Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
Boek in beweging
De afgelopen jaren is ontzettend veel gebeurd met het boek. Een waremassadigitalisering is aan de gang.
Digitale Bibliotheek 
zet de belangrijksteprojecten voor u op een rij, uiteraard zonder de intentie volledig te willen zijn.
e Europese Commissie heef in oktober 2009 de di-gitalisering van boeken op de agenda geplaatst vande Europese Unie door een mededeling goed te keu-ren over het ‘auteursrecht in de kenniseconomie’. Decommissie stelt hiermee de aanzienlijke culturele en juridischeuitdagingen aan de orde die gepaard gaan met de grootschaligedigitalisering en verspreiding van boeken, in het bijzonder deEuropese bibliotheekcollecties.In januari van dit jaar werd bekend dat de Koninklijke Biblio-theek alle Nederlandse boeken, kranten en tijdschrifen vana 1470 wil digitaliseren. Het zijn ontwikkelingen die niet opzichzel staan. Wie in Wikipedia het overzicht van Digitale Bi-bliotheekprojecten
1
opvraagt schrikt gewoon een beetje van hetaantal projecten dat daar is te vinden. Je ziet door de bomenhet bos niet meer. Daarom volgen hieronder de bekendste enbelangrijkste projecten.
google BooKs
Het bekendst is de dienst van de meest gebruikte zoekmachineter wereld: Google Books (Google Boeken). Deze dienst werd in2004 voor het eerst aangekondigd door de zoekgigant, onder denaam Google Print. Google stelde in ebruari van dit jaar dat zijinmiddels meer dan twaal miljoen boeken heef gescand. De bi-bliotheken die met Google samenwerken zouden 42 miljoen ban-den bezitten, waarvan er tien miljoen boeken onder het GoogleBooks Settlement
2
vallen. Hoewel Google nog verwikkeld is in verschillende rechtszaken heef deze dienst de meeste potentie,om de doodeenvoudige reden dat Google ook al beschikt overeen miljoenenpubliek dat de diensten van Google veelvuldig ge-bruikt. Google Books bevat zowel werken uit het publieke do-mein (ook verweesde werken
3
) als boeken waar auteursrecht oprust. Van die laatste zijn alleen ragmenten op te vragen.
(http://books.google.nl)
D ed mb
16
 
Digitale Bibliotheek 
dib
 
nummer 4, 2010
D
 
projeCt gutenBerg
Project Gutenberg bestaat eitelijk al sinds 1971. In dat jaartypte Michael Hart de Amerikaanse onafankelijkheidsverkla-ring over op zijn computer, waarmee het eerste document voorhet project gedigitaliseerd was. De bibliotheek bevat inmiddelsmeer dan 35.000 boeken, waarvan 455 Nederlandse. Bijna dehel van die boeken is behandeld door de
Distributed Proof-readers
4
, een project dat vrijwilligers de met OCR ingescandeteksten in een browservenster laat controleren en corrigeren.
De website van Gutenberg vermeldt dat er in april 2010 maarliest 2.856.483 e-boeken zijn gedownload. Alle boeken opGutenberg bevinden zich in het publieke domein.
(www.gutenberg.org/wiki/Main_Page)
het teKstarChief Van arChiVe.org
De Amerikaanse internetondernemer, activist en bibliothecarisBrewster Kahle is dit project in 1996 begonnen. Het was aan- vankelijk bedoeld als archiveringssysteem voor websites (deWaybackmachine) en later ook voor de ontsluiting van anderemedia. Het archie voor teksten en e-boeken omvatte op hetmoment van schrijven 2.286.905 items, die worden aangebo-den vanuit de open access-losoe. De meeste werken wordenaangeboden onder creative commons-licenties
5
.
Opmerkelijk is dat Archive.org ook 902.987 boeken uit GoogleBooks bevat. Waarschijnlijk doet de site dit om werken uit hetpublieke domein ook buiten de servers van Google digitaal veiligte stellen. De site vermeldt: “Digitized books rom many dierentlibraries rom the Google Book Search program. Tese digital leshave been downloaded rom the Google site and uploaded to theInternet Archive by users. While these books may be old enoughto be in the public domain, but there is no guarantee by anyone o their legal status. Tese books have been made text searchable asa nding aid and downloading reers to Google’s site. Please reerto Google’s site or any rights issues or restrictions.”
(www.archive.org/details/texts)
open liBrary
Deze database bevat 24.013.367 boeken, waarvan 1.254.400titels ull text beschikbaar zijn. Het ambitieuze doel van ditopensourceproject is om voor ieder boek dat ooit werd gepu-bliceerd een eigen internetpagina aan te maken. Open Library omschrijf zichzel als volgt: “At its heart, Open Library is a ca-talog. Te project began in November 2007 and has been inha-ling catalog records rom some o the biggest libraries in theworld ever since. We have well over 20 million edition recordsonline, provide access to 1.7 million scanned versions o books,and link to external sources like WorldCat and Amazon wherewe can. Te secondary goal is to get you as close to the actualdocument you're looking or as we can, whether it's a scanned version courtesy o the Internet Archive, or a link to Powell'swhere you can purchase your own copy.”De basis van Open Library zijn de gegevens uit andere catalogi.Zo heef men bijvoorbeeld alle records van de Library o Con-gress ingelezen, evenals die van uitgevers als Harper Collins enRandom House. Ook de gegevens uit databases als die van Li-braryTing en Archive.org worden gebruikt.Iedereen mag helpen deze catalogus uit te bouwen: als particu-lier op titelniveau (de site heef het open karakter van een wiki;iedereen kan dus wijzigingen aanbrengen), o als bibliotheek door de records uit de eigen catalogus in te laten lezen.
(http://openlibrary.org)
europeana
Europeana zou je kunnen omschrijven als het gewenste Eu-ropese antwoord op Google Books, zij het dat deze websitemeer bevat dan boeken alleen. Europeana is een online ver-zameling van miljoenen gedigitaliseerde objecten en bevatmateriaal uit Europese musea, bibliotheken, archieven enmultimediacollecties. Europeana werd gelanceerd op 20 no- vember 2008, nadat eerdere pogingen tot Europese samen-werking op niets waren uitgelopen. Zo strandde eind 2006het project Quaero, een Frans/Duits zoekmachineproject,door meningsverschillen. Anno 2010 zijn het vooral proble-men rondom copyright die het soepel doorgroeien van Eu-ropeana in de weg staan. Eind april vergaderde het EuropeesParlement over deze problematiek. Het punt is dat de regels voor copyright per EU-lidstaat verschillen. Er bestaat geensysteem om auteurs te betalen voor materiaal dat nog onderauteursrecht valt. Ook zijn er nog geen normen voor de in-houd van de online bibliotheek.
Het Duitse parlementslid Helga rüpel riep alle lidstaten on-langs op tot het nemen van maatregelen die noodzakelijk zijnom te voorkomen dat er een kenniskloo ontstaat tussen Euro-pa en de Verenigde Staten en ervoor te zorgen dat Europeanen volledige toegang hebben tot hun eigen culturele ergoed. Zijpleitte daarnaast voor het indienen van een wetgevend voorstel voor de digitale weergave van verweesde werken. Zo’n voorstelzou een einde kunnen maken aan de huidige wettelijke onze-kerheid voor de vergoeding van rechthebbenden.Europeana maakt de belofe nog niet waar. Boeken komen al-leen boven water na zoekacties binnen verschillende databan-ken en catalogi (bijvoorbeeld Gallica en het Geheugen van Ne-derland) en zijn alleen via diezelde databanken te raadplegen.Het downloaden van boeken zit er meestal niet in, omdat veelgekoppelde databanken werken met eigen
viewersofware
.
(http://europeana.eu/portal)
europese BiBliotheeK
De Europese Bibliotheek is een zoekportaal van de Conerenceo European National Librarians. Het portaal biedt een zoekin-gang voor de digitale collecties en catalogi van Europese natio-nale bibliotheken. Met deze zoekmachine doorzoek je dus ook bibliograsche gegevens. Als portaal voldoet deze ‘bibliotheek’prima, maar als platorm voor e-boeken is het (nog) geen se-rieuze concurrent voor sites als Archive.org en Google Books.Daarvoor is de zoekmethodiek, net als die van Europeana, nogte omslachtig.
(http://search.theeuropeanlibrary.org/portal/nl/index.html)
worlD Digital liBrary
Deze digitale bibliotheek is een initiatie van de AmerikaanseLibrary o Congress in samenwerking met Unesco en biblio-
Digitale Bibliotheek 
dib
 
nummer 4, 2010
17
 
 
theken en archieven uit 32 landen. Het project heef als doelhet bevorderen van de internationale en interculturele ver-standhouding en bewustzijn, het ter beschikking stellen vanbronnen aan onderzoekers, het uitbreiden van niet-Engelse enniet-Westerse inhoud op het internet en bijdragen tot weten-schappelijk onderzoek naar taal.
Ook dit portaal biedt meer dan boeken alleen en ook hiergeldt dat gedigitaliseerde boeken niet gedownload kunnenworden in bijvoorbeeld pd- o epub-ormaat. In plaats daar- van zijn de werken ter plekke te raadplegen in een viewero − in hoge resolutie − in een mediaspeler. Het aanbod isnog zeer beperkt bovendien. Zo omvat de collectie gedigita-liseerde boeken in de regio Europa op dit moment slechts 59titels.
(www.wdl.org/en)
the uniVersal Digital liBrary (uDl)
Dit project wordt ook wel Te Million Book Project genoemd.Het project is een samenwerkingsverband van de CarnegieMellon Universiteit en Chinese en Indiase overheids- en on-derzoeksinstellingen. De UDL bevatte eind 2007 meer dananderhal miljoen gescande boeken in twintig verschillendetalen. De meest boeken komen uit het publieke domein, maarmen hee ook toestemming gekregen om 60.000 boeken metcopyright in de database op te nemen, die soms gedeeltelijk,soms volledig, online zijn te raadplegen. De boeken in dezeuniversele bibliotheek zijn gescand met OCR en zijn op ver-schillende manieren te lezen o te downloaden. Daarbij dientte worden opgemerkt dat de soware bijzonder veel outmel-dingen gee. De site is bovendien sinds 2007 niet meer bij-gewerkt.
(www.ulib.org)
DBnl
De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL)bevat volledige teksten van boeken en tijdschrifen (ook viaAquabrowser van Bibnet). Het gaat daarbij om literaire teksten,wetenschappelijke studies en cultuurhistorische bronnen van velerlei aard. De Maatschappij der Nederlandse Letterkundeheef de DBNL in 1999 opgericht. De stichting voert een eigendigitaliseringsprogramma uit dat in aalunieverband is bekos-tigd, maar realiseert daarnaast ook veel projecten in samenwer-king met andere culturele en wetenschappelijke instellingen.Boeken en teksten worden in de DBNL aanvankelijk weergege- ven in html maar zijn meestal ook als pd-bestand te downloa-den. Het Vlaamse Bibnet heef de collectie onlangs ook opge-nomen in de eigen Aquabrowser. Met de zoekopdracht
dbnl 
:*krijg je alle 6937 (e-)boeken op een digitaal presenteerblaadjeaangereikt.
dib
(www.dbnl.org en http://zoeken.bibliotheek.be/?q=dbnl:*)
 
Noten
1
http://en.wikipedia.org/wiki/List_o_digital_library_projects
2
http://books.google.com/intl/nl/googlebooks/agreement/
3
Verweesde werken (orphan works) zijn werken waarvan de rechtheb-benden niet bekend zijn o niet zijn te vinden. In de Verenigde Statenvervalt het copyright op boeken die gepubliceerd zijn tussen 1923 en1963 na 28 jaar. Eventuele rechthebbenden moeten het copyright danopnieuw claimen. In veel gevallen gebeurt dat niet. In de databasevan de US Copyright Ofce is op te zoeken o een dergelijke claimal dan niet is geplaatst. Google heet de gegevens in 2008 weten tebemachtigen en digitaal beschikbaar gesteld, dankzij de inzet van veletoegewijde vrijwilligers van Distributed Prooreaders en the UniversalDigital Library.
4
www.pgdp.net/c
5
http://creativecommons.nl
18
 
Digitale Bibliotheek 
dib
 
nummer 4, 2010
Edwin Mijnsbergen
werkt als informatiespecialist voor verschil-lende organisaties, waaronder BibliOosterschelde en BibliotheekVlissingen.
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more