El Festival Ezpalak,dedicado este año a las‘dantza-jauziak’, pusoayer el broche final a laEuskal Jaia eibarresa

B.A.

EIBAR.

En2006lasprotagonistasfueronlas‘ezpatadantzak’.Aéstaslesiguieron,enañossucesivos,las‘makiladantzak’(2007),‘arkudant-zak’(2008)y‘karakteredantzak’yaelpasadoaño.Larenovaciónyelestudiodelosbailestradiciona-lesvascosimpulsaalosresponsa-blesdelgrupoeibarrésKezkaDant-zaTaldeaabuscarnuevosprotago-nistas para su broche final de laEuskalJaiaarmera.Poreso,elFes-tivalEzpalakdeesteaño,quesehahechoyaunhuecoenelprogramafestivoeibarrés,trajoayerhastalaplazadeUntzagaunanuevamoda-lidaddebaile,completamentedi-ferentealoquesehabíavistohas-taahorayqueamásdeunolesor-prendióporsusencillez,calidezytranquilidad:las‘dantza-jauziak’.Elfestivaldiocomienzoalme-diodíaconelpasacallequelosgru-posrealizarondesdeUrkizuhastaUntzaga.Así,pocoapoco,yacom-pañadosporelinconfundiblesoni-do de los ‘zanpanzar’ de Ituren ypor la melodía de las gaitas nava-rras,losintegrantesdeKezkaDant-zaTaldea,MaritzuliKonpainia(Bia-rritz,Francia),ArgiaDantzariTal-dea(SanSebastián),GroupeTradi-tionnelOssalois(Bearn,Francia)yBaztandarrak(Baztán,Navarra)al-canzaronelcentrodeEibarbajolacontinuaamenazadelalluvia.Porcierto,unaamenazaquecasi,casi,se hace realidad pero que sólo sequedóenunsusto:losdantzarisyelpúblicosemojaronunpocoperoelfestivalcontinuósinnovedad.

BailesdeIparralde

Losprimerosentomarpartefue-ronloslocalesdeKezka,conlospe-queñosymayoresbailandojuntos,para dar paso a ‘Baztango mutil-dantzak’interpretadaporlosnava-rrosdeBaztandarrak.Enestemo-mento el público que llenaba lasgradas de Untzaga ya comenzó adarsecuentaqueesteañoelfesti-valibaaserunpocodiferentesisecomparaconloquesehabíavistoenañosanteriores.Enuncírculolosoncedantzarisnavarroscomen-zaronconpequeñospasosabailarestastradicionalespiezas.«Sonbai-lesmuysencillos,esuncambiora-dical de lo que hemos hecho has-taahora.Nosondanzasespectacu-lares ni te muestran acrobacias ocosastécnicasmuydifíciles.Com-pletaneltemadelaparticipación,sonparaquetodoelmundobaileyparadisfrutar»,explicabaayerOierAraolazaenunmomentodelfesti-val.Los‘jauziz’puedenencuadrar-sedentrodeuntipodedanzasquese bailan fundamentalmente enBearn,Lapurdi,Benafarroa,Zube-roayBaztán,aunqueconalgunasdiferenciasycaracterísticasparti-culares.Convariosnombresparalosmismosbailes(‘jauziak’,‘sauts’,‘mu-til-dantzak’o‘mutxikoak’)enelfes-tivaldeayerseapreció,noobstan-te,que«todosformamospartedeunmismosistemadebaile.Hemosvistodiferentesestilosperohemospodidobailardentrodeunmismosistema»,explicaronlosorganiza-dosaltérminodelfestival.Lossegundosentomarpartefue-ronlosdonostiarrasdeArgiaconelfolcloristaJuanAntonioUrbeltzalacabeza.Urbeltz,consuinseparablebastón,ysustrescompañerossiguie-ronlatónicadelfestivaldeesteaño:pasosdebailesencillos,repetidosysiempreencírculoparamostrarlos‘jauziak’queelgrupoaprendióenladécadadelos60enZuberoayBe-nafarroa.YlomismohicieronlosdeBearnylosdeMaritzuliKonpainia.Comocolofónalfestivaltodoslosdantzarisparticipantes,asícomounbuennúmerodeespectadores,to-maronparteenun‘jauziak’colecti-vo.Yesqueelmismocarácterdeestepeculiarbailehacequepuedasercompartidoconotrosdemane-rasencilla.«Bailamoscondiferen-tesestilosperotodosjuntos,nohe-moshechoensayosjuntos.Ycomorespondemosalmismoesquemaco-

‘Dantza-jauziak’, el baile sencillo

Los diferentes grupos participantes fueron pasando por la Plaza de Unzaga a partir del mediodía con sus particulares bailes y ante numeroso público.

F.MORQUECHO

B.A.

EIBAR.

Traselactodeayerunaideaquedabaclaraentrelosorga-nizadores: la participación. «Ladanzatradicionalnoessólounacosa para exhibición, para vercuántolevantaslapiernaodarcua-trosaltos.Tambiénesdisfrutarconladanza.Esunelementobásicode nuestra cultura, igual que lamúsica. No podemos concebirnuestraculturasinmúsicanisindanza.Peropodemosbailartodos,nosólounoscuantosquehanes-tadoensayandoantes.Cualquie-rapuedebailarconcuatrocositasquehayaaprendido»,reiteraronlosorganizadoresdelfestival.ConelFestivalEspalakdeayerlaXLVEuskalJaiaeibarresacerrósuprogramadeactos.Yvistolovistoestosdías«puededecirsequeyaestáconsolidada.Trasunosañosdealtibajosahorahemosllegadoaunasituaciónmásnormalizadaenlaqueafinaldelmesdemayotodosdisfrutamos»,aseguraron.Yparaelañoquevienetodavíanohaynadaclaro.«Tenemosmu-chascosasenlaagendaperotoda-víanonoshemospuestoaperfi-lar el próximo festival. Primerovamosaacabarmuybienconlodeesteaño»,asegurarondesdeelgrupoeibarrésnadamásterminarelfestival.Unacomida,romeríaylapopular‘Larrain-dantza’pu-sieronpuntoyfinalalafiesta.

Disfrutar de la danza

El popular Juan Antonio Urbeltz, con su inseparable bastón, encabezó la comitiva del grupo Argia.

F.M.

LamodalidaddebailesquehaprotagonizadoesteañolafiestahasidototalmentediferenteLaamenazadelluviaalmediodíasequedósóloensustoyelcielosevolvióadespejar

Lunes 31.05.10

EL CORREO

CIUDADANOS

;

kultura

ESZENAK

2010 5 28 ostirala

GARA

Itziar AMESTOY |

GASTEIZ

apurdi, Zuberoa, NafarroaBeherea, Bearno eta Baz-tanen dantzatzen den ge-neroa dugu dantza jauzie-na. Hala ere, eskualdebakoitzean bere ezauga-rri, estilo eta dantzaerakditu eta, ondorioz, izen ezberdinak ereerabili izan dira. Hala ere, mutil-dan-tzak, mutxikoak, jauziak edo sautsaksistema bera dela ikusi ahal izango daasteburu honetan ospatuko den Ezpa-lak dantza tradizionalaren nazioartekojaialdian. Iruñeko Duguna eta EibarkoKezka taldeek antolatzen duten ekimenhonetan gai baten inguruan dantza es-tilo ezberdinak batzen dira urtero.«Desberdintasunak baino kultura kore-ografiko horien guztien arteko antzeko-tasunak nabarmentzeko ahalegina» egi-ten dutela azaldu dute. Haien aburuz,folklorea herrien arteko lotura zaharrenisla da eta, hortaz, dantzaren bidez Eu-ropako eskualdeen artean historian ze-har egon diren trukeak ikus daitezke.Aurreko edizioetan ezpata-dantzak,makil dantzak, arku-dantzak eta karak-tere-dantzak jorratu ostean, dantza jau-zien urtea izango da aurtengoa. Jaialdia-ren aurkezpenean azaldu dutenarenarabera, desagertzeko zorian egon ziren60ko hamarkada hasieran. Hala ere,ikertzaile eta sustatzaile sorta bati eskersendotzea lortu zuten. Horien artean,Pierre Betti Betelu, Jean Michel Guil-cher, Migel Angel Sagaseta, Juan Anto-nio Urbeltz eta Claude Iruretagoiena ai-patu dituzte. Baztan, Bearno eta IparEuskal Herria dituzte dantzok berezkogordeleku, baina Euskal Herri osoan he-datu eta errotu dira.«Euskal dantzen errepertorioan dau-kagun harribitxi horietako bat da»,azaldu du Kezka dantza taldeko kideOier Araolazak. Haren aburuz, «kanpo-ra eskaintzen den irudia nabarmenhausten duten» dantzak dira, «musika-ri dagokionez oso aberatsak eta siste-ma anitzak» dituztenak. Horrez gain,zirkuko dantzak izateagatik eta dituz-ten egiteko modu eta doinuengatikerakusten duten irudi arkaikoa nabar-mendu du Oierrek. Jean Michel Guil-cherrek esan zuenez, XIX.mendeanhainbat idazlek bat egin zuten jauziengarrantzia nabarmentzen. Bestalde,jaialdiaren antolatzaileek S. Harrugue-tek 1927. urtean idatzi zuena ere jasodute. «Dantza guztien artean originale-nak, berezienak, zientifikoenak esangenezake, dantza jauziak dira».

Bost talde

Jaialdirako, hortaz, gai paregabea dira,eskualde ezberdinetan aurkitzen baiti-ra. Hori dela eta, Maritxuli konpainiakLapurdin eta Nafarroa Beherean izan di-ren eredu ezberdinak erakutsiko dituz-te, kasu honetan Aiko taldearen musi-kak lagunduta. Argia taldeak, bestalde,60ko hamarkada bukaeran berriz ereNafarroa Beherean eta Lapurdin ikasita-ko dantza jauzien tradizioa erakutsikodu. Bearnoko talde bat Ossau bailarakosauts delakoekin arituko da. Luzaidekodantzarien bolantak Nafarroa Garaiaeta Behearen arteko mugan dantzatzendiren jauzien erakusgarri izango diraeta, azkenik, Baztango dantzariek mutil-dantzak eskainiko dituzte. «Estilo ez-berdin horiek ikusi ahalko ditugu. Ho-rrek sistema bakar batez ari garelaikusteko aukera emango digu», iragarridu Araolazak. Dantzan adituak, bestal-de, historikoki parekotasun hau onartu-ta ez zegoela azaldu du. «Nahiz eta mo-mentu batzuetan pentsatu erabatdiferenteak zirela, gaur egun, horren in-guruan ikertu dutenek sistema bera di-rela esan dute, estilo eta aldaerengatikezberdinduta».Dantza tradizionalaren nazioartekojaialdi hau bi egunetan ospatzen da. Le-henik eta behin, larunbatean Iruñeanizango dira. Alde Zaharreko kaleetan ze-har kalejira egin ondoren, 18.00etanemango diote hasiera jaialdiari Burgo-en plazan. Segidan, gainera, dantzaldiirekia izango da Aiko taldearekin. Hu-rrengo egunean, Eibarren ospatuko daEzpalak. Goizez egingo dute jaialdia Un-tzaga plazan 12.00etatik aurrera. Larun-bateko talde guztiak izango dira Eiba-rren, Luzaideko bolant-dantzariak izanezik. Aiko taldeak dantzaldi irekia eskai-niko du eta, gero, erromeriari hasieraemango diote.«Errepertorioa ikusita, argi izan ge-nuen ikuskizun zati bat egingo genuela,baina beste zati batek dantza irekitzekoborondatea du», esan du Oierrek. Aikotaldekoekin jarri ziren harremanetaneta dantzaldiak antolatzeaz gain, dantzajauzien inguruan prestatu duen UrraskaCD-Liburuaren aurrerapena eskainikodute.

aiko taldearen disko berria

Ezpalak jaialdiak dantza jauziak landukodituen urtean Aiko taldea izango dadantzaldietan. Kasualitatez, talde hau“Urraska. Dantza jauziak”CD-liburu-DV-Da prestatzen ari zen. «Guretzako osopozgarria izan da hau», esan du Araola-zak. Ekainaren 12an, Durangon Dantza-zale Egunaren ospakizunean egingo du-te aurkezpena;hala ere, asteburuhonetan aurrerapen bat ikusteko aukeraegongo da. Aiko Taldeak egin eta Neva-da-Renoko (AEB) Eusko Ikaskuntzen Zen-troak argitaratuko duen lan pedagogiko-didaktiko bat da. Jauziei eskainitakoCD-liburu honek 70eko hamarkadan Mi-guel Angel Sagasetak Luzaide inguruanbildutako jauzien errepertorio osoareninterpretazio musikala eskaintzen du.Oierren aburuz, musikologiaren aldetikoso ekarpen interesgarria da: «Urte de-xenteko ikerketa baten ondorioa da. Mu-siken interpretazioa eta berreskuratuta-ko piezak daude. Materiala oso eskurajarriko dute, partiturak eta dokumenta-zio askorekin». Aiko taldeak urtero egi-ten duen Dantzaldi Ibiltaria Egunarenedizio berezia dauka esku artean: «Jau-zien errepertorioan oinarrituko da etajauziak dantzatzeko era ezberdinak ikus-teko aukera izango dugu, baita jauzi‘guztiak’dantzatzeko erronka ere bai».

EZPALAK DANTZA TRADIZIONALARENNAZIOARTEKO JAIALDIA

DANTZA JAUZIENANIZTASUNA ETABATASUNAAURREZ AURRE

Jauziak, sautsak, mutil-dantzak edo mutxikoak;izen askoaurki daitezkeen arren, dantza berbera dela ikusi ahalizango da Ezpalak jaialdian. Iruñean eta Eibarren jarri di-tuzte hitzorduak, hurrenez hurren, larunbat eta igandean,eta inoiz baino parte hartzaileagoa izango du aurten.

Luzaideko bolantek Nafarroa Beherearen eta Garaiaren arteko mugako jauziak erakutsiko dituzte.

GARA

EUSKAL DANTZEN ERREPERTORIOAREN BARRUANDAUDEN «

HARRI BITXI HORIETAKO BAT»

BEZALASAILKATU DITU DANTZA JAUZIAK KEZKA DANTZATALDEKO KIDEA DEN OIER ARAOLAZAK.

EIBAR

Apesardeunmolestochispeo,cincocompañíasdedanzasmostraronsutrabajoenlaplazadeUnzaga

FÉLIXMORQUECHO

EIBAR.

UnfindesemanaintensoencuantoacitasfestivasllegóasufinalayerenEibar.LaEuskalJaiahaalcanzadosuediciónnúmero45conunprogramacapazdellegaratodos los públicos. Sin embargo,ayertocabaunamiradaalasraícesy las danzas tradicionales se con-vertíanenprotagonistasdelajor-nadaconelfestivaldedanzasEz-palak,queorganizaelgrupolocalKezka,juntoconDugunadePam-plona.Graciasaestalaborconjun-taelpúblicopudodisfrutardecin-cogruposllegadosdeNavarra,Bia-rritz,SanSebastiányBearn,juntoconlosanfitriones.Unpasacallesllevóalosgruposparticipantes hasta una plaza deUnzaga que les recibió repleta.Kezkaseencargódeabrirelbaileen una edición centrada en los‘dantza-jauziak’o‘mutil-dantzak’.Hombresymujeresmostrarondis-tintasvariantesdeunasdanzasso-brias.Notanrecio,elcielocomen-zó a variar y obligó a abrir los pri-merosparaguas.Elpúblicoaguan-tóconaplomounleveperomoles-tosirimiriquehacíaqueratoslavis-tagirasemásalcieloquealaplaza.Mientras tanto, los dantzaris semostraron imperturbables y conlosmúsicosacubierto,continua-ronsuexhibición.Entrelosparticipantesnopasódesapercibidalapresenciadelco-reógrafoJuanAntonioUrbeltz,conelgrupodemaestrosdedanzasdeArgia.Bastónenmanofueelencar-gado de dirigir una pieza, en unaedicióncondanzasquerecordabanalosbailescortesanos.

Baile del grupo Maritzuli, de Biarritz.

ElZerkausifueescenariodeunaclasedeballet

Las jóvenes bailarinas colocadas junto a la barandilla del Zerkausi para realizar sus ejercicios y la niña que quería sumarse al baile.

KLISK

TOLOSA.

LaclausuradelasJor-nadasNaturaldia,quesehance-lebradoduranteestemesenTo-losa, llevaron ayer a la terrazadelZerkausiamásdecienbai-larinasdeballet.Jóvenesyma-yoresdecuatroescuelasdeba-lletdeSanSebastián,AzpeitiayTolosaseapoyaronenlabaran-dillapararealizardiversosejer-cicios técnicos. Combinandoelasticidadyfuerza,lasbailari-nastrasladaronelespirítudelatradicional‘barandilladelaCon-cha’alTinglado.Numerososfa-miliaresyvecinostolosarrasseacercaron a la terraza superiorparaverdeunaformadiferentelaprácticadelballet.