Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
9Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Alevilerin Etnik Kimliği

Alevilerin Etnik Kimliği

Ratings: (0)|Views: 210 |Likes:
Published by Ferhat SARIKAYA
Alevilerin etnik kimliği üzerine yapılmış ve bir çok kaynak tarafından da desteklenmiş bu eser Cemal Şener tarafından kalem alınmıştır.
Alevilerin etnik kimliği üzerine yapılmış ve bir çok kaynak tarafından da desteklenmiş bu eser Cemal Şener tarafından kalem alınmıştır.

More info:

Published by: Ferhat SARIKAYA on Sep 16, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/27/2013

pdf

text

original

 
CEMAL
Ş
ENER YAZDI:ALEV 
İ
LER’
İ
NETN
İ
K K 
İ
ML
İĞİ
 
Haberler
14 Ocak 2010
 ALEV
İ
LER,KÜRT MÜ? TÜRK MÜ?Alevilik, Sünnilik, H
ı
ristiyanl
ı
k, Musevilik, Katolik, Ortodoks vs. ayr 
ı
mlar 
ı
dinselayr 
ı
mlard
ı
r. Türk, Kürt, Ermeni, Arap, Arnavut vs. ayr 
ı
mlar ise etnik ayr 
ı
mlard
ı
r.Aleviler’in dinsel kimlikleri gibi etnik kimlikleri de konu ile ilgili ara
ş
t
ı
rmac
ı
lar 
ı
oldukçailgilendirmi
ş
tir.Martin Van Bru
ı
nessen de bunlardan birisidir. “Alevi Kürtler’in Etnik Kimli
ğ
i ÜzerineTart
ı
ş
ma”(1) ba
ş
l
ı
kl
ı
yaz
ı
s
ı
nda Bru
ı
nessen
ş
öyle yaz
ı
yor:“Ritüel dili olarak neredeysetamamen yaln
ı
z Türkçe kullanan ve hatta ço
ğ
u Türkçe a
ş
iret adlar 
ı
na sahip olan Kürtçeve Zazaca konu
ş
an Aleviler’in varl
ı
ğ
ı
bir çok yazar 
ı
n izahat kabilinde hayal gücünüme
ş
gul etmi
ş
bir vakad
ı
r. Hem Türk, hem de Kürt milliyetçilerinin bu gruplar 
ı
n mu
ğ
lakkimliklerini kabul etmekte güçlükleri olmu
ş
ve bunlar s
ı
k
ı
c
ı
ayr 
ı
nt
ı
lar 
ı
örtbas etmeyeçal
ı
ş
m
ı
ş
lard
ı
r.”Bru
ı
nessen’in yukar 
ı
da yazd
ı
klar 
ı
ndan
ş
u sonuçlar ç
ı
k
ı
yor: a) Kürtçe ve Zazaca konu
ş
anAleviler’in neredeyse tamam
ı
ibadet dili olarak Türkçe konu
ş
uyorlar; b) Kürtçe ve Zazaca
Page 1of 10CEMAL
Ş
ENER YAZDI:ALEV
İ
LER’
İ
 N ETN
İ
K K 
İ
ML
İĞİ
-
İ
lk Kur 
ş
un Gazetesi14.01.2010http://www.ilk-kursun.com/2010/01/cemal-sener-yazdialeviler’in-etnik-kimligi/#more...
 
konu
ş
an Aleviler’in ço
ğ
u Türkçe a
ş
iret adlar 
ı
ta
ş
ı
yorlar; c) Kürtçe ve Zazaca konu
ş
anAleviler’in bu ikili kimlik belirtileri Kürt milliyetçileri ve Türk milliyetçilerinin kendilerininkayg
ı
lar 
ı
yönünde ilgisini çekmi
ş
tir.Bu yaz
ı
lanlardan baz
ı
ç
ı
karsamalar yapmak gerekirse; Alevili
ğ
in Türkler’le tan
ı
ş
mas
ı
 
İ
slam’la tan
ı
ş
t
ı
ğ
ı
y
ı
llara yani 10.-11. Yüzy
ı
la dayan
ı
r. Demek ki bu kitle Alevilik’le tan
ı
ş
t
ı
ğ
ı
 y
ı
llarda Türkçe konu
ş
uyormu
ş
. Ritüel dili yani ibadet dili o y
ı
llardan kalm
ı
ş
olabilir. Dahasonra Kürtçe ya da Zazaca ö
ğ
rense de Türkçe’nin yerini alamam
ı
ş
. Türkler’inAnadolu’daki Osmanl
ı
ile ili
ş
kileri dü
ş
ünüldü
ğ
ünde Osmanl
ı
’n
ı
n Kürdü ya da Ermeni’yiTürkle
ş
tirmesi olas
ı
l
ı
ğ
ı
yok. Tam tersine Osmanl
ı
Türk ve Alevi kar 
ş
ı
t
ı
oldu
ğ
u için AleviTürkmen mal
ı
n
ı
kurtarmas
ı
için Kürtçe ya da Zazaca konu
ş
an bölgeye s
ı
ğ
ı
nmas
ı
dahabüyük olas
ı
l
ı
kt
ı
r. Bru
ı
nessen’in Kürtçe ve Zazaca konu
ş
an Aleviler için “mu
ğ
lak kimlik”nitelemesi bu durumdan kaynaklan
ı
yor olabilir.Ara
ş
t
ı
rmac
ı
bu kesime; Mu
ş
, Varto ve H
ı
n
ı
s bölgelerinde ya
ş
ayan; Kurmanci konu
ş
anHormek A
ş
iretini, Zazaca konu
ş
an Lolanl
ı
lar’
ı
sayd
ı
ktan sonra bunlara; Dersim
Ş
eyhHasan A
ş
ireti ile akraba olduklar 
ı
n
ı
kabul eden Koçgiri A
ş
ireti’ni de ilave ediyor.Bru
ı
nessen; Tunceli yöresindeki Aleviler’in dinsel ayinlerde kulland
ı
ğ
ı
dille ilgili olarak ise;“Bununla birlikte daha özgül Alevi dinsel adetleri Dersimliler’i, Alevi Türkler’e yak
ı
nla
ş
t
ı
ı
r.Gülbank ya da nefeslerinin ço
ğ
u Türkçe’dir; Ve 1920’den önce de kesinlikle öyleydi.”Dedikten sonra bu dediklerine tan
ı
k olarak Dersim bölgesini iyi bildi
ğ
ine inand
ı
ğ
ı
iki ki
ş
iyigösteriyor. Nuri Dersimi ve; “Erzincan Valisi olan ve bölgeyi çok iyi bilen Ali Kemali’yegöre, hiç Kürtçe gülbank yoktur” diyor.Bru
ı
nessen; “Dersim Alevileri’ni Türkler’e yak
ı
nla
ş
t
ı
ran bir di
ğ
er adet, merkezi Hac
ı
 Bekta
ş
Tekkesi ile olan ili
ş
kilerdir” diyor. Hac
ı
Bekta
ş
ı
n ara
ş
t
ı
rmac
ı
Molneux-Seel(1914:66) taraf 
ı
ndan da Dersim d
ı
ş
ı
ndaki en önemli hac merkezi olarak gösterilmi
ş
tir diyor. Buna ek olarak da; “Bununla birlikte Bat
ı
, Dersim’deki üç küçük seyit soyu, A
ğ
uçan,Dervi
ş
Cemal ve Sar 
ı
Saltuk Hac
ı
Bekta
ş
’ca tayin edilen halifenin neslinden geldiklerini”söylüyor.Osmanl
ı
belgelerinde Cevdet Türkay’
ı
n(2); “Konar-göçer Türkmen Erkadi taifesinden,“göçmen Türkmen Kürtler” olarak yani Kürtle
ş
mi
ş
Türkler’den sözetmesine de de
ğ
inenBru
ı
nessen; Dersim’in kimli
ğ
i ile ilgili olarak
ş
u tesbitleri de yaz
ı
yor:“Dersimliler’in nereden geldikleri sorusunu akla getiren ve hem resmi tarih ekolüne ba
ğ
l
ı
 olanlar, hem de liberaller olmak üzere, bir çok Türk akademisyence bu soruya verilencevap, bunlar 
ı
n Kürtle
ş
tirilmi
ş
(ya da Zazala
ş
t
ı
ı
lm
ı
ş
) K
ı
z
ı
lba
ş
Türk a
ş
iretleri oldu
ğ
udur.Bu varsay
ı
m o kadar mant
ı
kl
ı
görünür ki baz
ı
Bat
ı
l
ı
akademisyenlerce de hiçsorgulanmadan kabul edilmi
ş
tir. (Örne
ğ
in Mélikof 1982, a:145).Bru
ı
nessen; Dersimliler’in nereden geldi
ğ
i varsay
ı
m
ı
nda; bunlar 
ı
n Kürtle
ş
tirilmi
ş
veyaZazala
ş
t
ı
ı
lm
ı
ş
K
ı
z
ı
lba
ş
Türk a
ş
iretleri denmesinin Osmanl
ı
belgelerinde oldu
ğ
u gibi Bat
ı
l
ı
 akademisyenlerce hatta kendi kanaatimce; “Bu varsay
ı
m o kadar mant
ı
kl
ı
görünür ki”demesi ciddiye al
ı
nmayacak tesbitler de
ğ
ildir.Bru
ı
nessen, “Yüzy
ı
llar boyunca izleri sürülebilecek olan baz
ı
a
ş
iretler dillerini Türkçe’denKürtçe’ye ya da tam aksi
ş
ekilde de
ğ
i
ş
tirdiler; bu a
ş
iretlerin mensuplar 
ı
n
ı
nkompozisyonlar 
ı
da zamanla kaym
ı
ş
olabilir” dedikten sonra; “yaln
ı
z bir tek büyük Dersima
ş
iretinin, Balaban’
ı
n Türk oldu
ğ
u, Yörükan taifesinden oldu
ğ
u söylenir. Balabana
ş
iretinin Zazaca konu
ş
mas
ı
na ra
ğ
men, bugünkü kom
ş
ular 
ı
n
ı
n kabul eder göründükleribir ad” diyor.
Page 2of 10CEMAL
Ş
ENER YAZDI:ALEV
İ
LER’
İ
 N ETN
İ
K K 
İ
ML
İĞİ
-
İ
lk Kur 
ş
un Gazetesi14.01.2010http://www.ilk-kursun.com/2010/01/cemal-sener-yazdialeviler’in-etnik-kimligi/#more...
 
Bu tespitten de; Balaban a
ş
iretinin Türk oldu
ğ
u, Alevi oldu
ğ
u ama buna kar 
ş
ı
n Zazacakonu
ş
tu
ğ
u anla
ş
ı
l
ı
yor. Yani; Zazaca’y
ı
sonradan ö
ğ
renen bir Türk a
ş
ireti oldu
ğ
u sav
ı
 do
ğ
rulan
ı
yor.Bru
ı
nessen; konu ile ilgili yaz
ı
s
ı
na, ara
ş
t
ı
rmac
ı
Taylor’dan da saptamalar alm
ı
ş
. Yaz
ı
dadeniyor ki; “Taylor’a (1868:318) Halihaz
ı
rda
Ş
eyh Hasan A
ş
ireti’nin aslen Horasan’danoldu
ğ
u ve Dersim’e yak
ı
n zamanda Malatya yak
ı
n
ı
ndaki Alacada
ğ
bölgesinden geldi
ğ
isöylenmi
ş
tir.”Taylor’un verdi
ğ
i bu bilgi ba
ş
ka kaynaklar taraf 
ı
ndan da do
ğ
rulan
ı
yor.
Ş
eyh Hasan’
ı
nArapgir Onar köyünden Dersim’e geldi
ğ
ini ve halen köyünün ya
ş
ad
ı
ğ
ı
n
ı
köydeki belge vebilgilerin bunu do
ğ
rulad
ı
ğ
ı
biliniyor. Ba
ş
ka bir 
ş
ey de biliniyor. Dersim’de Zazaca konu
ş
an
Ş
eyh Hasan A
ş
ireti’nin Malatya’daki köyünde Zazaca konu
ş
an bir tek ki
ş
i yoktur. Bu daZazaca’n
ı
n sonradan ö
ğ
renildi
ğ
ini gösterebilir.Yaz
ı
n
ı
n devam
ı
nda Bru
ı
nessen “Yaln
ı
zca
Ş
eyh Hasan de
ğ
il, ama baz
ı
ba
ş
ka Dersima
ş
iretleri (
İ
zol, Hormek ve
Ş
adilli) de, temel seyit soylar 
ı
Kurey
ş
li ve Bamasoran gibiyüzy
ı
llarca önce Horasan’dan gelmi
ş
olduklar 
ı
n
ı
iddia ederler” diyor.Bru
ı
nessen; Kürtçe veya Zazaca konu
ş
an Alevi a
ş
iretlerinin kökeninin Kürt veya Zazaoldu
ğ
u tezini savunanlara hatta onlar 
ı
n Horasan’dan geldiklerinden beri Zazaca ya daKürtçe konu
ş
tuklar 
ı
iddias
ı
na kar 
ş
ı
n
ş
öyle yaz
ı
yor:“Horasan Aleviler’in anayurdu olarakbilinir. Dersimi (N. Dersimi) bunun yan
ı
s
ı
ra, bu a
ş
iretlerin bölgeye vard
ı
klar 
ı
nda halenZazaca konu
ş
tuklar 
ı
n
ı
, hatta kendi zaman
ı
nda bile sözde seyitlerin Türkçekonu
ş
mad
ı
klar 
ı
n
ı
vurgular” dedikten sonra bu yakla
ş
ı
m
ı
n; “Bu a
ş
iretlerin Türk oldu
ğ
unuiddia ederek teyit için Horasan ba
ğ
lant
ı
s
ı
n
ı
gösteren” dü
ş
üncelere kar 
ş
ı
bir tepkiseltav
ı
rd
ı
r” diyor ve sonra 1930’larda bile birkaç a
ş
iretin kendilerini Mo
ğ
ol i
ş
galinden önceDo
ğ
u Anadolu’ya gelen askeri bir macera olan Celalettin Hazem
ş
ah’
ı
n askerlerininard
ı
llar 
ı
oldu
ğ
u söylenir. 1930 y
ı
llar 
ı
ndaki bir Türk istihbarat raporundan
ş
öyle sözediyor:“Pülümür bölgesindeki ya
ş
l
ı
erkeklerin hala Celalettin Harzem
ş
ah’a dair efsanelerihat
ı
rlad
ı
klar 
ı
n
ı
Büyük Baba Da
ğ
ı
’n
ı
n onun mezar 
ı
olarak say
ı
ld
ı
ğ
ı
n
ı
ve bu yüzden ayn
ı
 zamanda Sultan Baba olarak da bilindi
ğ
ini kaydeder” diyen Bru
ı
nessen bu olay
ı
n do
ğ
ruolup olmad
ı
ğ
ı
konusunun tart
ı
ş
mal
ı
oldu
ğ
unu yazadursun, Pülümür kökenli dikme dedePir Ahmet Dikme 1999 Kas
ı
m’
ı
nda “Hayk
ı
ı
p Duyuramad
ı
klar 
ı
m”(3) ad
ı
n
ı
verdi
ğ
i kitaptakonu ile ilgili bak
ı
n ne yaz
ı
yor:“Mo
ğ
ollar 
ı
n bask
ı
lar 
ı
na dayanamayarak yurdunu terketmek zorunda kalan Muhammet o
ğ
lu Celalettin Harzem
ş
ah’ta yer yer çarp
ı
ş
arak, bat
ı
yado
ğ
ru ilerler ve bir çat
ı
ş
mada yaralan
ı
r. Yaral
ı
olarak dostu ve s
ı
rda
ş
ı
olan
Ş
eyh Hasan’
ı
nyan
ı
na gelir ve orada bir Kürt taraf 
ı
ndan öldürülür. Öldürüldü
ğ
ü haberini alan 2. AlaattinKeykubat
ş
öyle der:“Celalettin Harzem
ş
ah bir Kürt babayi
ğ
idinin elinde can verdi. Allahahamdü senalar olsun.” (Bilal Aksoy, Tarihsel Süreç
İ
çerisinde Tunceli, s. 134-135) diyeaktard
ı
ktan sonra Pülümür’lü dede Pir Ahmet Dikme
ş
öyle yaz
ı
yor: “
İş
te bu
ş
ekildeöldürülen Celalettin Harzem
ş
ah, bizdeki kaynaklara göre, beraberindeki o
ğ
lu Mehmet’i
Ş
eyh Hasan’a emanet eder.
Ş
eyh Hasan evvela sayg
ı
duydu
ğ
u dostu Celalettin’innaa
ş
ı
n
ı
götürüp Dojik Da
ğ
ı
’n
ı
n zirvesine defneder ondan sonra da Celalettin’in o
ğ
lunukendi himayesine al
ı
r, üç dört y
ı
l sonra da Mehmet’i kendi k
ı
z
ı
ile evlendirir.”Harzem
ş
ahlar’
ı
n Türkistan’dan gelen Türkmen boylar 
ı
ndan Beydilli Türkmen a
ş
iretinemensup bir kol oldu
ğ
u da bu yaz
ı
lanlara eklenirse durum daha aç
ı
kl
ı
k kazanabilir. Pir Ahmet Dikme i
ş
te bu tarihsel alt yap
ı
y
ı
bilerek kalk
ı
p
ş
öyle yazabiliyor:“Munzur dedi
ğ
ida
ğ
ı
n güney yakas
ı
nda bir tek Kürt yoktur. Orada ya
ş
ayan
Ş
eyh Hasan A
ş
ireti tamamenHorasan kökenli Türkmenler’dir. Daha do
ğ
uya, Pülümür’e do
ğ
ru gelindi
ğ
inde ise, Areli,Lolanl
ı
,
Ş
ahvelanl
ı
, Kemanl
ı
, Çerekanl
ı
ve daha bir çok a
ş
iret oturmaktad
ı
r. Bua
ş
iretlerden hiç biri Kürt de
ğ
ildir. Tamam
ı
Türk kökenli a
ş
iretlerdir. Ben bu konuyu her platformda tart
ı
ş
maya haz
ı
ı
m” diyor 1937 do
ğ
umlu bugün 65 ya
ş
ı
nda olan Pir AhmetDikme Dede.
Page 3of 10CEMAL
Ş
ENER YAZDI:ALEV
İ
LER’
İ
 N ETN
İ
K K 
İ
ML
İĞİ
-
İ
lk Kur 
ş
un Gazetesi14.01.2010http://www.ilk-kursun.com/2010/01/cemal-sener-yazdialeviler’in-etnik-kimligi/#more...

Activity (9)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Fırat Demir liked this
ali9035 liked this
ali9035 liked this
roxelat liked this
hasan20021301 liked this
terekeme_mehmet liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->