Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
Katuturan ng Dula
“Ang mundo ay isang teatro..” ayon na nga kay Shakespeare.Ang dula, maging iisahin o tatluhang yugto ay isang genreng panitikang kinagigiliwan ng marami, ito man ay binabasalamang o itinatanghal. Ang kaugnayan ng dulang iisahing yugto sadulang may tatlong yugto ay maihahalintulad marahil sa kaugnayanng maikling kuwento sa nobela. Katulad ng maikling kuwento, angdulang ito ay matipid, matiim at nag-iiwan ng isang bisang punong buhay o drama. Dinarakip ng manunulat ang isang madulangbahagi ng buhay ng isang tao, sa isang pook, sa isang panahon atsa tulong ng iba pang sangkap na itinatanghal ngayon. Hindi angmanunulat ang magkukuwento kundi ang mismong dula; ito aypalaging nagaganap nagyon. Palaging ngayon ay nangyayari,palaging panahunang pangkasalukuyan, mula sa guniguni ngmambabasa o sa paningin at pandinig ng manonood. Ang mganakaraan, gayundin ang mga hinaharap at dinaraan lamang sa mgapahiwatig.Upang matamo ang iisang impresyon, kailangang iisangnangingibabaw ba paksa o tema ang namamayani. Ang krisis aymaaaring manggaling sa paglalaban ng tauhan o ng tauhan namagpapanatili sa kawilihan ng mga mambabasa o manonood sa loobngitatagal ng dula, na karaniwa’y mula sa kalahati hanggang isangoras humigit-kumulang.Ang mga makatuturang dula mula noong unang panahon hanggangsa kasalukuyan ay nananatiling buhay; mula sa dula ng mgaGriyego hanggang kina Shakespeare, hanggang kina Julian CruzBalmaceda. Ang mga iyon ay higit pa sa kanilang ginamit nabanghay, paksa, tauhan; ang mga iyo’y nag-iwan ng gayuma saisipan at damdamin ng mga bumasa at nanood. Ang mga iyon aylumikha ng maliwanag na pagkilala ng tao sa kanyang sarili.Sinasabing kung ang isang manunulat ay nasa mood (sumpong,kondisyon, wastong kalooban), tuluy-tuloy ang daloy ng mabubuongdula. Sinasabi ring may tatlumpu’t anim na madudulang sitwasyonlamang, kaya anumang banghay ang mahubog, ito’y mapapabilang dinsa isa sa naturang tatlumpu’t anim na madudulang sitwasyon.Maaaring manggaling halimbawa sa mitolohiya, sa Bibliya, sapabula, sa kuwentong bayan, sa buhay ng kapwa manunulat, saalinmang madulang bahagi ng pangyayari.Sapagkat ang dulang iisahing yugto, katulad ng maiklingkuwento, ay mabilis at hindi maaaring mapaliguy-ligoy, angbanghay nito ay dapat maging payak at ang mga pangyayari atusapan o diyalogo ay dapat makiisa sa paglutas sa suliraninghahangga sa kasukdulang susundan ng wakes. Ang denouement(pagkakalas ng buhol) ang kadalasang nananatili sa isipan atdamdamin ng bumabasa o nanonood ng dula, at tumutulong sa pagbuong panloob na liwanag upang higit niyang makilala ang kanyangsarili.
 DULA
aprilmbagon-faeldan
1
 
Ang paglalarawan ng katauhan ay dapat magsimula sa simulapa lamang ng dula. Ito’y kailangang maging tuwiran at mabilis.Sa simula pa, ang tauhan ay dapat langkapan ng motibo opagnanasa o dahilan na magpapakilos at magpapasalita sa kanyanang gayon. Katulad ng sa maikling kuwento, ang katauhan aymaaaring ilarawan sa iba’t ibang paraan, ngunit ang pinakamabisaay ang mismong mga kilos, pagsasalita at reaksyon na rin ngtauhan, kasama na ang pag-aayos sa sarili. Ang mime(pantomime)niya ang pantulong sa paglalarawan.May mga katauhang kulang sa lalim; sapat na ito sa mgataong pansamantala lamang nilang makakaugnay. Ngunit sapanghabangbuhay na kasama, mapalilitaw ng mahusay na manunulatang lalim ng katauhan.Ang uri ng pakikibaka ng tauhan sa iba’t ibang tauhan sadula ay magbubunyag ng kanyang buong katauhan, pang-ibabaw manat pang-ilalim din. Sa isang dula, maaaring ang banghay ngkuwento at ang paksa o tema ay di-gaanong mangingibabaw sabumabasa o manonood, ngunit ang paglalarawang- katauhan okaraterisasyon ay tiyak na lulutang sapagkat sadyang iba’t iba.Ang paglinang ng katauhan sa dula ang nagbibigay-halaga rito,ang mananatili nang matagal sa kalooban ng mambabasa o manonood.May mga katauhang hindi nagbabago hanggang magwakas angdula. May nagbabago sa negatibong paraan; ang positibong paraanng pagbabasa ang kanais-nais, ngunit ito’y dapat maging kapani-paniwala bunga ng mga pangyayari. Ang pagbabago nang walangsapat na dahilan ay ex-machina, artipisyal; magiging kapansin-pansin ito sa bumabasa o nanonood na paraan lamang ng manunulatupang makamtan ang pagwawakas na kanyang ninanais.Maliwanag na isang paraan ng paglalarawan ng katauhan ayang pagsasalita. Ang usapan o dayalogo sa dula ay hindi lamangnagpapasulong sa kuwentong napapaloob dito; ito ay mayayamangbatis na titghaw sa uhaw ng bumabasa o nanonood ng dula sa iba’tibang uri ng katauhang mabubunyag; walang-malay, malisyoso,mapagkunwari at iba pa.Ang tono ng tinig, ang talasalitaang ginagamit, ang mgaspeeh mannerisms o pinagkaugaliang gamitin sa pagsasalita, aymga bahaging lahat ng usapan o dayalogo. Ang tono ng tinig ngisang madreng mula sa pagkabata’y lumaki sa kumbento ayinaasahang maiiba ang tono ng tinig isang kristo sa sabungan.(Pinapatay na ngayon ang tawag na kristo sa sabungan; dapatnaman!). Ang talasalitaang ginagamit ng isang batang-lansanganay aasahan nating naiiba sa gagamitin ng isang propesor. May mgatauhang may speech mannerisms o pinagkaugaliang ibudbod sakanilang pakikipag-usap, gaya ng: ee..e..e..; dib a; kuwan;naku; ha; este at iba pa.Anuman ang uri ng pagsasalita ng isang tauhan sa dula,ito’y dapat maging kapani-paniwala sa bumabasa o nanonood, at didapat magpabagu-bago.
 DULA
aprilmbagon-faeldan
2
 
May mga mandudulang gumagamit ng sagisag o simbolismo sakanilang akda. Ito’y hindi lamang nagpapayaman sa panoorin kunditumitinag pa rin at lumilinang ng guniguni o imahinasyon ngbumabasa o nanonood. Ang magulong tagpuan sa tanghalan aymaaring sumagisag sa kaguluhang gumagapi sa mga tauhan, naunit-unting mahahawan, patungo sa kanais-nais na paglutas sasuliranin at sa maayos na tanghalan. Ang isang larawan ng bagyosa mayamang salas ng isang mansion ay maaaring sumasagisag salihim na suliraning nagbabalang magwasak sa pagsasama ng mag-asawa. Ang isang tauhan o kahit ang buong dula ay maaaringgamiting sagisag.Ang katuturan at kaganapan sa pagtatanghal ng isang ng dulaay magiging buo sapagkat iniuungkat na rito ang mga mahahalagangkakailanganin sa isang dula. Una, ang
teatro o tanghalan
- angpinaglalabasan o kung saan ipinakikita sa mga tao o pinanonoodna tao ang dula. Ito’y maaaring sa bakuran lamang, maaari ringsa lansangan, at pwede rin sa loob ng bahay. Ang dula kungibabase sa pinagtatanghalan ay mauuri sa panlansangan,pambakuran at pantahanan. Pangalawa, ang mga
tauhan-
ang mgagumaganap ng mahahalagang papel sa dula, ang dinadaluyan ng mgasuliranin at mga pangyayari, ang gumagawa ng aksyon atresolusyon sa buhay. Pangatlo, ang
iskrip
– ang mga nakasulat namagkakasunod na mga pangyayari sa buhay ng mga tauhan na maysimula, gitna at wakas. Pang-apat ang dretor o tagadrehe- angnag-uutos o nagpapasunod ng mga dapat na gawin ng mga tauhan nanaaayon sa kanyang ginagampanang papel.Ang dula, samakatuwid, sa masining at maagham nitongkatuturan na sa Gresya pa pinasisimulan ng mga batikan atklasikong dramaturgong dina Aeschylus, Sophocles at Euripedes,ayon na rink ay Aristotle, ay isang sining ng panggagaya o pag-iimita ng kalikasan ng buhay.Ang dula ay kinakatha at itinatanghal upang magsilbingsalamin ng buhay-sa wika, sa kilos, sa damdamin, sa sining upangmakaaliw, makapagturo o makapagbigay-mensahe o basta makaantigng damdamin at makapukaw ng isip.
 DULA
aprilmbagon-faeldan
3
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more