Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla

Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla

Ratings: (0)|Views: 28 |Likes:
Published by niewidoczny

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: niewidoczny on Sep 16, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/16/2010

pdf

text

original

 
P. KO
Ł
ODZIEJCZYK,
 Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla
 
http://kognitywistyka.net
11
Tytu
ł
:
Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla
 Autor:Piotr Ko
ł
odziejczyk; e-mail:pkolodziejczyk@interia.pl 
Ź
ród
ł
o:http://kognitywistyka.net; e-mail:mjkasperski@kognitywistyka.net Data:czerwiec 2003
 
1.
Ś
mier
ć
programu Hilberta
Historyczne spojrzenie na rozwój matematyki pozwala wnosi
ć
,
ż
e prze
ł
om dziewi
ę
tnastego idwudziestego wieku by
ł
dla tej dyscypliny okresem wyj
ą 
tkowym. Wystarczy wspomnie
ć
tutajchocia
ż
 by o pr 
ęż
nym rozwoju algebry, topologii, czy geometrii. Szczególnie ta ostatniazdawa
ł
a si
ę
otwiera
ć
nowe horyzonty dla nauk dedukcyjnych. Oto bowiem odrzucenie pi
ą 
tego aksjomatu geometrii euklidesowej i zwi
ą 
zane z nim wykszta
ł
cenie si
ę
geometriisiod
ł
owej i hiperbolicznej zdawa
ł
o si
ę
wskazywa
ć
na konieczno
ść
namys
ł
u nad samymi podstawami matematyki. Skoro
ż
adna geometria nie jest wyró
ż
niona w porz
ą 
dku poznawczym, jedna nie jest bardziej „prawdziwa” od drugiej, to naturalnym jawi si
ę
pytanie oto, co przes
ą 
dza o wyborze danej aparatury poj
ę
ciowej. Prostota i elegancja teorii? Wi
ę
kszamoc eksplanacyjna? Wspólnota uczonych?W
ś
wietle postawionych powy
ż
ej pyta
ń
zachodzi wi
ę
c konieczno
ść
analizy poj
ęć
 fundamentalnych dla nauk formalnych. Do takich bez w
ą 
tpienia nale
żą 
poj
ę
cia dowodzenia,rozstrzygalno
ś
ci i niesprzeczno
ś
ci. Rzecz to o tyle wa
ż
na,
ż
e w zale
ż
no
ś
ci od uzyskanychwyników uzyskuje si
ę
odpowied
ź
o status matematyki jako nauki.
Odkrycie nieeuklidesowych geometrii
– pisz
ą 
Casti i de Pauli – 
sprawi
ł
o,
ż
e pojawi
ł
ysi
ę
w
ą 
tpliwo
ś
ci co do charakteru zwi
ą 
zku mi
ę
dzy obiektami matematycznymi izewn
ę
trznym
ś
wiatem. Przecie
ż
z definicji Wszech
ś
wiat to w
ł
a
ś
nie rzeczywisty
ś
wiat,natomiast punkty, proste i trójk
ą 
ty to rzeczy znacznie mniej namacalne, istniej
ą 
ce wrównej mierze w umy
ś
le, co w
ś
wiecie obiektów materialnych i fizycznych.
[Casti, dePauli 2003, s. 29]Refleksja nad podstawami matematyki wynika
ł
a równie
ż
z dostrze
ż
enia pewnych paradoksówteoriomnogo
ś
ciowych. Tytu
ł
em przyk 
ł
adu mo
ż
na wymieni
ć
russellowski paradoks fryzjeraoraz antynomi
ę
klas niezwrotnych. Istnienie tych paradoksów zdawa
ł
o si
ę
wskazywa
ć
, i
ż
wobr 
ę
 bie samej matematyki istniej
ą 
problemy nierozstrzygalne. Zatem, status matematyki jakonauki absolutnie pewnej stawa
ł
pod znakiem zapytania.
ż
na to matematycy? Rzecz jasna nie by
ł
o im
ł
atwo pogodzi
ć
si
ę
z zastanym stanemrzeczy. Nie znaczy, i
ż
poddali si
ę
bez walki. Jak pisa
ł
bowiem Hilbert:
 
P. KO
Ł
ODZIEJCZYK,
 Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla
 
http://kognitywistyka.net
22
Ka
ż
dy problem w matematyce musi by
ć
 
ś
ci
ś
le rozwi
ą 
zywalny, albo w postaciodpowiedzi na zadane pytanie, albo przez wykazanie niemo
ż
liwo
ś
ci podaniarozwi
ą 
zania.
Ide
ę
t
ą 
og
ł
osi
ł
w swoim s
ł
ynnym wyst
ą 
 pieniu na Mi
ę
dzynarodowym KongresieMatematycznym w
1
900 roku przedstawi
ł
list
ę
23 najwa
ż
niejszych nierozstrzygni
ę
tych problemów matematycznych.
Jeszcze mo
ż
e wa
ż
niejsze od samych problemów – postuluje Steen – by
ł
o wyznaniewiary Hilberta,
ż
e w matematyce nie mo
ż
e by
ć
miejsca na
ignorabimus
. ArgumentacjaHilberta – a istocie tak
ż
e przyk
ł
ad ca
ł
ego jego
ż
ycia –
ś
wiadczy
ł
y,
ż
e w naturzematematyki le
ż
y formu
ł
owanie i rozwi
ą 
zywanie zagadnie
ń
; nie istnieje wi
ę
cmo
ż
liwo
ść
, wedle s
ą 
du Hilberta, aby co
ś
pozostawa
ł
o na zawsze nieznane. Narz
ę
dzisamej tylko my
ś
li, w umys
ł
ach twórczych matematyków, powinny wystarcza
ć
dorozwi
ą 
zania ka
ż
dego problemu matematycznego. Dla uzasadnienia swej tezy Hilbert(...) wzi
ął
na warsztat program kodyfikacji i formalizacji procesu matematycznegodowodu. Mia
ł
on wszelkie powody wierzy
ć
,
ż
e formalizacja wprowadzi do matematykit
ę
sam
ą 
pewno
ść
, jak
ą 
dwa wieki wcze
ś
niej da
ł
y mechanice prawa Newtona.Podobnie jednak jak mechanika kwantowa zburzy
ł
a determinizm Newtona, tak wyniko
nierozstrzygalno
ś
ci 
, jaki uzyska
ł
(...) Kurt Gödel zniszczy
ł
pewno
ść
Hilberta. (...)Gödel udowodni
ł
(...),
ż
e u
ż
ywaj
ą 
c s
ł
ów Hilberta – w matematyce zawsze istniejepewne ignorabimus.
[Steen
1
983, s.
1
8] Nadziei na wykazanie, i
ż
w matematyce nie istnieje
ignorabimus
Hilbert upatrywa
ł
w programie formalizacji ca
ł
ej matematyki. Zdawa
ł
o si
ę
bowiem,
ż
e
ź
ród
ł
em paradoksówteoriomnogo
ś
ciowych s
ą 
semantyczne tre
ś
ci wyg
ł
aszanych stwierdze
ń
. W celuwyeliminowania mo
ż
liwo
ś
ci wyst
ę
 powania tego rodzaju paradoksów nale
ż
y, zdaniemHilberta, stworzy
ć
system pozbawiony tre
ś
ci semantycznych, w którym mo
ż
na stwierdza
ć
  prawd
ę
i fa
ł
sz twierdze
ń
. Idea ta nazywa si
ę
ide
ą 
systemu formalnego, za
ś
programformalizacji matematyki okre
ś
la si
ę
zwykle mianem formalizmu w filozofii matematyki.Jak zbudowa
ć
taki system?
1
. Dokonujemy formalizacji j
ę
zyka teorii. Rozumowania przeprowadzane wintuicyjnych i aksjomatycznych teoriach matematycznych przeprowadzano w j
ę
zyku potocznym. W systemie formalnym j
ę
zyk potoczny zast
ę
 pujemy j
ę
zykiemsformalizowanym. W tym celu ustalamy najpierw system symboli zwany znakami pierwotnymi teorii, a nast
ę
 pnie ustalamy regu
ł
y pozwalaj
ą 
ce na budowanie wyra
ż
e
ń
ztych symboli. Regu
ł
y te nazywamy formu
ł
ami teorii (systemu).2. W
ś
ród znaków pierwotnych dokonujemy wyró
ż
nienia ich rodzajów. Po pierwsze,wyró
ż
niamy sta
ł
e specyficzne systemu, czyli symbole oznaczaj
ą 
ce wszystkiespecyficzne poj
ę
cia formalizowanej teorii aksjomatycznej. Na przyk 
ł
ad: formalizuj
ą 
carytmetyk 
ę
liczb naturalnych za sta
ł
e specyficzne mo
ż
na przyj
ąć
symbole:
1
, +, <, >,=. W ka
ż
dym j
ę
zyku sformalizowanym wyst
ę
 puj
ą 
tak 
ż
e zmienne indywiduoweoznaczaj
ą 
ce obiekty, którymi zajmuje si
ę
dana teoria. W formalizacji ALN za zmienneindywiduowe mo
ż
na przyj
ąć
wyra
ż
enia X
1
, X2... oznaczaj
ą 
ce znaki dowolnych liczbnaturalnych.3. Nast
ę
 pnie wyró
ż
niamy zmienne wy
ż
szych typów. S
ą 
to symbole oznaczaj
ą 
ce dowolneobiekty matematyczne (nie b
ę
d
ą 
ce idywiduami), którymi zajmuje si
ę
dana teoria np.dowolne zbiory idywiduów, zbiory zbiorów itd. Je
ż
eli w j
ę
zyku sformalizowanym niewyst
ę
 puj
ą 
zmienne wy
ż
szych typów, j
ę
zyk ten nazywamy
 j
ę
zykiem elementarnym
,za
ś
teori
ę
sformalizowan
ą 
w oparciu o j
ę
zyk elementarny – 
teori
ą 
elementarn
ą 
.
 
P. KO
Ł
ODZIEJCZYK,
 Logiczne i filozoficzne implikacje twierdzenia Gödla
 
http://kognitywistyka.net
33
4. Ze znaków pierwotnych tworzymy formu
ł
y atomowe, czyli wyra
ż
enia odpowiadaj
ą 
cenajprostszym funkcjom zdaniowym. Na przyk 
ł
ad
(X1 * X2) + X3 = X6 – X5
toformu
ł
a atomowa sformalizowanej ALN. Jednak nie ka
ż
dy ci
ą 
g znaków pierwotnych jest formu
łą 
atomow
ą 
, gdy
ż
mo
ż
e on by
ć
wyra
ż
eniem, które jest bezsensowne w
ś
wietle przyj
ę
tych regu
ł
konstrukcji.5. Do znaków pierwotnych teorii do
łą 
cza si
ę
tak 
ż
e symbole spójników ekstensjonalnychoraz kwantyfikatory.6. Z formu
ł
atomowych za pomoc
ą 
spójników i kwantyfikatorów tworzymy wszystkieformu
ł
y sformalizowanego j
ę
zyka teorii. W
ś
ród wszystkich formu
ł
wyró
ż
nia si
ę
te,które traktujemy jako odpowiedniki jej aksjomatów. Formu
ł
y te nazywamy
aksjomatami specyficznymi
. Oto aksjomatyka Peano dla ALN:
1
)
x
¬
(
1
= x +
1
)2)
x
y (x +
1
= y +
1
 
x = y)3)
x
y (x + (y +
1
) = (x + y) +
1
))4)
x (x *
1
) = x5)
x
y (x * (x + y) = (x * y) + x))6)
x
y (x < y
 
z (x + z = y))
7.
 Nast
ę
 pnym etapem aksjomatyzacji teorii jest wybór aksjomatów logicznych i regu
ł
 dowodzenia, które
łą 
cznie stanowi
ą 
 
aparat logiczny
teorii. Aksjomaty logicznewybiera si
ę
z tych formu
ł
reprezentuj
ą 
cych tautologie logiczne.
 
8. Maj
ą 
c (7) przyst
ę
 puje si
ę
do skonstruowania intuicyjnego poj
ę
cia dowodunazywanego zazwyczaj
dowodem formalnym
.Z procedur formalizacyjnych wynikaj
ą 
poj
ę
cia zupe
ł
no
ś
ci i rozstrzygalno
ś
ci.
Teoria zupe
ł
na
to taka, w której dla ka
ż
dej formu
ł
y w jej j
ę
zyku (formu
ł
a reprezentuje zdanie) istnieje dowódalbo dla tej formu
ł
y, albo dla jej negacji. Teoria nie posiadaj
ą 
ca takich w
ł
asno
ś
ci nazywa si
ę
 niezupe
ł
n
ą 
. W jej ramach istnieje tzw.
zdanie nierozstrzygalne
, czyli formu
ł
a taka,
ż
e aniona ani jej negacja nie jest twierdzeniem teorii.Sedno programu Hilberta mo
ż
na zatem stre
ś
ci
ć
nast
ę
 puj
ą 
co:
w sformalizowanych teoriachmatematycznych nie istniej
ą 
zdania nierozstrzygalne
.Z filozoficznego punktu widzenia postulat ten ma nast
ę
 puj
ą 
ce konsekwencje:(
1
) w
ś
ród twierdze
ń
matematyki nie mog
ą 
istnie
ć
paradoksy w rodzaju antynomii klasniezwrotnych, cho
ć
nie wykluczone, i
ż
mog
ą 
one istnie
ć
w j
ę
zyku naturalnym;(2) istnieje
ś
cis
ł
a i wzajemnie jednoznaczna relacja pomi
ę
dzy prawdamimatematycznymi i twierdzeniami systemu formalnego. Mówi
ą 
c inaczej, istniejesystem, w którym ka
ż
dej prawdzie matematycznej odpowiada twierdzenie, aka
ż
demu twierdzeniu – prawda matematyczna.
Okaza
ł
o si
ę
, i
ż
Gödel zdruzgota
ł
marzenia Hilberta. A by
ł
o to tak...

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->