Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
20082202 Tusi

20082202 Tusi

Ratings: (0)|Views: 154|Likes:
Published by Bayram Ankaralı

More info:

Published by: Bayram Ankaralı on Aug 20, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/30/2014

pdf

text

original

 
Number
22,
2008

13
BÜYÜK
TÜRK
ÜNÜRÜ
NASREDD
N
TUS
’DE

DEAL
TOPLUM
ANLAYI
I
Reha
YILMAZ
Qafqaz
Üniversitesi,

Hukuk
Fakültesi

Bakü
/
AZERBAYCAN
 yilmazreha@yahoo.com
ÖZET
Azerbaycan
Nak
 îli
inin
ikinci
Devresi
diyebilece
imiz
XIX
yüzyıl,
aynı
zamanda
Azerbaycan
tasavvuf
tari
hinde
önemli
 bir
dönemdir.
Bu
devirde
 büyük
Nak
i

eyhi
Ba
dat’lı
Mevlana
Halid’in
talebesi
Kürdemirli

smail
irvani
ve
Kutga
ınlı
Yahya
ile
 bunların
yeti
tirdi
i
 birçok
Nak
ibendî
mür
idinin
faaliyetleri
Kuzey
Azerbay
can’dan
 ba
layarak
Kafkasların
genelinde
ve
Anadolu’da
 büyük
 bir
dini
tasavvufi
ve
siyasi
hareketlili
e
sebep
olmu
lardır.
Türk
milletinin
gurur
duydu
u
 birçok
alim
gibi
Hoca
Nasreddin
Tusi’de
Türk

slam
medeniyetinde
 büyük
izler
 bırakmı
tır.
Onunla
ilgili
 birçok
ey
söylenilmi
 ,
 bir
çok
ey
yazılmı
tır.
Bununla
 birlikte
söylenenler
ve
yazılanların
 bazen
hakikatten
uzak,
 bazen
ihtilaflı
 bazen
de
 bilinçli
olarak
yanlı
lar
içerdi
i
görülmektedir.

Ula
ımız
eserlerde
umumen
onun
matematikçi
oldu
u
ve
astronomiyi
iyi
 bildi
i
ifade
edilmektedir.
Ancak
 Ahlak
ı
Nasiri
ve
Evsafü’l
E
raf 
kitapları
sayesinde
onun,
aslında
iyi
 bir
toplum
 bilimci
oldu
unu
görme
imkânı
mız
olmu

ve
Tusi’nin
 bu
yönünün,
yani,
ideal
toplum
ve
ideal
topluma
giden
yollarla
ilgili
görü
lerini
ara
tırma
iste
i
do
mu
tur.
Ancak
 bunun
için
öncelikle
onun
ideallik
anlayı
ını
 bilmenin
gereklili
i
gözümüzden
kaçmamı
tır.
Bundan
dolayı
 bu
ara
tırmada
onun
ideallik
anlayı
ı,
 bu
anlayı

içinde
ideal
topluma
giden
kamil
insan
ve
sa
lıklı
aile
ünceleri
analiz
edilmi
tir.

Anahtar
kelimeler:
Nasreddin
Tusi,
kamil
insan,
sa
lıklı
aile,
ideal
toplum
THE
IDEAL
SOCIETY
OF
GREAT
TURKISH
SCHOLAR
NASREDDIN
TUSI
ABSTRACT
Hoca
Nasreddin
Tusi
has
a
remarable
place
in
the
Turk
Islamic
civilization
like
many
others
who
 became
the
pride
of
the
Turkish
nationality.
He
 became
the
subject
matter
of
many
writers
and
discussions.
Since
he
was
written
and
talked
 by
many
people,
the
things
attributed
to
him
contained
mistakes
and
false
information.
The
reason
of
launching
this
research
is
to
clear
the
wrong
attributions
about

Hoca
Nasreddin
Tusi.
According
to
the
documents
we
have
found,
he
was
known
as
a
mathematician
and
had
a
deep
knowledge
of
astronomy.
However

his
 books
Ahlak
ı
Nasiri
and

Evsafü’l
E
raf
showed
us
that
he
was
also
a
careful
sociologist.
His
ideas
on
ideal
society
and
the
ways
which
will
lead
the
man

to
the
ideal
society
make

the
center
of
our
research.First
of
all
 ,
it
is
essential
that
we
should
know
what
his
idealism
was.
This
research
covers
the
following
areas;
idealism,
the
virtous
man

on
the
way
to
the
ideal
society,
the
healthy
family
and
ideal
society.

Key
words:
Nasreddin
Tusi,
virtous
man
 ,
healthy
family,
ideal
society.
Giri

Hakkında
efsaneler
yazılan
Nasreddin
Tusi,
gerek
hayat
tarzı,
gerekse
ilmi
görü
leri
açısından
farklılıklara
sahiptir.
Onun
hak
kında
yazılanlar,
söylenenler;
 bazen
abartılı
övgüler,
 bazen
ise
a
ırı
derecedeki
a
a
ıla
malar
sebebiyle
zıtlıklarla
doludur.
Bu
ise
Tusi’nin
ahsiyetine
ve
 bilimsel
ö
retisine
gölge
ürdü
ü
izlemi
verse
de
aslında
 
Reha
Yılmaz
Journal
of
Qafqaz
University

14
onun
dünya
görü
ünün
zenginli
ini
ve
ge
ni
li
ini
göstermektedir.

O,
kendinden
önce
 bir
türlü
 barı
tırılama

 bir
çok
ilim
dalını
uyum
içinde
ele
al
 ,
 bir
 bakıma
uzla
tırmı

 bir
filozof,
top
lumu
pe
inden
sürükleyebilecek
 bir
edip
ve
ahlakçı,
uygulamalarıyla
halkı
zalim
kümdarların
zulmünden
kurtarabilecek
yet
kinli
e
sahip
 bir
devlet
adamı,
yeti
tirdi
i
alimlerle
yüzyıllara
damgasını
vuran
ger
çek
 bir
muallim,
yıldızlarla
konu
acak
ka
dar
astronomi
 bilimini
iyi
derecede
 bilen
 bir
astrologdur.
O
çalı
ı
tüm
alanlarda
 ba
arıya
ula

sayılı
 bilim
adamlarından
 biridir.
Daha
çok
 Ahlâk
ı
Nasiri
eseriyle
tanınan
Tusi
hakkında
 bazı
ara
tırmalar
yapılmı
 ,
eserler
yazılmı

olmasına
kar
ın,
onun
top
lumcu
ünceleri
yeterince
ele
alınmamı

tır.
Tusi’nin
ideal
toplum
anlayı
ı
 bugünün
toplumuna
ı
ık
tutacak,
toplumsal
prob
lemlere
çözüm
olacak
tavsiyeleri
içermek
tedir.
Özellikle,
ideal
toplum
için
öncelikle
insanın
mükemmellik
vasfını
kazanması
gerekti
i
üzerinde
duran
ünür,
 bir
son
raki
a
amanın
sa
lıklı
aile
oldu
unu
ileri
sürmektedir.
O
eserlerinde,
kamil
insan,
ve
sa
lıklı
ailenin
vasıflarını
ve
artlarını
ele
alarak,
ideal
topluma
ula
ılma
yollarını
da
 belirlemi
tir.
Matematik
ve
astronomi
sahasında
hayret
verici
ve
 benzersiz
 bulu
lara
ve
fikirlere
sahip
oldu
u
 bilinen
Tusi’nin
ideal
toplum
konusundaki
fikirleri
de
aynı
seviyede
zen
gindir.
O
ideal
toplum
anlayı
ını
herhangi
 bir
mezhep
veya
fikir
okuluna
 ba
kal
maksızın
geli
tirmi
tir.
Yeri
geldi
inde
ii,
yeri
geldi
inde
Sünni
inanca
müracaat
et
mi
tir.
Bununla
 birlikte
Eflatun
ve
Aristo’
nun
üncelerini
de
kendi
görü
leri
için
de
eriterek
istifade
etmesini
 bilmi
tir.
Yeri
geldi
inde
Farabi,
yeri
geldi
inde

 bn
i
Sina
gibi
slam
Medeniyetinin
me
hur
ilim
adamlarının
eserlerinden
ve
halk
arasın
daki
rivayetlerden
ve
atasözlerinden
yarar
lanmı
tır.
Bununla
toplumun
kabul
edece
i
ve
sahiplenece
i
 bir
ideal
toplum
anlayı
ına
ula
tır.
Bu
nedenle
Tusi’yi
zamana
ve
mekana
mayan,
slam
toplumunun
 bütün
gruplarınca
 büyüklü
ü
ve
ula
ıl
mazlı
ı
kabul
edilen
 bir
filozof
olarak
ka
 bul
etmek
mümkündür.
Nasreddin
Tusi’nin
Hayatı
Di
er
 birçok
Türk
alimi
gibi
Tusi’nin
haya
tı,
görü
leri
hakkında
 birbirini
tutmayan
 bilgiler
mevcuttur
1
.
Öncellikle
Onun
do
um
yeriyle
ilgili
fikir
ayrılı
ı
vardır.

ranlı
edebiyatçı
Celaleddin
Hümai
Tusi’nin
“Tus”
erinde
do
du
unu
iddia
ederken
2
 ,
Azer
 baycanlı
ara
tırmacı
H.
Mehmedbeyli
ise
Onun
Hemedan
yakınlarındaki
“Bahar”
kasabasında
do
du
unu
ileri
sürmü
tür.
Bunun
yanısıra
“Cehruh”,
“Kum”
ehirle
rinde
dünyaya
geldi
ini
ileri
sürenler
de
olmu
tur
3
.

Tusi
hakkındaki
 bir
 ba
ka
ihtilaflı
konu
ise
gerek
kendisinin
gerekse
yakınlarının
isim
leridir.
Feteli
Ahundov,
Molla
Vidadi
gibi
Azerbaycan
yazar
ve

airleri
onu
Nesir
Tusi
olarak
adlandırmı
tır.
Ancak
 bu
tanımla
manın,
ünlü
ünürü
dönemin
siyasal
 baskılarıyla
dini
olgulardan
uzakla
tırma
gayretiyle
yapıldı
ını
söylemek
mümkün
dür.
Zira
onun
eserlerinde
ismini
“Nasred
din”
olarak
yazdı
ı
açık
ekilde
görülmek
tedir.
Adı
konusundaki
tartı
malara,
Tusi
hakkında
derin
ara
tırmalar
yapan
H.
Mehmedbeyli,
onun
adı
ve
lakabıyla
 bir
likte
“Ebu
Cefer
Muhammed
ibn
Hasan
Nasreddin
Tusi”
oldu
unu
ileri
sürmü

tür
4
.
Bazı
eserlerde
ise
 bu
isme
“Hace”,
 bazılarında
ise
“Ebu
Bekir”
ilave
edilmek
tedir.
Bu
konuda
tüm
eserler
dikkate
alına
 
1

H.
Mehmedbeyli,
Nasreddin
Tusi
 ,
Bakü
1957,
s.
45
54
2

Rahim
Sultanov,
“Nasreddin
Tusi
ve
Onun
Ahlaki
Nasiri
Kitabı”,
 Ahlak
ı
Nasiriye
 ,
Bakü
2005,
s.
5.
3

A.
K.
Rzayev,
Nasreddin
Tusi,
Siyasi
Hukuki
ün
celeri
 ,
Bakü
1993,
s.9.
4

Sultanov,
“Nasreddin
Tusi
...”,
s.
4
 
Büyük
Türk
ünürü
Nasreddin
Tusi’de

deal
Toplum
Anlayı
ı

Number
22,
2008

15
rak
yapılacak
 bir
tanımlamada
onu,
“Ebu
Cafer
Hace
Nasreddin
Tusi
Muhammed
 bin
Hasan
Ebu
Bekir”
olarak
ifade
etmek
mümkündür.

Do
umu
hakkında
farklı
görü
ler
 bulun
makla
 birlikte
N.
Tusi
17
ubat
1201
Cuma
günü
Tus

ehrinde
do
mu
tur.
Tusi’nin
ço
cukluk
yılları
Tus

ehrinde
geçmi
tir.
O
nemde
Tus
ehri
 bir
çok
alimi
 barındıran,
tarihi
zenginli
e
sahip
 büyük
 bir
ilim

ehri
olup,
halkın
 büyük
 bir
kısmı
ilimle
i
tigal
etmektedir
5
.
Bu
nedenle
Tusi’de
çocukluk
yıllarından
itibaren
ilimle
ilgilenmi
 ,
çalı

kanlı
ı
ve
gayretiyle
ö
retmenlerinin
 be
e
nisini
kazanmı
tır.
lkö
renimini
iyi
 bir
hukuk
ve
ilahiyatçı
olan
 babasından
alan
Tusi,
ondan
çok
etkilenmi
tir
6
.
Tusi’nin
 ba
 bası
tecrübeli,
insanlarla
iyi
ili
kiler
kura
 bilen,
iyi
ahlaka
sahip
ve
ilimle
me
gul
olan
sıra
ı
 bir
insandır
7
.
Taceddin

ehris
tani’nin
müridlerinden
olan
Firuz
ah
Ceh
rudi
lakabıyla
tanınan
Muhammed
 bin
Hasan
Tusi,
o
lunun
da
ilimle
i
tigaline
özen
göstermi

ve
kendinden
sonra,
Tus’da
ya
ayan
ünlü
alimlerden
ders
almasını
sa

lamı
tır
8
.

Tusi’nin
 babasından
sonraki
ilk
hocası
nemin
me
hur
ünürlerinden
Ferideddin
Damad
olmu
tur.
Ferideddin
dünya
görü
üyle
di
er
alimlerden
oldukça
farklılık
arz
etmektedir.
Zira
o,
sadece
dini
hükümlerle
de
il,
aynı
zamanda
Yunan
ve
Hint
felse
fesi,
Fars
kültürü
ve
Azerbaycan
sanatıyla
yakından
ilgilenmi

ve
 bu
ö
retileri
kendi
dünya
görü
üne
ta
ımasını
 bilmi
tir.
Onun
fikirlerindeki
zenginli
in
temelinde
özgür
üncenin
halkaları
olan
Serahsi,
Gilani
ve
Ebu
Abbas
Logeri
gibi
ünürlerin
fi
 
5

A.Rzayev,
Nasreddin
Tusi,
Hayatı,
 
lmi,
Dünya
ü
 ,
Bakü:

r
ad,
1996,
s.
12.
6

Vahab
Ta
tan,
Nasreddin
Tusi:
Hayatı,
Eserleri,
Din
ve
Toplum
 görü
ü”,

http://sbe.erciyes.edu.tr/dergi/sayi_
11_08_Tastan_1.pdf
7

Sultanov,
“Nasreddin
Tusi
...”,
s.
14.
8

Rzayev,
Nasreddin
Tusi,
s.
14.
kirlerinin
yattı
ını
söylemek
yerinde
ola
caktır
9
.
Tusi’nin
dünya
görü
ü
 bu
silsile
ile
Behmenyar’a,
ondan
 bn
i
Sina’ya
kadar
uzanmaktadır.
Tusi’nin
dünya
görü
ünde,
 bir
ilim
silsilesi
te
kil
eden
 bu
alimlerin
hep
sinin
az
çok
tesirini
görmek
mümkündür.
Tusi
hakkında
yazılan
eserlerde,
Onun
he
nüz
genç
ya
larda
 büyük
 bir
ilme,
geni

malumata,
sa
lam
 bir
hafızaya,
özgür
fikre
ve
cesaretli
muhakemeye
hevesli,
ihtiraslı
 bir
aktarıcı
oldu
u
ileri
sürülmektedir.
Tusi’nin
küçük
ya
larda
 büyük
alimlerin
meclislerinde
dini,
felsefi
tartı
malara,
Kur’an,
Sünnet
ve
 be
eri
ilimlerin
kar
ılıklı
mukayesesine
ahit
olması,
hiç
üphesiz,
onun
ilmi
görü
ünün
de
geli
imine
do
ru
dan
tesir
göstermi
tir.
Tus
ehrinde
ilmi
geli
imini
tamamlayan
Tusi,
Horasanın
Mo
olların
istilası
üzerine
Kuhistana
gelerek,
smaili
hükümdarı
Muhte
em’in
yanına
yerle
mi
tir.
Bazı
ya
zarlar
 bu
olayı
farklı
ekilde
anlatmakta
dırlar.
Onlara
göre
smaili
hükümdarının
o
lu
hastadır.
O
lunu
iyile
tirebilecek
ye
gane
alimin
Tusi
oldu
unu
i
itti
i
ve
Onu
Buhara’da
yakalattırarak
gizlice
Kuhistana
getirtti
i
iddia
edilmektedir
10
.

Önceleri
smaililer
Tusiye
 büyük
hürmet
göstermi
 ,

ah
Muhte
em
onun
 bilgi
ve
ka
 biliyetlerine
hayran
kalarak,
kendisine
avir
tayin
etmi
tir.
Tusi
Kuhistan’da
iken
 bu
 bölgenin
valisi
Nasreddin
Ebulfet
ebu
Mensur,
 bir
ahlak
kitabı
olan
Ebu
Ali
Ahmet
ibn
i
Muhammed
 bn
i
Yagub’un
et
Tahare
adlı
eserini
tercüme
etmesini
iste
mi
tir.
Ancak
Nasreddin
Tusi
 bazı
yönle
riyle
eksik
 buldu
u
 bu
eseri
tercüme
et
mektense
 bu
eksikliklerin
giderildi
i
yeni
 bir
eserin
yazılmasının
uygunlu
unu
usu
lünce
valiye
anlatır.
Bunun
üzerine
ona
it
hafen
 Ahlak
ı
Nasiri
kitabını
yazar
11
.
Kitaba
 
9

Sultanov,
“Nasreddin
Tusi
...”,
s.
7
10

Sultanov,
“Nasreddin
Tusi
...”,
s.8.
11

Nasreddin
Tusi,
 Ahlaki
Nasiri
 ,
(Azerbaycan
diline
tercüme:
Rahim
Sultanov),
Bakü
2005,
s.
35.

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
annaboris77 liked this
Hamit Kusci liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->