NGAÂN – HAØ
THÖ – XAÕ
XUAÁT – BAÛN
Cuoán saùch naøy ñöôïc laøm thaønh, ñaïi boä phaän dòch töø taäp : << Töû Vi ñaåu soá toaøn thö >> cuûa Hi Di Traàn Ñoaøn tieân sinh do La Hoàng Tieân bieân soaïn, do nhaø xuaát baûn Truùc Laâm Aán Thö Cuïc aán haønh taïi Ñaøi Loan.
Phaàn bình chuù qua tham khaûo caùc saùch Töû Vi Xieán Vi cuûa Tröông Huy Vaên, Chieâm Tinh Thuaät cuûa Hoaøng Tieåu Nga, Meänh Lyù Huyeàn Vi cuûa Voâ Nhai Cö Só, Trích Thieân Tuyû cuûa Löu Baù Oân, Meänh Lyù Giaûng Nghóa cuûa Vi Thieân Lyù, Haùm Long Kinh cuûa Döông Quaân Tuøng, Taïo Hoaù Nguyeân Thöôïc cuûa Nhieäm Thieát Tieàu, Meänh Lyù Chính Toân cuûa Thaàn Phong Khaûo, Uyeân Haûi Töø Bình cuûa Töø Töû Bình, Quyû Coác Toaùn Meänh Thuaät …
Khoång Töû laøm quan ôû nöôùc Loã khieán cho Loã trôû neân cöôøng thònh. Teà quoác sôï Loã maïnh seõ xaâm laêng, Teà môùi duøng keá ly giaùn vua Loã vôùi ñaùm quaàn thaàn taøi gioûi baèng caùch tuyeån 80 myõ nöõ cho aên maëc luïa gaám, hoïc taäp ca vuõ, ñem bieáu vua Loã. Quaû nhieân, Loã coâng meâ ñaém nöõ saéc ba boán ngaøy khoâng ra trieàu ñình nghe chính söï. Khoång töû töø chöùc boû ñi sang nöôùc Veä. Veä che khoâng duøng. Sang nöôùc Taàn, vöøa vöôït qua Khuoâng thaønh, vì dieän maïo Khoång Töû gioáng heät teân Döông Hoà, moät keû cöôùp kheùt tieáng trong vuøng, quan quaân vaø daân chuùng vöøa troâng thaáy laø heø nhau ñuoåi ñaùnh, thaày troø Khoång Töû bò moät phen thaát ñieân baùt ñaûo. Boû Taàn qua Toáng quoác. Coù quan Tö Maõ voán vaãn gheùt ñaïo lyù Khoång Khaâu, rình luùc thaày Khoång giaûng leã döôùi goác caây coå thuï, cho ngöôøi chaët caây ñoå ñeå aùm haïi, may sao Khoång Töû thoaùt cheát nhöng laïi phaûi rôøi nöôùc Toáng ñeán Trònh quoác. Thaày ñi tröôùc, troø tôùi sau. Taïi nöôùc Trònh, Khoång Töû ñöùng chôø nôi cöûa Ñoâng. Caùc troø tìm thaày, hoûi thaêm ngöôøi Trònh noùi : << Cöûa Ñoâng coù moät ngöôøi, traùn cao gioáng vua Nghieâu, coå gioáng coå oâng Cao Dao, löng gioáng löng oâng Töû Saûn, nhöng daùng daáp lô laùo nhö con choù maát chuû ( taùng gia chi caåu) >>.
soáng trong caûnh taùng gia chi caåu.
Taïi sao theá?
Khoång Phu Töû giaûi thích :
Ñaïo chi töông haønh daõ dö ? Meänh daõ
Ñaïo chi töông pheá daõ dö ? Meänh daõ
Baát tri meänh voâ dó vi quaân töû.
Ñaïo ñöôïc chuoäng do meänh vaäy
Ñaïo bò vöùt boû cuõng do meänh vaäy
Khoâng bieát thieân meänh thì laáy ñieàu gì chöùng toû ñöùc quaân töû ?
Caâu noùi naøy ñaõ laøm cho ñaïo Khoång vöôït xa caùc ñaïo khaùc vì tính chaát nhaân vaên tuyeät ñoái cuûa noù. Khoång Khaâu khoâng muoán moïi ngöôøi toân suøng mình nhö moät vò thaùnh, oâng tröôùc sau chæ laø moät con ngöôøi trong nhaân gian cuøng chòu an baøi cuûa vaän meänh. Caùi hay cuûa Khoång ñaïo laø ôû choã baát duïc dò ö nhaân vaäy.
Vaøo thôøi kyø coøn trai treû cöôøng traùng, yù khí huøng maïnh anh phaùt, xem vieäc thieân haï nhö ôû trong tay mình muoán laø ñöôïc. Neáu coù ai noùi veà hai chöõ thieân meänh, ngöôøi tuoåi treû seõ cöôøi ngaát maø cho laø haõo huyeàn. Khi tuoåi veà chieàu, töøng neám nhieàu cay ñaéng, laên loùc ñöôøng ñôøi, yù khí tieâu moøn, söùc voùc suy yeáu. Duø coâng thaønh danh toaïi hay coâng khoâng thaønh danh khoâng toaïi, baáy giôø chaúng ai khoûi khoâng thôû daøi maø töï nhuû : << Cuoäc ñôøi laø soá meänh ! >>
Coù löu laïc môùi bieát muøi traàn theá
Coøn traàn ai khoâng toû maët coâng haàu
Ngaát ngöôûng thay con taïo kheùo cô caàu
Muoán ñaïi thuï haõy dìm cho luùng tuùng
Thaân heä bang gia chung höõu duïng
Thieân sinh haøo kieät baát öng hö
Haõy beàn loøng chôù chuùt oaùn vöu
Thôøi chi hó ngö long bieán hoaù
Thoâi ñaõ bieát cuøng thoâng laø meänh caû
Cuõng ñöøng ñem hình dòch caàu chi
Hôn nhau cuõng moät chöõ thì.
<< Vua xöù Lydie laø Croisos raát giaøu, cai trò moät quoác gia raát maïnh, vaøng baïc chaâu baùu treân theá giôùi ñeàu vaøo tay nhaø vua, trieàu thaàn nhieàu ngöôøi taøi gioûi. Nhaø hieàn trieát Solon vaøo yeát kieán Croisos, nhaø vua cho traàn thieát huy hoaøng ñeå ñoùn tieáp. Böôùc vaøo laâu ñaøi, Solon chaúng maûy may löu taâm ñeán söï traùng leä. Vua Croisos böïc laém môùi hoûi : <<Theo ngaøi, treân ñôøi naøy ai laø ngöôøi sung söôùng nhaát ? >>
Yù vua muoán Solon seõ noùi Croisos laø ngöôøi sung söôùng nhaát. Nhöng nhaø hieàn trieát laïi keå soá meänh vua Tellos ñaõ bò keû thuø ñaâm truùng ngöïc cheát giöõa luùc Tellos vaø toå quoác cuûa oâng soáng trong tuyeät ñænh vinh quang. Roài Solon keát luaän : << Haøng ngaøn ngaøy trong suoát cuoäc ñôøi ngöôøi khoâng ngaøy naøo tuyeät ñoái gioáng ngaøy naøo. Soá meänh troän laãn söôùng vôùi khoå, may vôùi ruûi cho neân khoâng ai coù theå töï cho mình hoaëc baûo ngöôøi khaùc laø söôùng hay khoå tröôùc khi sinh maïng hoaøn taát >>.
Ñeå ñöôïc yeân chí hôn, Croisos hoâm sau ñeán ñeàn thôø Apollon maø xin thaàn thaùnh daïy baûo caùch soáng sung söôùng maõn ñôøi. Thaàn thaùnh daïy : << Hôõi Croisos, con seõ laø ngöôøi sung söôùng maõi maõi >>.
Yeân loøng vôùi lôøi thaùnh noùi, Croisos töï nhuû : << Ta khoâng bao giôø tính sai chuyeän gì, ta ñaâu phaûi laø thaèng ñieân hay chæ bieát mô moäng haõo, ta nhìn ngöôøi cuõng nhö nhìn ta moät caùch saùng suoát, ta ñaùnh traän thaéng luoân luoân, ta cai trò kheùo tuyeät böïc. Thaàn thaùnh cuõng baûo haïnh phuùc cuûa ta khoâng bao giôø maát >>.
