Φυσική

“εκ του φυσικού”

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥφυσική κατεύθυνσηςΗλεκτρικές δυνάμεις

ΙΔΙαιΤΕΡΟ φροντιστήριοΒασίλης Ζαρείφης

Φυσική «εκ του φυσικού» Βασίλης Ζαρείφης

Αλληλεπίδραση δύο φορτίων

Ηλεκτρική δυναμική ενέργεια

Ο Coulomb με τον περίφημο νόμο του που τον ξέρουνακόμα και οι φιλόλογοι κατάφερε να υπολογίσει με χαρτί καιμολύβι την δύναμη που ασκούν δύο μικρά φορτισμένασώματα μεταξύ τους. Δεν ασχολήθηκε να εξηγήσει πωςμεταφέρεται η δύναμη από το ένα φορτίο στο άλλο, ούτεπόσο γρήγορα γίνεται αυτό –θεώρησε ότι η αλληλεπίδραση είναιακαριαία-. Εδώ που τα λέμε όμως, αυτό που έκανε ήταν υπεραρκετό καιάφησε και στις επόμενες γενιές φυσικών να έχουν κάτι να ψάχνουν.Ας φανταστούμε δύο φορτισμένα σώματα , μεθετικό φορτίο,

που συγκρατούνται ακίνητα μεκατάλληλο μηχανισμό που αντισταθμίζει τηνδύναμη Coulomb με την οποία απωθούνται.Μπορείτε να φανταστείτε ένα τεντωμένο σχοινί να τα συγκρατεί.Ας υποθέσουμε τώρα ότι το σχοινί κόβεταικαι τα σώματα μένουν ελεύθερα. Επειδήαπωθούνται,θα αρχίσουν να απομακρύνονταικαι η ταχύτητα τους ολοένα θα αυξάνει εξαιτίας της επιτάχυνσης που προκαλεί σε κάθε ένα από αυτά ηηλεκτρική δύναμη. Η κίνηση είναι επιταχυνόμενη, αλλά όχι ομαλάεπιταχυνόμενη, γιατί όσο τα φορτία απομακρύνονται, η δύναμηεξασθενεί και η επιτάχυνση σιγά σιγά μειώνεται.Κάποτε θα βρεθούν αρκετά μακριά ώστε η δύναμη να έχει γίνειαμελητέα ποσότητα και να την θεωρούμε μηδέν. Θεωρητικά αυτόσυμβαίνει σε άπειρη απόσταση. Βέβαια δεν περιμένουμε δύο ηλεκτρόνιανα απομακρυνθούν τόσο πολύ για να θεωρήσουμε την δύναμη μηδέν,αφού το 1cm είναι αρκετά μεγάλη απόσταση για να θεωρηθεί αμελητέα ηαλληλεπίδρασή τους. Η έννοια του «απείρου» είναι σχετική στην φυσικήκαι όταν χρησιμοποιείται, υπονοεί μια απόσταση αρκετά μεγάλη, αλλάόχι συγκεκριμένη, που στην πράξη είναι ικανή να εκμηδενίζει τηναλληλεπίδραση.

Φυσική «εκ του φυσικού» Βασίλης Ζαρείφης

Ενέργεια

Κάθε σώμα που κινείται έχει κινητική ενέργεια. Η ενέργειαμετατρέπεται από μια μορφή σε μια άλλη, μεταφέρεται από ένα σώμα σεένα άλλο, αλλά δεν δημιουργείται από το μηδέν ούτε εξαφανίζεται.Αυτές είναι δύο πολύ σημαντικές προτάσεις της φυσικής.Τα φορτία του προηγούμενου παραδείγματος όταν αφήνονται ελεύθερααποκτούν κινητική ενέργεια. Αυτό σημαίνει ότι «κάπου την βρήκαν».Κάποια άλλη δηλαδή μορφή ενέργειας ξοδεύτηκε ώστε να παραχθείκινητική. Για να το εξηγήσουμε αυτό δεχόμαστε ότι το σύστημα των δύοφορτίων που αλληλεπιδρούν έχει ένα «απόθεμα» ενέργειας που τηνλέμε ηλεκτρική δυναμική ενέργεια. ή απλά ηλεκτρική ενέργεια, και τηνσυμβολίζουμε με U. (το που την βρήκαν θα το δούμε παρακάτω)Μερικές φορές την συμβολίζουμε με U

ηλ

για να την ξεχωρίσουμε απότην δυναμική ενέργεια που οφείλεται στην βαρύτητα (U

)

Το έργο των ηλεκτρικών δυνάμεων.

Το ποσό ενέργειας που «αλλάζει χέρια» ή αλλάζει μορφή με τηνβοήθεια μια δύναμης λέγεται έργο W. Όταν η δύναμη είναι

σταθερή

μπορούμε εύκολα να υπολογίσουμε το έργο της. Αν για παράδειγμα ένασώμα κινείται σε ευθεία γραμμή και η δύναμη που δέχεται το σώμα είναιστην ίδια ευθεία, είναι δηλαδή συγγραμμική με την ταχύτητα, μπορούμενα υπολογίσουμε το έργο απλά, πολλαπλασιάζοντας την δύναμη (F) μετην απόσταση (s) .

W=Fs

αν η δύναμη επιταχύνει το σώμα ή

W=-Fs

αντο επιβραδύνει.Ο υπολογισμός του έργου μιας δύναμης δεν είναι πάντα τόσο εύκοληυπόθεση. Όταν η δύναμη δεν έχει σταθερή τιμή χρησιμοποιούνταιειδικές μαθηματικές τεχνικές (ολοκληρώματα).Χάρη σε αυτές βρίσκουμε ότι όταν τα δύοφορτία βρίσκονται αρχικά σε απόσταση α καιτελικά σε απόσταση β το έργο των ηλεκτρικώνδυνάμεων δίνεται από την σχέση

β α

2121

QkQQkQ W

−=

→

(1)Όπου Q

είναι τα φορτία που μετακινούνται με οποιοδήποτε τρόπο,ώστε η αρχική τους απόσταση που ήταν ίση με α να γίνει ίση με β. Εφ’