Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
24Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Sistemi Diellor

Sistemi Diellor

Ratings: (0)|Views: 8,933|Likes:
Published by Årmando
Sistemi yne diellor...
Sistemi yne diellor...

More info:

Published by: Årmando on Sep 15, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/23/2015

pdf

text

original

 
 SISTEMI DIELLOR
Sistemi yne diellor, planetet dhesatelitet e tij natyror
 
 
SISTEMI DIELLOR
SISTEMI DIELLOR
Sistemi diellor është sistem i organizuar planetësh, të cilët sillen rreth Diellit. Sistemi diellor është njësistem planetar i përbërë nga trupa qiellorë të ndryshëm që mbahen nëorbita nga forca egravitetit të yllit tonë, Diellit. Është i përbërë nga tetë planetë (dhe 166 hënat e tyre), nga tre planetëxhuxhë (Ceresi, Plutoni, Erisi dhe katër hënat e tyre), dhe miliarda trupa të vegjël. Këtu bëjnë pjesë trupate Rripit të Kuiperit, disa dhjetëra mijëra asteroidë, një numër i pacaktuar por me siguri shumë tëmadh kometash, meteoritësh, dhe pluhuri ndëryjor.Planetët e sistemit diellor sipas largësisë nga dielli janë: Mërkuri, Afërdita, Toka, Marsi, Jupiteri, Saturni,Urani dhe Neptuni. Prej këtyre tetë planetëve gjashtë prej tyre kanësatelitë natyrorë të emërtuar zakonisht "hëna" sipas emrit të Hënës së Tokës, dhe secili prej planetëve të jashtëm është i rrethuar nga rrathë planetarë prej pluhuri dhe grimcash të tjera. Të gjithë planetet, përveç Tokës, janë emëruar sipas perëndive dhe perëndeshave të mitologjisë greko - romake.
N
DERTIMI I SISTEMIT DIELLOR
Dielli është ylli në qëndër të sitemit diellor që prodhon dritë e nxehtësi (elmente të domosdoshme për  jetën në tokë). Toka dhe trupat e tjere qiellore të sistemit diellor (duke përfshirë planetet, asteroidet,meteoritet, kometat dhe pluhurin kozmik) rrotullohen rreth diellit (revolucioni) dhe boshtit te vet(rrotacioni). Dielli përbën 99% të masës së sistemit diellor. Energjia diellore mbështet pothuaj të gjithë jetën në tokë nëpërmjet fotosintezës që nga shfaqja e organizmit të parë. Njerëzit e përdorin energjinëdiellore për ndriçim, ngrohtësi, rritjen e të korrave dhe për shndërrimin e fuqisë diellore në energjielektrike. Nxehtësia e krijuar nga dielli përcakton klimën (moti) dhe ndërrimin e stinëve në tokë, pra Dielliështë element i cili mundëson jetën dhe zhvillimin e saj normal në Tokë.Shenja astronomike e diellit është
.Rreth 71% e masës së diellit është hidrogjen, 27% është helium, dhe pjesa tjetër 2% përbëhet ngasasi të vogla elementesh të rënda. Mosha e diellit është rreth 4.6 miliardë vjet dhe ai është pothuajse nëgjysmën e ciklit të tij të zhvillimit gjatë të cilit ndodh proçesi kimik i shndërrimit të hidrogjenit në helium.Gati 5 milionë ton lëndë diellore kthehet në energji çdo sekondë brenda bërthamës së diellit, dukeprodhuar neutrino dhe rrezatim diellor. Pas rreth 5 miliard vjetësh dielli do të shndërrohet në fillim në njëgjigand të kuq dhe pastaj në një xhuxh të bardhë, duke krijuar një mjegullnajë planetare.
TEORITE E
N
DERTIMIT TE SISTEMIT DIELLOR
Teoritë që lidhen me formimin e sistemit diellor ndahen në dy lloje: monostike dhe dualistike. Teoriamonostike pranon se Dielli është formuar në të njëjtën kohë me planetet nga një re rrethore e sheshtë.Teoria dualistike shpjegon se në fillim u formua Dielli, kurse planetët u formuan nga lënda që doli prej tij.Shumë astronomë pranojnë teorinë monostike. Teoria monostike është teoria e protoyjeve.
 
Teoria e protoyjeve
pranon përqëndrimin nga graviteti të lëndës në qendër të resë diellore nga e cila uformua Dielli. Duke qenë se reja gjatë gjithë hapësirës në të cilën shtrihet ka zona me dëndësi tëndryshme, bën që graviteti në zonat me dëndësi më të madhe të grumbullojë lëndë gjithmonë e mëshumë. Nga përqëndrimi i lëndës në këto zona u formuan planetet.
Teoria dualistike
qëndron në atë që sistemi diellor u formua kur një objekt gjigand kaloi afër Diellit.Graviteti i objektit shkëputi një lëndë të madhe nga Dielli nga e cila u formuan planetet dhe trupat e tjerëqiellorë të sistemit Diellor.
 
Shkencëtarët mendojnë se e ardhmja e sistemit diellor varet nga e ardhmja e Diellit mosha e Diellit është5 miliard vjet dhe llogaritet që do vazhdojë në këtë gjendje edhe për 5 miliard vjet të tjera, deri kur ai tëkonsumojë rezervat e tij të hidrogjenit. Kur të ndodhë kjo Dielli do të ketë reaksione termobërthamore të
 
SISTEMI DIELLOR
heliumit dhe të atomeve të tjerë më të rëndë. Më vonë Dielli do të fryhet dhe do të bëhet një gjigand i kuqi ndritshëm. Ai do mund te zmadhohet 250 nga masa qe ka tani dhe mund të arrijë orbitën e Venusit dhendoshta edhe atë të Tokës. Pasi Dielli të harxhojë rezervat, të gjithë energjinë e tij bërthamore, ai do tëftohet dhe ngjeshet deri ne nje pik ku do te shkaktoj me pas supernovan.Më fund Dielli ynë do të bëhetnjë xhuxh i bardhë. Orbitat e planeteve nuk do të ndikohen nga ndryshimet që ndodhën në Diell, kështuqë planetet do të vazhdojnë të rrotullohen rreth Diellit.
 
DIELLI
Dielli
është një yll i verdhe dhe është qëndra e sitemit tonëdiellor. Toka dhe trupat e tjere qiellore të sistemit diellor (duke përfshirë planetet, asteroidet, meteoritet, kometatdhe pluhurin kozmik) rrotullohen rreth diellit. Dielli përbën99% të masës së sistemit diellor. Energjia diellore mbështetpothuaj të gjithëjetën në tokë nëpërmjet fotosintezës që ngashfaqja e organizmit të parë. Energjia diellore sjell ndriçim,ngrohtësi, ndihmon rritjen e bimësisë dhe është burimenergjisë për cdo aktivitet në Tokë, duke përfshirë dheaktivitetet jetësore, apo biologjike. Ngjyra e Diellit eshte ebardhe, por nga siperfaqja e Tokes shfaqet e verdhe per shkak te shperndarjes atmosferike. Ne klasifikimin e llojevete yjeve ne baze te klases spektrale, Dielli eshte nje yll igrupit G2V dhe eshte shenuar si nje yll i verdhe, pjesa me emadhe e rrezatimit te tij eshte ne pjesen e verdhe-gjelber te spektrit te dukshem. Ne kete klase, G2 tregon per nje temperature ne siperfaqe prej afersisht 5,778 K(5,505 °C; 9,941 °F) dhe shkronja "V", numri 5 romak, tregon se Dielli eshte nje yll i sekuences kryesore,dhe energjine e gjeneron ma ane te fuzionit [Bërthama e atomit|bërthamor]] te hidrogjenit per teformuar helium. Ne qendren e tij, Dielli shnderron 430 deri ne 600 milion ton hidrogjen ne helium ne cdosekonde. Fillimisht Dielli mendohej te ishte nje yll i vogel dhe pa ndonje vlere te madhe, por sot eshtekuptuar se Dielli eshte nje yll me nje ndricim me te larte sesa 85% e te tere yjeve ne galaktiken Rruga eQumështit shumicen e të cilës e përbëjnë xhuxhët e kuq. Magnituda absolute e Diellit eshte +4.83,sidoqofte duke qene ylli me i afert i Tokes, Dielli eshte objekti me i ndritshem i qiellit dhe ka nje magnitudeaparente prej -26.74. Kurora diellore zgjerohet ne menyre te vazhdueshme dhe krijon ate qe quhet eradiellore, nje tufe grimcash te ngarkuara me shpejtesi shume te madhe qe arrijne deri ne heliopauzë nekufijte e 100 njesive astronomike. Kjo flluskë ndëryjore e formuar nga era diellore, heliosfera, eshtestruktura me e madhe e vazhdueshme e sistemit diellor. Rreth 73% e masës së diellit është hidrogjen,25% është helium, dhe pjesa tjetër përbëhet nga sasi të vogla elementesh të rënda. Mosha e diellit ështërreth 4.6 miliardë vjet dhe ai është pothuajse në gjysmën eciklit të tij të zhvillimit gjatë të cilit ndodhproçesi kimik i shndërrimit të hidrogjenit në helium. Pas rreth 5 miliard vjetësh dielli do të shndërrohet nëfillim në një gjigand të kuq dhe pastaj në një xhuxh të bardhë, duke krijuar një mjegullnajë planetare.Edhe grekët e lashtë e dinin që atëherë rëndësinë e diellit. Filozofi Poseidon (Poseidonius 135 - 51 p.e.s.)ka shkruar: "Dielli ndriçon krejt botën pothuajse të pafundmë. Përmes plotnisë së fuqisë së tij ai i hukatTokës jetë..." Por ndonëse ia njihnin atij domethënien e jashtëzakonshme për botën, filozofët grekë embanin Diellin të ishte, si pasqyrim i përpiktë i asaj që shihnin, një trup i vogël. Për një kohë të gjatë Diellimbahej të ishte më i vogël se Toka. Toka qëndronte në qendër të botës, e rrethuar nga trupa në qiell, qëquheshin planetë. Ptolemeu (Claudius Ptolemeus rreth 75 - rreth 160 ) ishte përpjekur, të formulontelëvizjen e planetëve në një teori të ndërlikuar. Kështu kishte shtatë planetë - Dielli dhe Hënanumëroheshin gjithashtu si të tillë - të cilët silleshin rreth Tokës. Toka "qëndronte e palëvizur" dhe Dielliendej gjatë një viti përqark kubesë së yjeve të palëvizshëm.

Activity (24)

You've already reviewed this. Edit your review.
Dhurata Krasniqi liked this
1 thousand reads
1 hundred reads
Dardan Alijaj added this note
qka quaj plane dhe cili planet esht me i rendesishme per ne
Doris ID liked this
Elena Mihali liked this
Halil Halili liked this
MarinRama liked this
Marsida Hoda liked this
Anavlis Cemenja liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->