhwn ivrwt auc-Awcrx dI ieiqhwisk imswl hY[ kQw ivc SRI ikRSn Aqy gopIAW dI lIlw dw aulyK  ieh vI isD kr dyNdw hYik dy vI-dyviqAW dy kwmu k-kyl gurU jI dyidRStIkox Anuswr koeI dYvI-kOqu k nhIN, inrI   vwSnwvW dI mYl hY[ ieh kQw dsdI hY ik SRI dsm gRMQ dw rwm-iSAwm (gurU goibMd isMG) duAwpr dy iSAwm qoN  Awcrx ivc ikqyauqm hY[ SRI ikRSx rwDw dI pRIq ivc kwm-kylIAW leI Awqur hn, jdoN ik swfw klZIAW vwlw  bwdSwh drvyS AnUp kOr dI aupmw-rihq suMdrqw Aqy AsIm kwmu k iKc dymdn-jwl nU M Awpxy AnMq Awcwr-bl   nwl qwr-qwr kr dyx dy hr qrHW smrQ hY[ SRI ikRSx ivAwhuqw rwDw dykwm nUM auqswihq krdyhn, jdoN ik   kiljug dy iSAwm gu rU goibMd isMG AnUp kOr dI pRcMf kwm-auqyjnw nUM Awpxy AimRq bcnW nwl SWq krn vwly blSwlI kwm-sMhwrk hn[ priqRX nwl kwmuk sMbMD aunHW leI AvqwrW vWg mn-prcwvw nhIN, blik hr-hwl  vrijq krm hY[ auh imswl kwiem krdy hn ik jyhr pRkwr dI byvsI hovy, iezq-mwn, swmwijk ruqbw vI dwE qy lg jwvy, qW vI ivAkqI ny ieko ismrn krnw hY- prnwrI kI syj BUil su pny hUMn jY Xhu[ ieh cirqR-kQw mnu`K nU M  swvDwn krdI hY ik iek AiDAwqmk ivAkqI kol ieqnw pRcMf ivvyk hoxw cwhIdw hY ik auh kwm dy hr Clwvy nU M Clx dy smrQ hovy[ purwqn iSAwm vWg kwm hQoN TigAw ivAkqI Asl ClIAw nhIN, Asl ClIAw auh hY, jo kwmdyv dy hr &ryb auqy ivjYpw sky[ ijs mnu`K ko l Aijhw ivvyk-bl nhIN jW jo ivAkqI kwmdyv Agy bl-buDI  hwr jWdw hY, aus dI hwlq aus icqR isMG vrgI ho skdI hY, jo kwm ivc AM nH w hoieAw kuitlw kwimxI dI mkwrI dy  jwl ivc Ps ky Awpxy AwcwrvMq puqr nUM mwrn vwsqy quilAw hoieAw sI[ SR I dsm gRMQ dy AwlockW ny AwpxIAW Zlq-ibAwnIAW du Awrw AnUp kOr vwly cirqR sMbMDI bhuq sMdy h pYdw kIqy  hn[ ienHW dy invwrn vwsqy pwTkW swhmxy pUrI khwxI pRsquq krnI AwvSk ho geI hY[ mYN ies nUM swr rUp ivc ies qrH W  ibAwn krn dw Xqn krWgw ik ieh kwhxI sM iKipq qW hovy, pr iksy mhqvpUrn AMg dI hwnI qoN vI mukq hovy[ ieh kQw jo‘cirqropwiKAwn’ dy iqMn cirqRW (
21
qoN 
23
) ivc psrI hoeI hY, dw sMKy p ivvrx ies pR kwr hY-
www.sridasamgranth.com
 
3
 kihlUr irAwsq ivc nYxW dyvI dynyVy sqluj ndI kMFy AwnMdpur nwm dw iek ipMf sI[ ieQy isK pMQ dy lok bhuq  auqswh sihq AwauNdy sn Aqy AwpxygurU qoN vfIAW brkqW pRwpq kr ky ^uSI nwl Gr jWdy sn[ iek Dnvwn ivAkqI dI nUp (AnUp) kOr nwmI iesqRI AwnMdpur dy rwjy auqy moihq ho geI[ aus ny rwjy dy mgn nwmI iek syvk nUM kuJ pYisAW dw lwlc dy ky AwiKAw ik au h Awpxymwilk nUM ieh kih ky myrykol Byjy ik jo mMqR auh isKxw cwhu Mdy hn, au h myrykol hY[  rwjw swDU dw rUp Dwrn kr ky Akwl-pu rK dw ismrn krdw hoieAw AnUp kOr dyGr phuMc igAw[ aus ny sMinAwsIAW vwly vsqR auqwr ky AwpxI swDwrn vyS-BUsw Dwrn kIqI[ rwjy nUMAwau Ndw vyK ky AnUp kOr nyAwpxyAwp nUM  iSM gwirAw Aqy rwjydI syvw vwsqy Pul, pwn, Srwb Awid Byt kIqI[ rwjy vloN ienH W vsqW dy syvn dw koeI au lyK nhIN, kyvl   AnUp kOr vloN Byt kIqy jwx dw au lyK hY[ Aijhy keI imqr swfy GrW ivc Aksr AwauNdy-jWdy rihM dy hn, ijnHW nUM AsIN cwh  dw k`p By t krIey, qW auh kihMdy hn ik mYN cwh iblkul nhIN pINdw[ iesqRI ny rwjy nU M bynqI kIqI ik mYN kwmdyv qoN hwr cu kI   hW[ qu hwfy rUp Aqy ivAkiqqÍ swhmxy ivk cukI hW[ qusIN myrynwl kwmuk sMbMD bxwE, mYN qW hI bc skdI hW[ rwjw smJwauNdw  hY ik Aijhw socxw vI pwp hY[ qUMmyrI isK hYN Aqy isK nwl gu rU dy Aijhy sMbM D AXog hn, nrk ivc iljwx vwly hn[ pr   auh iesqRI Awpxy hT auqy AVI, hr pR kwr dIAW XukqIAW nwl AwpxI vwSnw-iqRpqI nUM Xog TihrwauNdI, bynqIAW krdI hY[ ijqny blswlI SbdW ivc auh AwpxI kwm-Awqurqw dI auicqqw ds kyies dI pUrqI leI bynqIAW krdI hY, rwjw au s qoN  ikqy vDIk blSwlI SbdW ivc Aijhy AXog sMbMDW dI inMdw krdw hY[ iek pwsyauh Awpxy mn hI mn ies sM klp nUM idRVH krdw hY ik AijhyAXog sMbMD auh kdy nhIN bxwey gw, dU jy pwsy aus iesqRI dI hr XukqI nUMAnuicq drswauNidAW pUrI   mwnvqw nU M Aijhy sM bMD bxwaux qoN vrijq krdw hY[ rwjyny kwmuk sMbM DW qoN bcx dI joauqikRSt pRyrnw ies kQw ivc idqI   hY, auh Swied hI iksy hor swihiqk jW AiDAwqmk gRMQ ivc iml sky[ rwjyAqy AnUp kO r dy vwrqwlwp dy kImqI AMS mYN  mgroN pRsquq krWgw[ rwjy dw hT vy K ky aus iesqRI ny frwaux vwsqy co r-cor kih ky Sor mcwieAw[ aus iesqRI dysyvk AqyAws-pws dy  lok jwg pey Aqy aunHW ny rwjy nUM cwry pwisEN Gyr ilAw[ au nHW ivcoN kuJ ny qlvwrW sUq leIAW Aqy llkwr ky ikhw “qYnU M Bjx nhIN dyvWgy[” jdoN iGry hoeyrwjynUM bcwE dw ko eI qrIkw nw idisAw, qW aus ny AnU p kOr dy BweI dy isr auqo N pgVI   lwh idqI Aqy aus nUM pkV ky Sor mcwieAw ik cor ieh hY[ lokW ny aus nUM cor jwx ky pkV ilAw Aqy mwr-kutweI kr ky AiDkwrIAW dy hvwlykr idqw, ijnH W aus nUM jylH Byj idqw[ svyry AnUp kOr ny iek hor cwl clI[ aus ny rwjydI juqI Aqy   ivSyS co lw ivKw ky lokW nUM kih idqw ik Asl ivc rwjw hI myry Gr co rI krn AwieAw sI, myrw Brw inrdoS hY[ pr rwjy ny   aus dI ies mkwrI dw jvwb dyx vwsqyAwpxy isK-syvkW nU Mikhw ik swfI juqI AqyivSyS colw iksy ny curw ilAw hY[ isKW ny  AnUp kOr nUM pkV ky rwjydy drbwr ivc pyS kIqw[ rwey ny Awpxy isKW nU M nsIhq idqI ik aus iesqRI nwl dur-ivvhwr  iblkul nhIN krnw[ iesqRI nUM rwjy dy drbwr ivc py S kIqw, qW aus dIAW AKW nIvIAW ho geIAW[ auh bhuq Srmswr hoeI[ rwey nyisKW  nUM ikhw ‘ies nUMkuJ nhIN kihxw[ kyvl ies dyGr ivc hI ies nUMnzrbM d kr idE[ AsIN ies nUMiPr iksy ivhly smy N bulw   ky gl krWgy[’ AglI svyr iesqRI nUMbulw ky rwey ny ikhw qU M kwm-vs ho ky swfy auqy cirqRkIqw sI, ies leI swnUM vI cirqR  krnw ipAw[ au s iesqR I ny muAw&I mM gidAW ikhw ik Agy qoN kdy vI auh AijhI g`l Awpxy mn ivc nhIN ilAwvygI[ aus dw   doS muAw& kr idqw jwvy[ rwey ny au s dy Brw nU M irhw krvw idqw Aqy AnUp kOr dyvl-Cl qoN bcwE ihq jo kOquk kIqw, aus   leI iKmw vI mMgI[ AnUp kOr rwjydI isK hogeI Aqy rwjy vloN aus dy Zuzrwn vwsqy hr CymhIinAW bwAd vIh hzwr tky  dyx dw pRbM D krvw idqw[ ies qoN ieh qQ swhmxyAwauNdw hY ik jIvn dw bwkI Bwg au s ny gurU-crnW ivc rih ky syvw-  ismrn krn nUM smripq kr idqw, nhIN qW Dnvwn dI pqnI ho x kr ky aus nUMiksy Zuzwrw-B`qy dI zrUrq nhIN sI[ isK ieiqhwskwr ies kQw nUM isiKAwdwiek kwlpink kQw nhIN mMndy, blik AnUp kOr nUM iek ieiqhwisk iesqRI  mMndy hn, jo au kq Gtnw qoN bwAd gurU jI dI scI-sucI syivkw bx geI[ Syr muhMmd KW mly rkotlIey ny jdoN aus dI p`q lutx  dw Xqn kIqw, qW aus ny pRwx iqAwg idqy[ Sy r muhM md ny Awpx pwp nUMiCpwau x vwsqy au s dI lwS nUM kbr ivc d&n kr   idqw[ bwbw bMdw isMG dy mlyrko tly auqy hmly smyN, aus dw srIr kbr ivcoN kiFAw igAw Aqy aus dw isK rIqIAW Anu swr  sMskwr kIqw[ cricq iqMn cirqRW ivc AnUp kOr Aqy gurU goibMd isMG jI dw sMvwd kwmuk-auqyjnw dy vrxn Aqykwm-mukqI  pRwpq krn leI aucqm pRyrnw pKoN iek Aiq-auqm AimRq hY[ jy isK &zUl dy JgVy Cf ky ies kQw ivcly sMvwd nUMivSv dy  kony-kony ivc phuMcw skdy, qW SRI gurU goibMd isMG jI dI mihmw ivc ABUqpU rv vwDw ho xw sI[ kwm qoN jnmy AprwDW qoN mwnv- smwj nUM mukq krn vwsqy ies qoN cM gyrI rcnw lBxI mu Sikl hY[ AsIN pwTkW dI jwxkwrI vwsqyies sM vwd dy kuJ   mhqvpU rn AM S pRsquq krdy hW[ iksy pM kqI dy Bwv ivc AsW rqw vI pirvrqn nhIN kIqw, hW ies nUM isDw-isDw Anuvwd   BwvyN nw mM inAw jwvy-
 AnUp kOr :
mYN iSv dyvYrI kwmdy v qoN pIiVq hW[ quhwfy qoN ivk cu kI hW[ my ry nwl kwm-Bog kro[ pUjxXog ho gey qW kI   hoieAw ? Dnvwn (gu xvMq) ho, qW inrDnW (AOguxvMiqAW) nU M ikauN sqwauNdy ho? ieh TIk hY, qusIN rUpvMq ho, pr AiBmwn   ikauN krdyho ? Dn, jobn Awi^r cwr idnW dw pRwhu xw hY[
 gurUjI :
Drm-krm nwl pivqR jIvn imldw hY[ Drm qoN hI suMdrqw imldI hY[ Dn-Dwm Drm qo N imldy hn[ Drm hI rwj  dI SoBw hY[ qyrw ikhw mM n ky Drm dw iqAwg ikauN krW ? ikauN ies pivqR kwieAw nUM (kwm dy) nrk ivc sutW[ qyrw ikhw mMn 
www.sridasamgranth.com

Share & Embed

More from this user

Add a Comment

Characters: ...