SRPSKA UMETNOSTNOVOG VEKA1
BAROKNO SLIKARSTVO - XVIII v.
LINIJA RAZVOJA:Protestantske reforme /ikonoklazam/
→
katolički svet se buni protiv protestantskog tumačenja/Tridentski koncil/
→
nalaze se zajedničke međusobne tačke između katoličkog i pravoslavnogstava /zaštita svetih slika i moštiju tj. kulta svetitelja/
→
stavljanje na zajedničku stranu uopoziciji protestantskom učenju
→
delimično skidanje barijera prema katolicima
→
prodorrimskog i italijanskog reformisanog baroka prvo u Poljsku, pa u Ukrajinu, pa u Rusiju
→
tu seprečišćava dogmatski sadržaji prilagođavaju se pravoslavlju /stvaranje morfološko-fenomenološkog temelja baroknog slikarstva slovenskog sveta/
→
pritisak Zapada / katolikapreko Austrougarske na uniju u Srbiji
→
Srbija pod Turcima i Austrougarima
→
tradicionalnapravoslavna duhovnost, nepolemična po prirodi nespremna za odbranu vlastitih stavova/neophodna reforma/
→
u središtu reforme je problem obrazovanja
→
problem je rešavankorišćenjem iskustava Rusije i Ukrajine /čiji razvoj se vidi gore u tekstu/ = "Duhovniregulament" Petra Velikog od Teofana Prokopoviča /+ izbacivanje onih elemenata kojiobrazovnu ulogu stavljaju u funkciju državnog apsolutizma i prilagođavanje potrebamaKarlovačke mitropolije/
→
autoritet Kijeva /obrazovanje prvih srpskih učenih nastavnika tu/
→
Arsenije IV Jovanović Šakabenta i njegov Cirkular /prihvatanje baroknog slikarstva kaozvaničnog slikarstva Karlovačke mitropolije/
→
dolazak, na poziv, ukrajinskih slikara /JovVasilijevič, Vasilije Romanovič/
→
srpski slikari kao učenici ukrajinskih
→
samostalni razvojsrpskih slikara ali u tesnoj sprezi sa politikom Karlovačke mitropolije koja je zasnovana nauticaju Kijeva /+ lokalne osobenosti srpskog područja/
→
retorika, obrazovanje, teologija,pozorište = glavni nosioci prenosa uticaja
→
ne sme se zaboraviti sopstveno nasleđe i tradicijaSrba /krajem veka javljanje pojačanog interesovanja za istorijske teme: Nemanjići, lokalnisvetitelji.../PRERAĐENA BAROKNA POETIKA UKRAJINE I RUSIJE VS LOKALNA SRPSKA TRADICIJATIPIČNA BAROKNA EVROPSKA UMETNOST VS TIPIČNA TRADICIONALNA PRAVOSLAVNAUMETNOST1.Slikari i naručioci2.Namena slike3.Piktoralna poetika
-
Normativna poetika
-
Ut pictura sermones
-
Ut pictura poesis
-
Alegorija
-
Amblematika
-
Istoričnost
-
Slika sveta
-
Slika čoveka4.Sholastičko bogoslovlje i barokna ikonografija
-
Skolastičko bogoslovlje
-
Predstave Sv Trojice i anđela
-
Hristološke teme
-
Marijanske teme
-
Predstave svetitelja
-
Slikarstvo u službi dogmatskog programa
-
Slikarstvo u službi moralizatorskog programa5.Rano barokno slikarstvo6.Visoko barokno slikarstvo7.Kasno barokno slikarstvo8.Tradicionalno slikarstvo
Srpsko slikarstvo je krajem XVII i početkom XVIII veka potresala kriza koja je bila uzrokovana nužnošću dase napusti stari i prihvati novi piktoralni sistem. Ova potreba je izrasla iz kulturno-istorijskih promena kojesu usledile nakon austrijsko-turskih ratova i Velike seobe 1690.godine, kada se crkvena organizacija, načelu sa patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem, kao vodeća duhovna snaga Srba u Habsburškoj monarhiji,
2
našla u okvirima kulturnog modela drugačijeg od onog koji je zagovara Otomanska imperija.Prilagođavanje baroknim normama bilo je uslov opstanka i decenije koje su sledile nakon Seobe bile suobeležene složenim preobražajem celokupnog duhovnog života. Barok se prvo uočava u politici ponašanjanarodnih prvaka i crkvenih poglavara, a nedugo potom i u ostalim oblicima duhovnog, kulturnog iumetničkog života. Rešenja koja je nudila srednjeevropska barokna umetnost bila su neprihvatljiva zapotrebe pravoslavnog religioznog slikarstva, pa je ono imalo drugačiji put razvitka nego slikarstvokatoličke crkve na oslobođenim teritorijama, gde se bez verskih barijera i nužnosti iskazivanjasamosvojnog identiteta prihvata delatnost austrijskih i nemačkih majstora.
SLIKARI I NARUČIOCI
Formiranje srpskog baroknog slikarstva nije bilo spontana pojava niti izraz kontinuirane evolucije. Ono jebilo određeno čvrstom vezom naručilaca i umetnika, a njegov celokupni razvoj nužno je sagledavati usvetlosti patronažnog mehanizma u kojem su vodeću ulogu imali naručioci. U XVIII veku nije postojaloslobodno umetničko tržište kakvo se u to vreme sreće u razvijenim evropskim sredinama. Shvatanje l'artpour l'art je srpskim baroknim slikarima bilo strano i njihova dela nastaju uglavnom tek nakon narudžbine,koja im određuje izgled i namenu.U osnovi celokupne barokne kulture počivala je angažovanost, pa se ona nužno nametala islikarstvu. Katolička obnova je u srednjeevropskim prostorima oslobođenim od Turaka imala svekarakteristike rane militantne kontrareformacije i sa punim žarom je zahtevala prisajedinjenje šizmatičkecrkve. Tradicionalna pravosalvna duhovnost i umetnost, nepolemične po prirodi, nisu bile pripremljene zaodbranu vlastitih stavova, pa je pitanje opstanka nužno nametalo težnju za njihovim preobražajem. Ovuulogu preuzima visoka crkvena jerarhija, kao zagovornik celokupnih verskih reformi i kontrolor njihovogsprovođenja. U poštovanju tradicije videla se garancija za očuvanje nacionalnog i verskog identiteta kojesu potresali problemi unije. Ideja verske obnove kroz obrazovanje bila je opšte mesto reformi svih crkavau baroku, a uzor na koji su se oslanjali Mojsej Petrović i Vikentije Jovanović Šakabenta bio je
Duhovniregulament
, koji je za potrebne verskih reformi Petra Velikog sastavio Teofan Prokopovič.Pored niza direktnih podudarnosti, između
Duhovnog regulamenta
i reformi beogradsko-karlovačkih mitropolita postojala je i znatna razlika. Ona je prevashodno počivala na činjenici da supetrovske reforme, sprovođene pod snažnim uticajem prostestantske misli, težile da crkvu i njenuobrazovnu ulogu stave u f-ju državnog apsolutizma. U središte reformi postavljeno je jačanje autoritetaverskog polavara, koji je ujedno bio i politički predvodnik nacije. Ovakva shvatanja približila subeogradsko-karlovačke mitropolite tekovinama koje je Kijevska mitropolija sprovodila od vremena PetraMogile. Za srpsku crkvu u Habsburškoj monarhiji autoritet Kijeva, kao vodećeg duhovnog centracelokupnog slovenskog pravoslavnog sveta, nije dovođen u pitanje sve do kasnog XVIII veka. Iz kijevskeDuhovne akademije i slikarske škole Kijevsko-pečerske lavre, na poziv najviše crkvene jerarhije, stižumeđu Srbe prvi učeni nastavnici, a potom i slikari, koji prenose iskustva ukrajinske barokne kulture.U vreme patrijarha Arsenija IV Jovanovića, koji dolazi na čelo Karlovačke mitropolije nakon smrtimitropolita Vikentija Jovanovića dolazi do prihvatanja baroknog slikarstva kao zvanične umetnostiKarlovačke mitropolije. To se vezuje za ličnost Arsenija IV prvenstveno zbog cirkulara koji je on 1743.odaslao protopopovima Sremske eparhije, u kojem se zabranjuje rad neukim "bogomazima". Slikarstvo unjegovim versko-političkim programima nije zauzimalo tako značajno mesto. Mnogo više je interesovanjaArsenije IV posvetio grafici. On je ubrzo po dolasku u Sremske Karlovce započeo saradnju sa HristoforomŽefarovićem, naručivši prvo grafički list
Sv Sava sa svetiteljima doma Nemanjina,
kojim je Mariji Terezijičestitao krunisanje za kraljicu Ugarske. Više razumevanja za barokno slikarstvo Arsenije IV je pokazao teknekoliko godina docnije. Jov Vasilijevič i Vasilije Romanovič nisu stigli na njegov poziv, već verovatno napoziv bačkog episkopa Visariona Pavlovića, ali patrijarhova odluka da Vasilijeviča pozove u SremskeKarlovce i da ga imenuje privilegovanim pridvornim slikarem presudno je odredila dalji razvoj baroknogslikarstva. Dolazi do pokušaja prekidanja sa ranijom umetničkom praksom i težnje da se prihvati novapiktoralna poetika. Dalju Vasilijevičevu delatnost i njegovu karlovačku slikarsku radionicu nužno jesagledavati u okvirima reformi koje je patrijarh Arsenije IV nastavio po ugledu na svoje prethodnike.Slične tendencije su prisutne i u mnogim eparhijskim središtima. Pored bačkog episkopa VisarionaPavlovića, aradski Isaija Antonović i severno-lepavinski Simeon Filipović odigrali su u propagiranjubaroknog slikarstva skoro istu ulogu koju je imao patrijarh Arsenije IV. Tek dolaskom Pavla Nenadovića načelo Karlovačke mitropolije,
Sremski Karlovci, kao mitropolijsko središte, i Sremska eparhija
, koja je jurisdikciono bila podređena direktno mitropolitu, zauzeli su
vodeće mesto
u razvoju baroknogslikarstva. Vodeći status zadžaće mitropolijsko središte i u vreme njegovih naslednika JovanaGeorgijevića, Vikentija Jovanovića Vidaka, Mojseja Putnika i Stefana Stratimirovića. Sa ugledom i značajemSremskih Karlovaca mogao se meriti jedino Novi Sad, središte Bačke eparhije koje postepeno izrasta usrpsko kulturno središte Habsburške monarhije.
3
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Recommended
More From This User
Notes
Load more
