Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Salazar

Salazar

Ratings: (0)|Views: 21|Likes:
Published by Marcel Bas

More info:

Published by: Marcel Bas on Aug 26, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/26/2010

pdf

text

original

 
António Salazar: president van Portugal
Het ontstaan van de corporatieve Portugese staat
Marcel Bas
 In Bitterlemon nr. 3 stond geschreven dat in maart 2007 de Portugese bevolking via eentelevisieprogramma Antonio de Oliveira Salazar tot ‘De Grootste Portugees’ had verkozen. In Nederland werd in 2004 Pim Fortuyn tot ‘De Grootste Nederlander’ verkozen, in België werden dat in 2005 in ‘De Grootste Belg’ Pater Damiaan voor de Nederlandstalige gemeenschap, en Jacques Brel voor de Franstalige gemeenschap. Het is overigensinteressant dat beide Belgen Vlamingen zijn, al kwam Jacques Brel uit een Franskiljonsmilieu (dit werpt een ander licht op de 19
de
eeuwse en Vlaams-nationalistische idee “De taal is gans het volk”, maar dit terzijde). Vraagt u Nederlanders en Belgen wie Antonio Salazar,de voormalig president van Portugal, was, dan zul je horen dat hij dictator was, en dat zijn systeem fascistisch was. Portugal kent nu sinds 1974 een parlementaire democratie, enSalazar was tegen de parlementaire democratie. Dan moet hij wel een fascist zijn geweest,als we de gedachtegang van de meeste mensen hier in de Lage Landen volgen.
 Naar aanleiding van de opmerkelijke verkiezing van Salazar krabden analisten in Europa zichachter de oren en vroegen zich af hoe de Portugese burger toch 33 jaar na dato een fascist totnationale held kan verkiezen. “Dit toont aan dat de gemiddelde Portugese burger dom of slecht geïnformeerd is,” klinkt het in discussies. De Portugezen zeggen echter dat Salazarsverdiensten groot waren en dat hij uitblonk in intelligentie, betrouwbaarheid, soberheid,nuchterheid en eenvoud. Dat zouden eigenschappen zijn die men niet meer bij de huidigePortugese politici vindt. Nu dringt zich de vraag op: zijn de Portugesen fascisten, of wasSalazar een fascist en de Portugezen niet? Het f-woord is immers reeds gevallen. Het is in Nederland en vooral in België omstreden onafhankelijk en genuanceerd hardop over dit soortdingen te denken, maar we mogen ons evengoed afvragen of Salazar wel een fascist was.Oordeelt u zelf.
Corporatisme in de jaren dertig
De politicoloog Eduard Brongersma heeft in zijn invloedrijke proefschrift over het Portugalvan Salazar “De Opbouw van een Corporatieven Staat” (1941) het ontstaan en de groei vanSalazars staat uitvoerig beschreven. Later werd Brongersma Eerste-Kamerlid voor de PvdA.Veel informatie uit zijn proefschrift is in dit artikel verwerkt.President Salazar had veel gemeen met Engelbert Dollfuss; de eveneens autoritaire staatsmanin Oostenrijk die in
 Rechtsom
in Bitterlemon 3 in de schijnwerpers werd gezet. Beiden warentoegewijde studeerkamerpolitici, zichzelf opofferende dienaren van hun volk, traditionalisten,Rooms-Katholieken, overtuigde corporatisten en solidaristen en van eenvoudige komaf.Salazar had gedurende zijn regeringsperiode in een eenvoudig appartement gewoond, dat zijnenige bezit was. Er waren ook verschillen tussen Dollfuss en Salazar; Salazar was minder inde openbaarheid te vinden, hield minder van daverende redevoeringen en zijn systeem konruim veertig jaar Portugal dienen, terwijl dat van Dollfuss slechts vijf jaar meeging (1933-1938). Dat van de Portugese Estado Novo (de Nieuwe Staat) ving aan in 1933 en eindigde in1974, nadat Salazar was opgevolgd door Marcelo Caetano, in 1968. Het is interessant dat beide systemen in 1933 het levenslicht zagen.
Chaos en ontwrichting
 
Beide systemen werden geboren uit een dringende behoefte aan orde en economisch herstel.Het parlementarisme, de Depressie, aanslagen en de klassenstrijd hadden ook Portugal na deEerste Wereldoorlog tot een wetteloze puinhoop gemaakt. Politici probeerden daar hun winstuit te verkrijgen. Het ging eigenlijk al vanaf 1850 verkeerd met Portugal, toen detechnologische industrie en aanleg van infrastructuur aan buitenlandse bedrijven enontwikkelaars werden uitbesteed. Portugese wetenschappers en bouwers maakten geen winst,vanwege de eigen regering die meer vertrouwen had in de eigen mensen. De deficits hooptenzich op. Van het dienstjaar 1878-1879 beliepen zij 134.832.072.803
reis
. Portugal was nogeen grootmacht met veel koloniën. De nieuwe Koning Dom Carlos had veel geld geïnvesteerdin het verbinden van de twee Portugese zuidelijke Afrikaanse koloniën Angola (westkust) enMozambique (oostkust). Engeland, dat van plan was o.a. via Zuid-Afrika een Rijk vanKaapstad tot Caïro te creëren, zag dit met argusogen aan. Plotseling eiste Engeland dat allePortugese troepen uit de gehele streek, waar zij geopereerd hadden, binnen 24 uur werdenteruggetrokken. Weigerde Portugal, dan zou de Engelse vloot Portugal binnenvallen. Portugalzwichtte voor de overmacht. Maar binnenslands was men in de nationale trots als grootmachtgekrenkt. De Koning werd anglofilie en slapheid verweten.Er ontstond oproer in Porto, de voornaamste handels- en industriestad, dat aangezwengeldwerd door omgekochte soldaten. Voor slechts enkele uren werd de republiek geproclameerd,maar dit werd de kop ingedrukt. In Brazilië (dat al lang onafhankelijk was) brak een politiekecrisis uit, die gevolgd werd door een financiële. Dit had zijn uitwerking op Portugal omdatduizenden emigranten in Brazilië gewoonlijk geld stuurden naar de achterblijvers in Portugal.Maar deze geldstroom stokte nu.Daarnaast kwam het faillissement van de officiële bankiers van de Portugese staat te Londen.Ten slotte werd op 9 juli 1891 de gouden standaard verlaten en de devaluatie van de muntzette in. Kabinetscrises waren een jaarlijks fenomeen, corruptie onder politieke partijen tierdewelig, omkoperij van parlementsleden, verduistering van de stembriefjes der tegenstemmerswaren normaal geworden tijdens de eeuwwisseling. Het koningshuis had een reusachtigeschuld bij de schatkist, maar de Koning kon deals sluiten met de inmiddels opgestane progressieve dictator Franco en de schulden van het koningshuis bleven stijgen. Overalontstond woeling en onrust. Op 31 januari 1908 tekende de Koning een decreet waarbij aan deregering volmacht werd verleend naar eigen goeddunken wie men maar wilde te arresteren,gevangen te houden of te verbannen. De dag daarop werden de Koning en de Kroonprins inde straten van Lissabon vermoord en Franco werd op aandringen van de Koningin ontslagenen verliet het land en ’s Konings jongste zoon Manuel, die bij de aanslag slechts gewond was,een jongen van achttien jaar, besteeg de troon.Hierna raakte alles in een stroomversnelling: in de komende achttien jaar volgden zevenkabinetten elkaar op. Op 3, 4 en 5 oktober overwon de republikeinse gedachte na een bloedigerevolutie en na veel verbitterde gevechten. Portugal werd geteisterd door liberalistischegeheime genootschappen die gestreden hadden voor de liberale Grondwet van 1822 - die nietin staat bleek te zijn geweest het Portugese volk gedurende de daaropvolgende eeuw liberaalte laten denken. De geheime genootschappen hadden gestreden met Dom Pedro tegen deabsolute monarchie van Dom Miguel, in de laatste helft van die eeuw waren zij de dragers vande republikeinse propaganda geweest, zij hadden gestreden te Porto in 1891, het waren dezelieden (in dit geval Carbonaros) die in 1908 de Koning en de Kroonprins vermoordden, dieleiding gaven aan de revolutie van 1910 en na het zegevieren daarvan de macht in handennamen.
 
De republiek 
Er volgde in 1910 een hevige kerkvervolging. De overwinnaars van 1910 hadden openlijk hun bedoeling te kennen gegeven het Katholicisme in zo kort mogelijke tijd uit Portugal te doenverdwijnen. Het was echter de godsdienst van de overgrote meerderheid: bij de volkstellingvan 1910 verklaarden 5.413.214 van de 5.423.132 inwoners katholiek te zijn. Deze vervolgingheeft geleid tot de kracht waarmee Salazar de oude orde heeft geprobeerd te herstellen.  Na de Eerste Wereldoorlog ging de financiële en economische malaise voort. Op 5 december 1917 bracht een militaire revolutie Sidónio Pais aan het bewind die, gesteund door het leger en zijn grote populariteit, regeerde als dictator. Hij was als oud-strijder van 1910teruggekomen van zijn revolutionaire ideeën omdat hij zag dat die niet werkten. Hij wilde de partijen verzoenen en orde brengen in het land. Hij knoopte banden aan met het Vaticaan. Hijherstelde de rust in het land, maar op 14 december 1918 werd hij op het station van Lissabondoor een Carbonaro vermoord. Op 19 januari 1919 proclameerde kapitein Paiva Coureiro tePorto het herstel van de monarchie, tegelijk met een militaire staatsgreep te Lissabon. Na eenmaand van gevechten werd zijn staatsgreep onderdrukt. Op 18 april 1925 mislukte een nieuwestaatsgreep van drie hooggeplaatste officieren. Zij werden voor de krijgsraad gedaagd en deProcureur der Republiek verklaarde dat zij schuldig waren, maar in vrijheid behoorden teworden gesteld. “Ons land is ziek, zij hebben het willen redden,” zei hij in zijn requisitoir.Op 27 mei 1926 kon maarschalk Gomes da Costa, met burgers en militairen, zonder tegenstand te ontmoeten Lissabon innemen. President Machado trad af, het congres werdontbonden en er was geen druppel bloed vergoten. De junta was tegen alles dat de chaos hadveroorzaakt: ze was antiliberaal, antisocialistisch, anticommunistisch, tegen de Vrijmetselarij,tegen het partijstelsel, tegen de parlementaire democratie, maar ze had weinig alternatievenvoorhanden. Er was zelfs geen echte dictator voorhanden; generaal Carmona was niet desterke man waar iedereen op had gehoopt. Het land stortte verder in en de Volkenbond drongaan op een curatele voor Portugal. Generaal Carmona besloot een briljante hoogleraar Economie te vragen voor het ministerschap van Financiën. Dat was Antonio Oliveira Salazar.Salazar zag aanvankelijk af van het ministerschap, maar na lang aandringen door generaalCarmona stelde Salazar zijn voorwaarden, die neerkwamen op een volkomen zeggenschapover alle inkomsten en uitgaven van de staat. De volmachten werden hem door het ministerieeenstemmig verleend. Dit zou de redding voor Portugal betekenen.
Soberheid, inzicht en vlijt
Antonio Salazar was een pragmatisch, bescheiden en teruggetrokken mens. Zijn vader waseen man van zeer geringe ontwikkeling en zijn moeder voedde haar vijf kinderen streng engodsdienstig op. Salazar had al jaren daarvoor in de studiekring “Centro Académico deDemocracia Cristã” de leer van de sociale encyclieken van Leo XIII bestudeerd, juist toen degodsdienstvervolging groot was. In 1921 was hij parlementslid voor een katholiekecentrumpartij. Op 2 september van dat jaar woonde hij een parlementszitting bij. Dezeervaring heeft hem ertoe gebracht zich geheel uit de politiek terug te trekken. Tijdens zijn presidentschap stond hij ook altijd bekend als de teruggetrokken studeerkamergeleerde diegeen ongemeende complimenten kon maken. Toen iemand hem aanbood diens broer eengoede baan te geven, weigerde Salazar dat. Hij hield niet van nepotisme. Met Salazar had dedictatuur de benodigde krachtdadige man gevonden: de begrotingen waren steeds inevenwicht, de vlottende schuld in binnen- en buitenland werd geheel afgelost, de munt werdgestabiliseerd. Salazar hoopte het land ook op sociaal en politiek gebied te herstellen, maar daarvoor zou hij nog meer bevoegdheden nodig hebben.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->